up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله گل ساعتي PDF
QR code - گل ساعتي

گل ساعتي

نام فارسي: گل ساعتي
نام علمي: Passiflora incarnataL.
نام انگليسي: Passion-flower herb. mypop
نام فرانسوي: Herbe de passiflore
نام آلماني: Passionsblumenkrut, Flischfarbige passionsblume
نام عربي: زهر الالام
تيره: Passifloraceae
ريخت شناسي:
گل ساعتي گياهي چند ساله و پايا است به ارتفاع 8 تا 9 متر که به صورت درختچه نيز ديده ميشود. البته برخي از گونه هاي آن علفي و چند سله مي باشد. ساقه هاي آن داراي پيچکهايي است که به گياهان کناري مي پيچد و از اين طريق بالا رونده است. برگهاي آن متانوب و بزرگ به طول 6 تا 15 سانتي متر ، دمرگدار و داراي پهنکي مرکب از سه لب عميق با ظاهر برگچه مانند که سطح زيرين آنها کرکدار و کناره هاي آنها رگبرگهاي شبکه اي مشاهده مي شود. به طور کلي برگها داراي بريدگي هاي عميقي هستند که آنها را به صورت برگهاي مرکب يا چند برگچه در مي آورد. گلهاي اين گياه که زيبايي خاصي دارد ، درشت و منفرد است به قطر تقريبي 9 سانتيمتر که معطر است و منتهي به دمگل دراز ميشود. در هر يک از گلها 3 براکته،5 کاسبرگ، 5 گلبرگ سفيد رنگ، 5 پرچم يا بساک بزرگ و نارنجي ديده ميشود. تخمدان کرکدار و سبز مايل به خاکستري بوده و زبر است و خامه گل داراي سه شاخه دراز است که در انتهاي آنها کلاله هاي سرسان قرار دارد. از مشخصات ديگر کل اينست که در داخل جام آن ، تاجي از الياف باريک سفيد يا قرمز مايل به ارغواني رنگ واقع در چند رديف ديده مي شود. ميوه هاي گل ساعتي مسطح ، به رنگ مايل به سبز يا قهوه اي و با نقطه هاي گود و زياد و داراي دانه هاي زرد مايل به قهوه اي است. به طور کلي ميوه ها شبيه به گردو يا سيب کوچک است. که گوشت آن زرد رنگ و خوراکي است.
اندام دارويي:
ريشه و اندامهاي هوايي
ترکيبات شيميايي:
گل ساعتي حاوي فلاونوئيد ها تا 2.5 درصد است که شامل مشتقات گليکوزيدي است مثل: ويتکسين1، ساپونارين، اورينتين، همواورينتين، شافتوزيد، ايزو شافتوزيد، ويسنين و ...
همچنين داراي مقادير کمي از گليکوزيدهاي سيانوژنيک بويژه ژينوکاردين، مقادير ناچيز از يک روغن فرار که حاوي ترکيباتي مانند ليمونن و اوکاليپتول و کومن و آلفا – پينن و ... است.
در اين گياه مقادير بسيار ناچيز و متغير از آلکالوئيد هاي ايندول( کمتر از 0.01 تا 0.09 درصد) که بطور عمده شامل هارمان، هارمول، هارمالين، هارمين و هارمالول مي باشد. البته بعضي از منابع به طور کلي وجود اين آلکالوئيد ها را در اين گياه رد ميکنند.
حضور ترکيبات ديگري مانند مالتول و اتيل مالتول (مشتقات گاما – پيرول) ، پاسيکول (يک پلي استيلن) ، اسيدهاي چرب ، اسيد فرميک، اسيد بوتيريک، سيتوسترول، استيگماسترول، قند و صمغ نيز در اين گياه گزارش شده است.
همچنين طبق گزارشات در هر صد گرم گوشت خام و دانه واقع در داخل ميوه مواد زير وجود داردد.:
آب 75 گرم، پروتئين 2.2 گرم، چربي 0.7 گرم ، هيدراتهاي کربن بيشتر قند و نشاسته 21 گرم، کلسيم 13 ميلي گرم، فسفر 64 ميلي گرم، آهن 1.6 گرم، پتاسيم 348 ميلي گرم، ويتامين A 700 واحد بين المللي ، تيامين خيلي کم، رايبو فلاوين 0.13 ميلي گرم، نياسين 1.5 ميلي گرم و ويتامين C 30 ميلي گرم.
موارد استعمال:
گل ساعتي داراي اثر مسکن و آرامبخش بوده و در بيخوابي، اضطراب، دردهايي با منشا عصبي بويژه در کودکان ، اختلال در تنوس عضلاني، تاکي کاردي عصبي و آسم اسپاسمي مصرف ميگردد. همچنين ريشه اين گياه اثرات ضد کرم براي معده را دارد.[5،9]
خواص و کاربرد:
در برمه از ريشه گل ساعتي به مقدار کم براي کشتن کرم معده مي خورند ولي مقدار زياد آن سمي و خطر ناک است. در هند و چين ميوه آن را ميخورند ولي ريشه تازه اش را مخدر و سمي ميدانند. تجربه شده است که خوردن جوشانده ريشه تازه آن يک سگ قوي را پس از 40 دقيقه هلاک کرده است. برگهاي گياه داراي اسيد سيانيدريک است پس مقدار زياد آن سمي است. از عصاره برگهاي گل ساعتي به نسبت نصف در يک حلال تهيه شده باشد در حدود 50 قطري در روز به عنوان آرام کننده دردهاي عصبي و رفع بي خوابي و ضعف اعصاب خورده مي شود. در فيليپين برگهاي له شده آن را براي التيام بر روي زخم ميگذارند. از تنتور الکلي يک پنجم آن ، يعني يک واحد گياه در 5 واحد الکل 65 درصد که به مدت 2 تا 3 روز خيس کرده باشند؛ مقدار 30 تا 50 قطره در روز تجويز مي شود.همچنين گزارشات جديد حاکي از اين است که اين گياه خواص سم زدايي دارد و در درمان اعتياد مي تواند کاربرد داشته باشد.مقدار مصرف:
0.25 تا 1 گرم از اندامهاي هوايي خشک شده گياه سه بار در روز مصرف ميشود. مقدار مزبور به صورت انفوزيون تهيه و مورد استفاده نيز قرار ميگيرد. فرمهاي ديگر مصرف شامل استفاده عصاره مايع ( 1به 1 در الکل 45 درصد) به مقدار 0.5 تا 1 ميلي ليتر سه بار در روز و تنتور (1 به 8 در الکل 45 درصد) به مقدار 0.5 تا 2 ميلي ليتر و سه بار در روز مي باشد.
در مورد التيام زخمها و بريدگي هاي ساده که مثلا در جريان کارهاي باغباني پيش مي آيد ممکن است به طور ساده چند برگ و گل گياه را له کرده و پس از شستن و تميز کردن محل زخم روي بريدگي گذارد، و باند پيچي کرد و به عنوان آرامبخش و براي رفع خستگي و ايجاد خواب عميق و همچنين براي پيشگيري از حمله هاي قلبي يک قاشق مربا خوري برگهاي خشک آن در يک پيمانه (200 گرم) آب جوش ريخته و 15 دقيقه مي خيسانند. از اين دمکرده يک پيمانه قبل از خواب براي رفع بي خوابي خورده شود و براي ساير موارد تا 3 پيمانه در روز بايد خورده شود.
همچنين چاي حاصل از 2 گرم گياه خشک تجويز شده است، دو تا سه فنجان از اين چاي در روز مصرف شود بهتر است يک يا دو فنجان از آن قبل از خواب باشد. بيشينه مصرف روزانه 4 تا 8 گرم گياه خشک است.در عصاره هاي حاصل از اين گياه بسياري از فرآورده هاي مسکن و نيز تعدادي از ترکيبات تقويت کننده قلب يافت مي شوند.[5
عوارض جانبي و سميت:
آثار جانبي در اثر مصرف آن تا به حال گزارش نشده است. سميت حاد عصاره مايع دارو در موش که به صورت تزرييق داخل صفاتي و به مقدار بيش از 900 ميلي ليتر به کيلوگرم استفاده شده بود، نيز گزارش شده است.
موارد احتياط:
مقادير مصرف زياد گل ساعتي ممکن است باعث تسکين و تقويت درمان به شيوه مهار منوآمين اکسيداز گردد. از طرفي گزارش شده است که آلکالوئيدهاي هارمان و هارمالين داراي اثر تحريکي بر روي رحم حيوانات آزمايشگاهي بوده است بنابراين نبايد از مقادير زياد دارو هنگام بارداري و شيردهي استفاده شود همچنين گل ساعتي نبايد به کودکان زير 2 سال داده شود و براي ساير کودکان و اشخاص مسن تر از 65 سال مصرف آن بايد از مقادير کم شروع شود و به تدريج افزايش يابد. اگر در جريان مصرف اين گياه اختلالاتي در هاضمه رخ داد و يا اسهال ايجاد شد مقدار مصرف بايد کاهش يابد و يا به طور کلي مصرف قطع شود.زمان جمع آوري:
اندامهاي هوايي پس از گلدهي و يا ميوه دهي در پايان فصل تابستان جمع اوري مي شود. همچنين ميوه هاي رسيده را مي توان در فصل پائيز جمع آوري نمود.
دامنه انتشار:
گياه گل ساعتي بومي آمريکاي شمالي و مرکزي و جنوبي بوده اما به علت داشتن گلهاي زيبا به طور گسترده اي در اروپا کشت داده مي شود. اين گياه معمولا در مناطقي که داراي آب و هواي ملايم باشد بخوبي رشد ميکند.
در نواحي شمالي ايران گل ساعتي به وفور يافت مي شود و در شهرهاي ديگر که آب و هواي معتدله دارند و زمستان انها ملايم است هم اين گياه کشت مي شود و جنبه زينتي دارد.
تکثير:
گل ساعتي به راحتي از طريق بذر و قلمه تکثير ميشود.
تکثير بذر گل ساعتي به اين صورت است که بذور را در اوايل بهار که دماي هوا در حدود 18 تا 21 درجه سانتي گراد است در خاکهايي با زهکشي خوب مي کارند. البته جوانه زني بذور گل ساعتي به کندي صورت ميگيرد و نامنظم مي باشد.
تکثير گل ساعتي از روش قلمه گيري هم به ابن صورت است که ساقه هاي نيمه رسيده يا نيمه خشبي را دز فصل تابستان از گياه جدا ميکنند و در ماسه کشت ميدهند.
تحقيقات جديد نشاندهنده اينست که مي توان اين گياه را به صورت مکمل در گلخانه هاي خيار کشت نمود. که اين کار فوايد زيادي دارد. به طور مثال در شهر هايي مثل يزد که گرمي هوا مانع از رشد بهينه گل ساعتي است مي توان از اين روش بهره گرفت.[1]
اکولوژي گياه:
جوانه زني بذر در دماي 18 تا 21 درجه صورت ميگيرد و اين گياه خاکهايي حاصلخيز و با ذهکشي خوب را مي پسندد و به راحتي در اين خاکها رشد مي کند. در مناطق معتدله اين گياه چندين سال عمر ميکند و گياه را در فصل بهار ميتوان هرس شاخه نمود. گل ساعتي تا دماي منفي 15 درجه سانتي گراد را به خوبي مقاومت مي کند. همچنين گل ساعتي محلهاي افتابي را بيشتر ترجيح ميدهد و خاکهايي را که PH آنها به سمت اسيدي است را بيشتر دوست دارد.گونه هاي ديگر:
1) گل ساعتي با ساقه چهار گوش که به فرانسوي Pomme line و Passiflore a tiges carrees گفته مي شود. نام علمي آن Passiflora quadrangularis L. است. اين گياه در تمام منطقه حاره کشت مي شود و در جايي خودرو ديده نشده است.
2) گل ساعتي با برگهاي شبيه به گياه Laurier که به فرانسوي Maritambour گفته مي شود. نا علمي اين گياه Passiflora laurifolia L. است.
3) گل ساعتي با گلهاي آبي به فرانسوي Passifloe bleue و به انگليسي Blue passionflower گفته مي شود. نا علمي اين گياه Passiflora caerulea L. مي باشد. ميوه آن شبيه زرد آلو است و درشت و شيرين ميباشد. در ايران سابقا در باغچه ها کشت مي شده ولي اين گياه بومي برزيل است.
4) گل ساعتي passiflore edulis Sims که بومي برزيل است و به ايران وارد شده و در شمال کشت ميشود.
خرده نگاري:
پودر اندامهاي خشک شده گياه گل ساعتي به رنگ سبز تيره بوده، بوي آن کمي معطر و طعم آن نا مشخص اما ملايم و خصوصيات ميکروسکوپي آن از قرار زير است:
بخشي از بافت مزوفيل (ميانبرگ) که رگبرگها به همراه بلورهاي اگزالات کلسيم از نوع دروز(قبه اي) در آن نمايان است(A)، چند بلور اگزالات کلسيم (B)، کرک و پوششي اختصاصي با ديواره نازک و اغلب منتهي به يک نوک مدور و قلابي شکل مربوط به اپيدرم ساقه و برگ(C)، تيپ روزنه نوع آنموسيتيک که فقط در اپيدرم تحتاني ديده ميشود(D) و کرک پوششي با سلولهاي اطراف پايه در اپيدرم(E).
آثار فارماکولوژي:
تحقيقات انجام گرفته بر روي حيوانات آزمايشگاهي نشان داده است که عصاره هاي اين دارو داراي فعاليت اسپاسموليتيک قابل مقايسه با اثر پاپاورين بوده و از طرفي داراي اثر تضعيف کننده مرکزي نيز مي باشد. در تحقيقاتي ديگر اثرات سداتيو، تقويت زمان خواب آوري هگزوباربيتون، فعاليت ضد تشنجي(دوز زياد) و کاهش فعاليت موتوري خودبخودي( دوز کم) مربوط به مالتول و اتيل مالتول باعث پوشاندن و پنهان کردن اثرات تحريکي آلکالوئيدي هارمان مي شود.
روشهاي مختلف کنترل هاي کيفي و کمي شيميايي:
آزمايش خلوص- براي انجام اين آزمايش از روش کروماتوگرافي لايه نازک استفاده مي شود.
تهيه عصاره متانولي- مقدار 0.6 گرم از داروي پودر شده با مقدار 5 ميلي ليتر متانول روي بن ماري در 60 درجه سانتي گراد به مدت 5 دقيقه تکان داده مي شود و سپس حاصل صاف مي گردد.
تهيه محلول شاهد- مقدار دو ميلي گرم از هيپروزيد و 2 ميلي گرم از روتين در 10 ميلي ليتر متانول حل مي شود. مقدار 20 ميکرو ليتر از عصاره متانولي و مقدار 10 ميلي ليتر از محلول شاهد به طور مجزا و هر کدام به صورت يک بند به طول 2 سانتي متر به روي لايه نازک سيليکاژل G کاشته مي شود
سيستم حلال= آب – اسيد فرميک انيدر – اتيل متيل کتون – اتيل استات( 50- 30- 10- 10) و عمل گسترش تا ارتفاع 12 سانتي متر انجام مي پذيرد.
براي ظاهر کردن لکه ها، پس از خشک کردن کروماتوگرام به مدت 5 دقيقه در دماي 105 درجه سانتي کراد در حالي که هنوز نرم است، ابتدا از محلول متانولي نچرال پرودکت و سپس از محلول ماکرو گول 400 ( معرف شمره 39) استفاده مي شود.
براي تشخيص لکه ها از تابش 365 نانئ متري ماوراء بنفش استفاده مي گردد.
در محلول شاهد دو لکه با فلورانس قهوه اي مايل به زرد يکي مربوط به روتين که در ثلث پائيني لايه نازک و دومي مربوط به هيپروزيد که در قسمت وسط لايه نازک ظاهر ميگردد. در عصاره متانولي گياه، در محلي که گمي پائئين تر از محل لکه روتين است لکه اي با فلورانس سبز تيره وجود دارد که مربوط به ساپونارين مي باشد بلافاصله زير آن لکه اي با فلورانس قوي زرد مايل به سبز وجود دارد و در محلي که کمي پائين تر از محل لکه هيپروزيد است لکه اي با فلورانس زرد قوي حضور دارد که مربوط به ايزو اورينتين بوده و بلافاصله بالاي اين لکه ، لکه اي ديگر با فلئرانس سبز کم رنگ و ضعيف تر وجوود دارد که پس از مدتي به فلورانس خاکستري مايل به سبز تبديل مي شود که مربوط به ايزو ويتکسين مي باشد. در محلي که بلافاصله بالا تر از محل لکه هيپروزيد است لکه اي با فلورانس کمي قوي و به رنگ زرد مايل به قهوه اي وجود دارد که مر بوط به اورينتين بوده و در محلي کمي بالا تر از لکه ديگر با فلورانسي که معمولا ضعيف است وجود دارد که مربوط به ويتکسين مي باشد. لکه اخير به رنگ سبز کم رنگ بوده اما به تدريج رنگ آن ضعيف تر شده و به رنگ خاکستري غير شفاف تبديل مي شود.
سنجش هاي مرغوبيت:
ميزان مواد محلول در آب – حداکثر 15 درصد مي باشد
ميزان خاکستر تام- حداکثر 11 درصد مي باشدد
ميزان خاکستر نامحلول در اسيد کلريدريک – حداکثر 3 درصد مي باشد.
تعيين مقدار فلاونوئيد ها بر مبناي هيپروزيد- ابتدا مقدار 0.2 گرم پودر در اندامهاي هوايي را در يک ارلن 100 ميلي ليتري ريخته و به آن يک ميلي ليتر از محلول هگزا متيلن تترامين( متنامين) 0.5 درصد، 20 ميلي ليتر استن، 2 ميلي ليتر اسيد کلريد ريک 25 درصد اضافه کرده و مخلوط به همراه پرل شييشه اي به مدت 30 دقيقه و با استفاده از مبرد رفلاکس ميگردد. حاصل را با استفاده از قيف و پنبه در داخل بالن ژوژه 100 ميلي ليتري صاف نموده و باقي مانده به همراه پنبه به بالن 100 ميلي ليتري مجددا انتقال داده ميشود و توسط 20ميلي ليتر استن به مدت 10دقيقه رفلاکس ميگردد.اين عمل دوبار تکرار ميگردد وحاصل صاف شده از هر بار به بالن ژوژه 100ميلي ليتري منتقل ميشود که پس از خنک شدن ،حجم ان بااستفاده از استن به 100ميلي ليتر رسانده ميشود .
20ميلي ليتر از محلول تهيه شده به يک دکانتورانتقال داده ميشود وتوسط 20 ميلي ليتر اب و15ميلي ليتر اتيل استات دکانته ميگردد .فاز اتيل استات را جدا نموده وفاز استن واب را 3مرتبه وهربار با 10ميلي ليتر اتيل استات دکانته کرده وفازهاي اتيل استاتي را سپس با هم مخلوط نموده ودو مرتبه هربار با 50ميلي ليتر اب شستشو داده؛ سپس فاز اتيل استاتي را توسط قيف وپنبه در يک بالن ژوژه 50 ميلي ليتري صاف نموده و ان را توسط اتيل استات به حجم 50 ميلي ليتر ميرسانند .10 ميلي ليتر از محلول تهيه شده به يک بالن ژوژه 25ميلي ليتري انتقال داده ميشود ويک ميلي ليتر معرف کلرور الومينيوم به ان اضافه وسپس بامحلول 5درصداسيد استيک در متانول تاحجم 25 ميلي ليتر رسانده ميشودتا به عنوان محلول نمونه استفاده شود .هم زمان 10ميلي ليتر از محلول اتيل استاتي را فقط با محلول 5درصد اسيد استيک در متانول در بالن ژوژه 25ميلي ليتري رقيق مينمايند تابه عنوان شاهد استفاده گردد بعد از گذشت 30دقيقه ،جذب محلول نمونه در مقابل محلول شاهد در طول موج 425 نانومتر وبا استفاده از کوت 1سانتيمتدي اندازه گيري ميشود.
طرز نگهداري:
اندامهاي هوايي گياه خشک شده بايد در بسته بنديهاي مناسب ودور از رطوبت وحرارت زياد نگهداري شود
اشتباهات:
گونه هاي ديگر جنس پاسي فلورا(جنس گل ساعتي)ممکن است بجاي گونه اصلي در بازارهاي تجاري عرضه شود .بنابراين در تهيه گونه اصلي لازم است از روشهاي شناسايي وکنترل هاي کيفي وکمي ذکر شده در فوق استفاده شود.
فراورده هاي موجود در بازار :
هارمالين(نوشدرمان)ولد فلور(نياک).
http: upload.wikimedia.org wikipedia de thumb 1 18 Passiflora_Strauch.jpg 280px-Passiflora_Strauch.jpg
وضعيت گياه:
گل ساعتي به عنوان گياه مورد استفاده در طب سنتي و نيز گياه موثر در فارماکوپه هاي معتبر جهان به ثبت رسيده است. اين گياه طبق نظر مونوگراف کمسيون دارويي آلمان داراي وضعيت درماني مثبت است و در مونوگراف کميسيون متخصصين گياهان دارويي در اروپا داراي رتبه 4 مي باشد.

گلسنگ نوعي پيکره گياهي بدون ريشه، برگ يا گل است؛ در واقع، مجموعه اي از جلبک و قارچ است که زندگي هر کدام وابسته به زندگي ديگري است. در اين همزيستي جلبک ...

گلوکز ، يکي از قندهاي مونوساکاريد (تک قندي) است که به نامهاي D- گلوکز ، D- گلوکوپيرانوز ، قند انگور ( grape Suger )، قند ذرت ( Corn Suger )، دکستروز و ...

گلوکز ، يکي از قندهاي مونوساکاريد (تک قندي) است که به نامهاي D- گلوکز ، D- گلوکوپيرانوز ، قند انگور ( grape Suger )، قند ذرت ( Corn Suger )، دکستروز و ...

● گياهشناسي و تاريخچه حنا گلي متعلق به خانواده Balsaminaceaeو از جنس Impatiens است. گل حنا امروزه تبديل به پرمصرف ترين گل براي پوشاندن زمين باغ ها در ...

گياه بامبوي خوش يمن، طي مدت کوتاهي توانسته است جايگاه ارزشمندي بين فروشگاه هاي گياهان آبي بادي و دوستداران آنها بازکند. اگر هنوز موفق به خريدن اين گي ...

دانشمندان ژنوم بزرگ ترين آفت قارچي برنج كه خسارت زيادي به كشاورزان وارد مي كند را كشف كردند. مقدار برنجي كه اين قارچ از بين مي برد مي تواند ساليانه ۶۰ ...

گياه صبر زرد با نام علمي (آلوئه ورا) Aloevera از جمله با ارزش ترين گياهان نادر دنياست. که صدها سال پيش از ميلاد مورد توجه و استفاده بشر بوده است. از د ...

براي مبارزه با دود سيگار، گازهاي آشپزخانه اي، گازهاي سمي متصاعد از مواد شوينده، رنگ هاي شيميايي و... به فکر خريد هواکش هاي قوي نباشيد. با ۱۲ گياهي که ...

دانلود نسخه PDF - گل ساعتي