up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله گياهان دارويي PDF
QR code - گياهان دارويي

گياهان دارويي

قابليت رديابي مواد اوليه گياهي

● مقدمه
درحال حاضر هنوز گياهاني که کشت مي شوند و يا بصورت وحشي جمع آوري ميگردند در شرايط کاملاً خارج از کنترل ميباشند .(Lange ۲۰۰۴)احتمال تقلب، تنها يک طرف مشکل است، موضوع اثرات و سميت گياهان دارويي وقتي ميتواند مورد بحث قرار گيرد که مسئله ترکيبات و تکرار پذيري کيفيت مورد نظر آن حل شده باشد. همچنين چنانچه در اثر کيفيت نازل گياهان، عوارض زيان آوري حادث گردد، افرادي که با عدم انجام کنترلهاي مناسب در همان ابتدا عملاًًً عامل بروز مشکل شدند به همان اندازه زيان خواهند ديد که توليدکنندگاني که اصرار بر کنترل کيفيت دارند. دستورالعمل جديد درمورد جمع آوري گياهان به عنوان مواد اوليه توسط کشورهاي اتحاديه اروپا اخيراً به اجرا گذاشته شده است. دستورالعمل هاي اتحاديه اروپا به شماره۱۷۸ ۲۰۰۲ EC وNTA Vol ۲B Ed.July ۲۰۰۳ قابليت رديابي مواد اوليه گياهي را براي استفاده در مواد غذائي و داروئي تنظيم کرده است و دستورالعمل WHO به عنوان GACP (روش کشت و جمع آوري مطلوب گياهان) روشهاي بهره برداري و جمع آوري گياهان را تعريف کرده است (WHO ۲۰۰۳). درهردو راهبرد، قابليت رديابي و روش جمع آوري گياهان، بايد به طور واضح براي تمامي زنجيره توليد گياهان دارويي تا داروهاي گياهي،از ابتدا تا انتهاي محصول نهايي، انجام پذيرد.
عمده دستورالعملهاي جديد عبارتند از:
▪ شناسائي قطعي بوتانيکي گياهان دارويي
▪ انتخاب رقمهاي مناسب براي استفاده در محصولات نهائي
▪ کاهش خطرات ناشي از تقلب و بنابراين کاهش سميت هاي نا خواسته
▪ بهبود تکرار پذيري اثرات باليني گياهان داروئي
▪ محافظت از محيط زيست
در اقدامي پيش رس، قبل از اجراي دستورالعملهاي جديد، ما اقدام به برقراري ”روش رديابي کيفي” (Traceability) کامل براي دسته اي از گياهان دارويي نموده و به موازات آن بهترين رقمها را انتخاب کرده و در حد امکان ضوابط کشت بيو ارگانيک را نيزرعايت نموده ايم .
● شناسايي قطعي بوتانيکي گياهان
هيچ تضميني وجود ندارد که گونه ذکر شده بر روي ليبل بسته بندي محصولات، دقيقاً همان گونه گياهي باشد که واقعاً در بسته بندي وجوددارد.
▪ مثال: شيرين بيان Glycyrrhiza glabra
بعضاً گياه شيرين بيان باليبل Glycyrrhiza glabra Ph.Eur.در برخي از مناطق و خصوصاً بعضي مراودات تجاري، حاوي مقادير کم و زياد از ساير گونه هاي اين گياه و بويژه نوع روسي آن بنامG.uralensis ميباشد (Schöpk۲۰۰۳).
درپروژه تهيه اين گياه از ايران, رعايت رديابي کيفي و استمرار کيفيت بالاي شيرين بيان به راحتي قابل اجرا بوده است)
▪ مثال :دم اسب Equisetum arvense
گونه هاي مختلفي تحت نام” arvense “(Hiermann ۲۰۰۳) جمع آوري ميشوند که بعضي از آنها گونه هاي بالقوه سمي همانند Equsiteum palustreهستند(Veit ۱۹۸۷). دستيابي به روش رديابي گياهEquiseteum arvenseيکي از بخش هاي بزرگ پروژه گروه تحقيقاتي ما بود که به نتيجه رسيد. گياهي که در حال حاضر توسط شرکت Herbresearchتوليد ميشود مطابق روش GACP (روش کشت وجمع آوري مطلوب گياهان) در فرانسه کشت ميگردد. توليد اين گياه در مزارعي که صرفاً به گياه دم اسب اختصاص داده شده است صورت ميپذيرد و اين محصول ميتواند به روش بيو ارگانيک، بدون استفاده از آفت کش ها و علف کش ها نيز توليدگردد.
▪ مثال: Eleutherococcus senticosus
مثالهاي برجسته اي که بيانگر نياز به استانداردهاي کيفي در شناسايي بوتانيکي گياه باشد در مقالات مربوط به مراقبت هاي گياهي به چشم ميخورد. يکي از اين نمونه ها، اختلاط گياه Eleutherocococus senticosus با Periploca sepium ميباشد، که به علت سوء تعبير نام گياه ”wu jia pi“ ، يک گياه سنتي چيني بوده که البته به طور واضح نمونه اي از عدم کنترل کيفي ميباشد(Awang۱۹۹۶). بزرگترين خطري که با چنين مسائلي پيش ميآيد عدم تطبيق ليبل بسته بندي با گياه محتوي آن بوده که منجر به بروز عوارض نا خواسته و خطرات احتمالي ميگردد. يکي ديگر از پروژه هاي ما, بدست آوردن روش رديابي کيفي اين گياه بوده است. در حال حاضر تعداد مختلفي از اين گياه از نواحي گوناگون مورد بررسي قرار گرفته است.
▪ مثالHarpagophytum procumbens :
اشتباه بوتانيکي در تشخيص گياهان عموماً بصورت عمدي بوده و بنا به دلايل اقتصادي و سياسي ميباشد. يک مثال واضح گياه Devil&#۰۳۹;s clow ميباشد که به استناد فارماکوپه اروپا گونه ناميبيائي گياهHarpagophytum procumbens است. ريشه هاي اين گياه به صورت عمدي با ريشه هاي يک گونه مشابه با نام Harpagophytum zeyheri که در آنگولا رشد ميکند مخلوط ميشود. دليل عمده اين اختلاط رشد تقاضاي ريشه گياه H.procumbensدر ناميبيا ميباشد که از ظرفيت طبيعي تکثيرپذيري آن تجاوز نموده است. قيمت پائين گونه مشابه آنگولايي نيز مزيد بر علت گرديده است. در حال حاضر بيش از ۵۰% ريشه هايي که تحت نام Harpagophytum procumbens وارد ميگردند در حقيقت گونه H.zeyheri بوده و اين موضوع رو به تزايد است(Schmidt et al ۱۹۹۸). هر چند که اين موضوع موجب بروز مشکلات سمي نميگردد، اما از آنجائيکه اثرات باليني هر دو گونه با هم برابر نميباشند، بديهي است که اختلاط دو گونه اعتبار اثرات باليني گياه را زير سؤال خواهدبرد. دستيابي به گياه H. procumbens با درصد بالايي از هارپاگوزيدها فقط در چهارچوب طرح کامل رديابي کيفي اين گياه که توسط گروه ما انجام يافته است امکان پذير ميباشد.
● انتخاب رقم مناسب
اين قضيه که گياه در کجا کشت ميگردد به تنهايي دلالت بر کيفيت مناسب آن براي استفاده در مصارف دارويي ندارند. بلکه خصوصيات فيتوشيميايي با توجه به استفاده مورد نظر آن نيز بايد لحاظ گردد.
▪ مثال: آويشن باغي Thymus vulgaris
حداقل بيش از هفت مونه(chemotypes) مختلف از آويشن باغي (Thymus vulgaris) وجود دارد که اسانس هر يک حاوي کارواکرول، ژرانيول ،لينالل، آلفا ترپينول، ترانس توژانول، ۱،۸ سينئول يا تيمول به عنوان ترکيبات اصلي آن ميباشد(Stahl Biskup ۲۰۰۳). تفاوت اين مونه ها بطور واضح به منشأ هر يک از آنها بر ميگردد. به طوريکه رقم سينئول دار در اسپانيا پيدا ميشود و در فرانسه وجود ندارد. به همين ترتيب رقم ژرانيول دار در اسپانيا يافت نميشود (Stahl Biskup ۲۰۰۳). استفاده از مونه خاص به کاربرد آن در فرآورده مورد نظر مربوط ميشود. تحقيقات فارماکولوژيکي نشان داد که فعاليت ضد ميکروبي رقمهاي حاوي تيمول بالا بيشتر از رقمهاي حاوي کارواکرول بالا بوده است. بديهي است اصليت و ترکيبات مشخص شده هر مونه موجب بهبود استمرار تأثيرات محصولات بدست آمده از آويشن خواهد بود. در پروژه اي که توسط گروه ما انجام گرفته است توليد اين گياه با مونه مشخص از نظر ميزان تيمول تضمين ميگردد.
▪ مثال: هميشه بهار Calendula officinalis
انتخاب رقم مناسب باتوجه به جنبه هاي فارماکولوژيکي وتوکسيکولوژيکي هنگامي صورت خواهد گرفت که مواد مؤثره و يا مواد بالقوه سمي شناخته شده باشند. وقتي اين مهم صورت نگرفته باشد، طرح رديابي کيفي بايد تفاوتهاي بوتانيکي را مد نظر قرار دهد. براي انجام طرح هميشه بهار، ما کشت اين گياه را در مناطق مختلف و کشورهاي متفاوت به گونه اي برنامه ريزي نموده ايم که در تمام زراعت ها از يک رقم مشخص با کيفيت کاملاً مشابه استفاده گردد.
▪ مثال: بابونه Chamomilla recutita
انتخاب مکان مناسب بايد شرايط زمين شناسي را نيز مد نظر قراردهد. بدين گونه بهترين نتيجه در کشت رقم بابونه انتخاب شده با درصد بالاي کامازولن در خاک قليايي (از نوع کارستيک) بدست خواهد آمد. در انتها، انتخاب رقم مناسب, تعادلي بين بازدهي بالا، مقاومت گياه در مقابل بيماري و ترکيبات مطلوب شيميايي آن ميباشد. ما سعي خواهيم کرد تمام اين عوامل را بطور منظم بررسي نمائيم.
● محافظت از محيط زيست
بهره برداري از گياهان وحشي معمولاً بيش از حد ظرفيت صورت ميپذيرد و اين امر موجب صدمه به محيط زيست ميگردد. به عنوان مثال در ترکمنستان بعضي از شرکتهاي بين المللي با برداشت ريشه هاي شيرين بيان توسط ماشين آلات سنگين کشاورزي فروش خود را افزايش و قيمت تمام شده را کاهش ميدهند. اين موضوع موجب افزايش درآمد بهره برداران سنتي و تداوم ايجاد اشتغال در کشورهاي مبدأ ميگردد. در نتيجه در نواحي که اينگونه جمع آ وري رايج گرديده است، نه تنها صدمه زيادي به محيط زيست وارد ميشود بلکه علاوه بر آن گياهان از هر گونه امکان طبيعي تکثير نيز محروم ميشوند. بديهي است که اين نوع بهره برداري تداوم نخواهد يافت. هنگاميکه گياهان در معرض خطر قرار بگيرند، به موازات کاهش تراکم گياه در زيستگاه طبيعي، خطر تقلب افزايش ميابد.
طرحهاي کشت و جمع آوري کنترل شده تحت مقررات GACP (روش کشت و جمع آوري مطلوب) نه تنها موجب تضمين مواد اوليه مناسب بوده، بلکه علاوه بر آن باعث کيفيت و تکثير پذيري گياه و صد البته سلامت داروها نيز ميگردد.
● نتيجه
پيش بيني ميشود مقررات جديدي که براي قابليت رديابي مواد اوليه گياهي، و روش کشت و جمع آوري مطلوب برقرار گرديده باعث بهبود کيفيت داروهاي گياهي گردد. به موازات آن تکرار پذيري آثار فارماکولوژيک و اثرات باليني مؤثر نيز قابل رؤيت بوده و خطرات مسموميتهاي ناخواسته به واسطه تقلبها، کاهش خواهد يافت.
از آنجائيکه هنوز بسياري از شرکتها از نتايج عملي مقررات جديد آگاه نيستند، تطبيق آن با قوانين ملي ممکن است موجب اغتشاش گرديده و قطعاً باعث بروز مشکلات اجرايي خواهد شد. با يک برنامه ريزي صحيح از بروز چنين مشکلاتي ميتوان پيش گيري نمود. هم اکنون ما با موفقيت برنامه رديابي ۲۵ نوع گياه دارويي را در دست انجام داريم. ظرف ۱۲ ماه آينده ۲۰ نوع گياه دارويي ديگر به اين فهرست اضافه خواهد شد.

همانند معماري منحصر به فرد و آميخته با نظم باغ ايراني، گونه‌هاي گياهي موجود در آن نيز منحصر بفرد بوده‌اند. در باغ ايراني همچنانكه معماري با اصول و قوا ...

در زمان هاي نه چندان دور در خانواده هاي ايراني معجوني تهيه مي شد که شايد فراهم کردن آن براي خانم ها در اين زمانه کمي سخت باشد چرا جايي که مي توان با ب ...

● مقايسه چمن باگياهان پوششي : چمن گياهي است از خانواده گندميان که به نگهداري و مراقبت زيادي احتياج دارد. داشتن يک چمن خوب مستلزم صرف هزينه سنگيني مي ب ...

مقدمه در بين سيارات منظومه شمسي تنها زمين براي زندگي و حيات مناسب است. يکي از علل آن اندازه صحيح اين سياره است. در سيارات بزرگ نيروي جاذبه به قدري زيا ...

● مقايسه چمن باگياهان پوششي : چمن گياهي است از خانواده گندميان که به نگهداري و مراقبت زيادي احتياج دارد. داشتن يک چمن خوب مستلزم صرف هزينه سنگيني مي ب ...

داروهايي كه در درمان دارويي مورد استفاده قرار مي گيرند عبارتند از: قرصهاي ضدبارداري قرصهاي ضدبارداري شايعترين داروهايي هستند كه براي درمان هورموني است ...

آلوئه ورا گياهي رو که مشاهده مي کنيد آلوئه ورا يا صبر زرد نام دارد که علاوه بر اينکه خاصيت داروئي زيادي دارد.از ماده ژلاتيني که درون برگ اين گياه وجود ...

در دنيا ۴۵۰ گونه گياه گوشتخوار متعلق به ۱۵ جنس و شش خانواده نهان دانگان دولپه اي وجود دارد که در اينجا ذکر يکي از آنها متعلق به خانواده Draseraceae مي ...

دانلود نسخه PDF - گياهان دارويي