up
Search      menu
جانور شناسی :: مقاله گورخر ايراني PDF
QR code - گورخر ايراني

گورخر ايراني

وداع با گورخر ايراني

علي خان شکارچي مهمان خود را دعوت به سکوت کرد. جل وپلاسي را روي زمين پهن کرد پتويي روي آن انداخت و به مهمان گفت شما بخواب من بيدارت مي کنم.
مهمان سرهنگ گلداسميت (Gold Smith) بود. او چند بار با سردار شمشير زن شرق، لطفعلي خان زند ديدار کرده بود در اوج و حضيض زندگي خان يکي دو بار در کاخ حکومتي و يکبار هم زير چادر، بعد از فرار او از لشگر آقامحمدخان، در دل صحرا.
اين بار او براي شکار به حوالي يزد رفته بود. مناطقي که اکنون کالمند و بهادران مي گوييم و منطقه بافق و نيز مهرويه از شکارگاه هاي سابق يزد محسوب مي شدند. در اين استان همچنين مناطق دره انجيل و ني باز، نايبندان طبس، کوه بافق و سياه کوه هم قرار دارند که اکنون حفاظت مي شوند. ولي در روزگار پيشين محل هاي شکار با اهميت استان و ايران به حساب مي آمدند.
سرهنگ به خواب رفت. هنگام سحر عليخان او را از خواب بيدار کرد. گله شکار نزديک آبشخور مي آمدند. سرهنگ تفنگ بلژيکي خود را آماده کرد. اين تفنگ ها گلوله زني بودند و آن روزها هر کسي توانايي داشتن آنها را نداشت. وقتي که «گلداسميت» نشانه رفت و خواست يکي از جانداران را بزند عليخان ممانعت کرد و گفت ماده را نزن، نشانه دوم هم رد شد، يک کره جوان بود، همين طور ماده حامله... خلاصه عليخان با يک نر پير موافقت کرد و ماشه را چکاند.
عليخان سرهنگ را مجبور کرد آن قدر صبر کند تا گله سيراب شوند، پس از تيراندازي پراکنده نشوند و تشنه بمانند. جانوري که شکارچي و راهنما در پي آن بودند گورخر بود.
اين جانوران در گذشته در ابرقوه و هرات در يزد حضور داشتند. همين طور در مناطق کويري ايران مانند سمنان، شاهرود، دشت هاي کلاه قاضي در اصفهان، دشت هاي استان کرمان و نيز در فارس و حتي سرخس در استان خراسان.
گورخر به خاطر عشق و علاقه بهرام گور به شکار اين جاندار زبانزد خاص و عام در ايران است و از جانداران وحشي است که بين ايرانيان شهرت کامل دارد.
● منطقه بهرام گور
به خاطر دارم حدود ۳۰ سال پيش به منطقه حفاظت شده «بهرام گور» در فارس رفته بودم. يکي از بچه هاي شکاربان قديمي (اکنون به آنان محيط بان گفته مي شود) راهنماي من بود. عجب جايي است اين منطقه بهرام گور؛ منطقه اي با وسعت بيش از ۴۰۰ هزار هکتارکه در استان فارس قرار گرفته است و وقتي قدم به آن مي گذاري حس مي کني که اين منطقه از زمان بهرام گور تغييري نکرده است و حتي خيال مي کني که بهرام گور را مي تواني ببيني که در تعقيب يک گله گورخر است.
شايد در زمان بهرام گور، شکار گورخر با اسب و تير و کمان يا کمند کاري لذت بخش و تفريحي شاد و خرم بوده ولي اکنون که با تفنگ هاي تلسکوپ دار از فاصله يک کيلومتري حيوان را شکار مي کنند. بعد از تير خوردن حيوان ۲۵۰ کيلويي مانند کوهي به زمين مي افتد و نه لذتي در آن است و نه هيجاني.
به ۳۰ سال پيش باز مي گردم، وقتي که با همکارم به بهرام گور رفتم لندرور را متوقف کرديم و دوربين کشيديم. همکارم نقطه اي را نشان داد و گفت «اونجا هستند.» هر چه نگاه کردم گورخري نديدم. باز هم دقت کردم، باز هم نديدم: خلاصه علاوه بر تازه کار بودن من گورخرها هم در محيط خود در پناه تپه به خوبي استتار کرده بودند. رنگ آميزي بدن آنها کاملاً منطبق با محيط اطراف است، رنگ پشت زرد متمايل به نارنجي است. زير بدن، پهلوها و کفل ها سفيد مايل به زرد است.
در طبيعت ۲ رنگ بودن جانداران در طيف وسيعي از جانوران خشکي و ابي مشاهده مي شود. تا آنجا که مي دانيم دليل اين امر استتار جاندار از بالا و پايين است يعني حتي وقتي که مثلاً گورخر غلت مي زند و يا کوسه اي را از بالا يا پايين نگاه مي کنيد، تفاوت رنگ موجب استتار جاندار مي شود. گورخر نياز به اين استتار دارد زيرا تنها انسان ها به دنبال شکار اين حيوان نيستند اغلب جانواران درنده که در زيستگاه همانندي با گورخر زندگي مي کنند نيز طالب اين طعمه لذيذند.
● دشمنان گورخر
گرگ ها به طور دسته جمعي به گورخر حمله و با صبر فراوان او را تعقيب مي کنند. گورخرها قهرمان دوي استقامت در ميان جانداران صحرا هستند. آنها مي توانند حتي مسافت هاي بعيد را با سرعت حدود ۵۰ کيلومتر در ساعت طي کنند.
گرگ ها نيز در اين مسابقه زياد عقب نمي مانند. در موقع تعقيب پيرها و کره ها بيشتر در معرض خطر قرار مي گيرند. طبيعت راه خود را مي داند و مي داند که چگونه جمعيت را سرپا و شاداب و زنده نگهدارد. ما انسان ها بي تفاوت همه را با يک چشم نگاه مي کنيم و به گلوله مي بنديم. مجموعه عوامل طبيعت مي دانند که از جانوارن چگونه برداشت کنند تا جمعيت آنها هميشه پايدار بماند و گذشتگان ما نيز مي دانستند.
برخورد عليخان با سرهنگ (که در خاطرات گلد اسميت مندرج است) نشانگر بينش عميق او نسبت به اهميت تک تک افراد يک گله است. مي گويد که مفهوم توسعه پايدار و يا برداشت پايدار مفهومي غربي است؟ من فکر مي کنم گاهي به جاي آنکه به غرب نگاه کنيم بهتر است که به گذشته بنگريم و يا به گفته دوست عزيزي، به عمق نگاه کنيم.
پاسخ مسائل امروز را بهتر در يابيم. شکارچي امروزي نمي تواند از رفتار عليخان درس بياموزد و به طرف هر جانوري تير بيندازد. آن همه رفتار پسنديده که در رفتار شکارچي هاي قديم بود در وجود شکارکش هاي امروز گم شده و اثري از آن نيست!
گورخر که روزي روزگاري در هندوستان، افغانستان و منچوري و ترکمنستان ديده مي شد اکنون در ترکمنستان و ايران فقط ديده مي شود. از گله هاي عظيم گذشته که در فارس، کرمان، يزد، سمنان و کويرهاي اطراف ورامين و قزوين حضور داشتند اکنون فقط حدود ۴۰۰رأس در منطقه بهرام گور، ورامين و سرخس باقي است. کاهش جمعيت اين جانور در اثر شکار بي رويه، تعقيب با موتورسيکلت، اتومبيل و اشغال آبشخورها و نيز چراي بي رويه بوده است و اين کاهش همچنان ادامه دارد.
● ويژگي هاي گورخر
گورخر روزها معمولا فعاليت مي کند صبح زود شروع چرا مي نمايد و امنيت را در حضور در گله مي بيند. در داخل گله اغلب يک نر با چند ماده و کره گور مشاهده مي شود. نرها رهبري گله خود را به عهده دارند. نر مسئله برخورد با دشمن و يا جنگ و جدال نرهاي ديگر را به عهده دارد، امنيت خانواده خود را تامين مي کند و در عوض ماده ها و کره ها از او تبعيت مي کنند، چنين رفتاري را در خانواده شيرها مي توان مشاهده کرد.
وظيفه شير نر حفاظت از ماده ها و توله ها ست و تمام وقت شير نر، صرف دفع مهاجمان مي شود. با اين تفاوت که اولاً تهيه غذا يعني شکار توسط شير ماده صورت مي گيرد و ثانياً مدت حکومت شير بر خانواده حدود ۳ سال است و بعد از آن احتمالاً فرزند نر و يا يک نر ديگر در نبردي سهمگين، نر خانواده را مجروح، مقتول يا فراري مي دهد و خود جاي او را مي گيرد.
تهيه غذا در گله گورخر به عهده ماده ها است ولي نر غالب آنان را به دليل چراي مناسب راهنمايي مي کند. نرها بزرگتر از ماده ها هستند و حدود ۲۰ ۲ متر طول دارند و ارتفاع آنها حدود ۱۴۰ سانتيمتر است و ۲۵۰ کيلوگرم وزن دارند.
گورخرها حس بينايي، شنوايي و بويايي قوي اي دارند. اين جانداران به آب وابستگي داشته و به خصوص در تابستان ها اطراف آبشخورها هستند.
اوايل تير ماه و يا کمي زودتر عمليات جفت يابي و جفت گيري شروع مي شود. در اين هنگام ميان نرها جدال سختي درمي گيرد که با لگد زدن و گاز گرفتن خود را نشان مي دهد.
جاي دندان حريف روي بدن، ران، ساق پا، گردن و يا دم حريف ديده مي شود و گاه حيوان دم خود را از دست مي دهد. نرغالب شايستگي خود را با شکست دادن حريف اثبات مي کند و حق جفت گيري و ادامه نسل و انتقال ژن خود را کسب مي کند.
مدت آبستني حدود يک سال است. مادر يک کره مي زايد. کره ها قسمت اعظم رشد خود را در رحم مادر انجام داده اند و بعد از حدود يک ساعت به تعقيب مادر مي پردازند. در اوايل تولد، کره ها خيلي آسيب پذيرند و حتي روباه ها و يوزپلنگ ها نيز همراه گرگ ها به آنان چشم دوخته اند. تلفات در نزد کره ها زياد است و تعداد کمي به سن بلوغ (۳ سالگي) مي رسند.
گورها به ندرت مي توانند هر ساله آبستن شوند ومعمولاً هر دو سال يکبار حامله مي شوند و مي زايند، در طبيعت تا حدود ۴۵ سال عمر مي کنند.اما عمر آنها در باغ وحش بيشتر است، چون از آنان نگهداري و مواظبت مي شود.
کره هاي نر پس از حدود ۶ ماه توسط پدر خود رانده مي شوند زيرا خطري براي رقابت با او به حسا ب مي آيند. هنگامي که گورها در اسارت نگهداري مي شوند، پس از مدت کوتاهي بايد کره هاي نر جدا شوند در غير اين صورت توسط پدر کشته خواهند شد.غريزه ادامه نسل اينجا بر مهرو محبت پدري پيشي مي گيرد. از همين روي پس از آنکه کره هاي نر از شير گرفته شدند در محوطه جداگانه اي جداي از مرز نگهداري مي شوند.
● جانوري بي دفاع
در حيات وحش هيچ گاه دو جانور کاملاً مشابه يکديگر نيستند. گورخر جانوري است که توقع خود را از محيط به حداقل رسانيده، از گياهان و علف هاي چوبي انرژي کسب مي کند و حتي از آب نيمه شور هم رفع تشنگي مي نمايد. ولي از طرف ديگر ماده ها هر دو سال يکبار زاد و ولد مي کنند، آن هم فقط يک قلو مي زايند.
تعداد کره هايي که به سن بلوغ مي رسند بسيار ناچيز است زيرا انواع شکارچيان مانند پلنگ، گرگ، يوز و حتي روباه و شغل به آنها حمله مي کنند البته مادر دفاع جانانه اي در مقابل شکارچي اعمال مي کند ولي در مقابل گله گرگ ها شانس حفظ نوزاد خود را ندارد.
با توجه به نقاط ضعف فوق مي بينيم که گورخر طبيعتاً جانوري حساس است که بدون وسيله دفاعي در مقابل جانوران و انسان شکارچي قرار گرفته است و اگر به همين منوال پيش رويم فقط در باغ وحش تهران بايد اين همه زيبايي را تحسين کنيم بايد بدانيم که گورخر مانند قرقاول نيست که چندين تخم بگذارد و شانس توليدمثل خود را بالا ببرد ما انسان ها بايد ياد بگيريم که فضاهاي وسيعي را براي جانوران ديگر کنار بگذاريم تا در کنار توسعه شهرها احداث جاده ها و به زيرکشت بردن زمين ها حرمت شکل هاي ديگر حيات را نگه داريم.
کويرهاي ايران بدون گله هاي گورخر مانند حلقه انگشتري هستند که نگين آن گم شده باشد. همه فرم هاي حيات زيبا هستندو وجود آنها لازم است در غير اين صورت اينان خلق نمي شدند. داستان حضرت نوح را به خاطر داريد حيات در روي زمين به کليه جانوران نيازمند است. گورخر يک حلقه زرين از زنجيره ارزشمند حيات است و بايد در ايران حفظ شود.

مهاجرت نخبگان تنها سبب کاهش ميانگين ضريب هوشي ملل نمي شود، بلکه اين کشورها را از نوابغ تهي مي سازد. اعلام ميانگين ضريب هوشي ۸۴ براي ايراني ها، سبب تعج ...

در «غذاي ايراني» اين هفته، سري مي زنيم به قزوين؛ شهري که با تهران فقط يکي دو ساعت فاصله دارد اما آداب و رسوم مردم اش با آداب و رسوم تهراني ها خيلي متف ...

تاکنون حدود ۴۰ مورد تحقيقاتي چاي در مورد ميوه نخل اره اي وجود دارد که ميزان موادي را که بدن ما به منظور هورمون سازي نظير هورمون تستوسترون و استروژن بد ...

نسل يوزپلنگ آسيايي در تنها زيستگاهش ايران در حال انفراض است خبر جديدي نيست اما اين خبر در ايران به جز تعدادي علاقمند به محيط زيست واکنشي را در مردم بر ...

نام علمي: Colchicum Stevenii خانواده: گل حسرت ها Colchicaceae راسته: لاله ها Liliales رده: تک لپه اي ها Monocotyledones گل حسرت در پاييز گل مي دهد. ...

نام علمي: ‍Colchicum Stevenii خانواده: گل حسرتها Colchicaceae راسته: لاله ها Liliales رده: تک لپه ايها Monocotyledones گل حسرت در پاييز گل ميدهد. گ ...

در زمان هاي نه چندان دور در خانواده هاي ايراني معجوني تهيه مي شد که شايد فراهم کردن آن براي خانم ها در اين زمانه کمي سخت باشد چرا جايي که مي توان با ب ...

افرادي که با قطار به سمت انديمشک سفر مي کنند شايد خبر نداشته باشند که در نزديکي آنها غارنشين کوري در زير زمين براي زنده ماندن و حفظ بقاي نسل خود با نا ...

دانلود نسخه PDF - گورخر ايراني