up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله گل حسرت PDF
QR code - گل حسرت

گل حسرت

فلور ايراني

نام علمي: Colchicum Stevenii
خانواده: گل حسرت ها Colchicaceae
راسته: لاله ها Liliales
رده: تک لپه اي ها Monocotyledones
گل حسرت در پاييز گل مي دهد. گل هاي اين گياه در آغاز بهار به ميوه تبديل مي شود بنابراين اين گياه در بهار فاقد گل است و به همين دليل است که آن را گل حسرت ناميده اند، چرا که عموم مردم که با اين گياه آشنايي دارند تصور مي کنند اين گياه در حسرت گل دادن در بهار است. گل هاي اين گونه از گل حسرت را مي توان در اوايل پاييز در دامنه هاي اطراف تهران ديد.
گياهي علفي، پايا يا چند ساله، داراي پياز يا غدة زيرزميني است. پياز اين گياه توپُر و گوشتالو به طول ۲ تا ۳ سانتيمتر است که به شکل لوله اي کشيده تا سطح خاک مي رسد و داراي پوششي نازک به رنگ قهوه اي تيره و ريشه هاي افشان است. طول ساقه در زير خاک يک تا سه سانتيمتر و قطر آن نيم تا يک و نيم سانتيمتر است. ساقه آن تخم مرغي شکل و اندکي کروي است که همراه با ميوه در خارج از خاک ظاهر مي شود. نيام بيروني ساقه اندکي چرمي و به رنگ قهوه اي تيره و نيام دروني کاغذي و به رنگ قهوه اي مايل به سبز است. برگ هاي گل حسرت سبز، باريک، دراز، نوک تيز و بدون کرک هستند و به تعداد سه تا هفت و گاهي تا دوازده عدد و به طول يک تا پانزده سانتيمتر است که اندکي افراشته يا گسترده برروي زمين هستند.
اين برگ ها معمولاً با ميوه ظاهر مي شوند و تخمدان را در برمي گيرند، اينها برگ هاي واقعي و داراي سبزينه و رگبرگ هاي موازي هستند. برگ هاي جوان ابتدا در يک غلاف علفي محصور شده اند.
برگ هاي زيرخاک يا به شکل فلس هستند و جوانة زيرخاک که در قاعدة ساقه وجود دارد را احاطه مي کنند. اين برگ ها فاقد کلروفيل و به رنگ سفيد يا سفيد مايل به زرد هستند. نوع ديگري از برگ ها غلاف مانند اند که لوله* جام يا محور منتهي به گل ها را حفظ مي کنند و فاقد سبزينه هستند. به طور کلي اين گياه داراي سه نوع برگ است.
گل به رنگ کرم، سفيد، سفيد مايل به زرد يا صورتي کم رنگ. گل ها تا اندازه اي کوچک و به شکل قيف هستند و به تعداد يک تا ده عدد ظاهر مي شوند.
تعداد گلبرگ ها در هرگل ۶ عدد است. گلبرگ ها به شکل مستطيل مايل به بيضي کشيده به طول يک تا سه سانتيمتر و هرکدام داراي هفت تا نه رگ موازي هستند. گلبرگ ها به طور مستقيم در انتهاي جام قرار گرفته اند و در قاعده با هم يکي شده اند. طول مجراي جام يا مجراي گلبرگ ها يک تا ده سانتيمتر است. پرچم ها به رنگ سفيد، کرم يا سفيد مايل به زرداند که پايه متورم زرد و نارنجي دارند و به قاعدة گلبرگ ها متصل شده اند. تعداد پرچم ها در هرگل شش عدد و به اندازة پنج تا دوازده ميليمتر است که تعدادي از پرچم ها داراي ميلة کوتاهتر ولي بساک بزرگتري نسبت به بقيه پرچم ها هستند، بساک ها اغلب به رنگ زرد يا زرد مايل به نارنجي و گاهي خاکستري مايل به سبز يا مايل به ارغواني اند.
تخمدان داراي سه برچه متصل به هم است که در هر برچه تعداد زيادي تخمک وجود دارد. تخمدان منتهي به سه خامه است و سه کلاله آزاد دارد. تخمدان در زير خاک وکنار پياز قرار دارد. ميوه پوشينه اي و به شکل مستطيل مايل به بيضي نوک تيز، صاف و داراي سه حفره کپسول مانند محتوي بذر است. ميوه خشک شده به رنگ قهوه اي تيره و خالدار مي شود. درون هر حفرة ميوه شصت تا هشتاد بذر وجود دارد. بذرها کروي، يا بيضي، به رنگ قهوه اي تيره تا روشن و به قطر يک تا سه ميليمتر هستند.
فصل گل دهي در بين ماه هاي مهر تا دي است. در برخي نواحي در ماه هاي مرداد تا شهريور و بندرت در برخي جاها در اسفندماه گل مي دهند. فصل ميوه دهي در بين ماه هاي بهمن تا ارديبهشت است. برگ ها در فصل ميوه دهي ظاهر شوند. غده يا پياز اين گياه که در قاعدة ساقه داراي برگ شکل مي گيرد، در زير خاک ماندگار است. به اين خاطر پس از ازبين رفتن اندام هاي هوايي گياه در زير خاک باقي مي ماند. در سال بعدي براثر رشد جوانه هاي جانبي که برگ هاي فلس مانند آن را احاطه کرده اند، تا نزديک سطح خاک مي رسند و سرانجام محور گل و اندام هاي هوايي جديد را به وجود مي آورند. در پاييز زماني که گل ها ظاهر مي شوند، بلافاصله برگ هاي غلاف مانند ظاهر مي شوند (اين برگ ها نوع ديگر برگ اين گياه هستند). پس از گرده افشاني تمام آنها از بين مي روند و هيچ آثاري از گياه در بيرون از سطح خاک باقي نمي ماند.
بعد از آن رشد تخمدان و تشکيل دانه در زيرخاک آغاز مي شود که اين عمل باکندي در طول زمستان انجام مي شود. ساقه که تا اين زمان در زيرخاک قرار گرفته بود براثر رشد ياخته هاي رويشي امتداد يافته و تخمدان را که در رأس آن قرار گرفته با خود از زيرخاک خارج مي کند و به تدريج ميوه تشکيل مي شود. در اين زمان برگ هاي هوايي داراي سبزينه و رگبرگ که نوع ديگر برگ هاي اين گياه است ظاهر مي شوند. اندازة اين برگ ها تا بيست سانتيمتر مي رسد.
اين برگ ها مواد ساخته شده توسط فتوسنتز را در گره هاي پايين ساقه ذخيره مي سازند که به تدريج در اين محل باعث ايجاد تورم و در نهايت توليد پياز جديد مي شوند. اندام هاي هوايي و ميوه در فصل تابستان خشک مي شوند. در تابستان بر روي پياز مي توان اثر زخم ساقة افتادة دورة رشدي قبلي را ديد. جوانة جديد رشد کرده و دورة رشدي جديد گياه دوباره آغاز مي شود.گل حسرت استيوني در نواحي کوهستاني و مرطوب تا ارتفاع هزار و پانصد متري اغلب داراي آب و هواي مديترانه اي مي رويد. اين گياه را در دامنه هاي صخره اي يا سنگلاخي و دشت هاي هموار دامنه اي يا کوهپايه اي مي توان يافت.
پراکنش جهاني گل حسرت استيوني مشتمل برنواحي مديترانه اي به طرف شرق تا ايران است. در ايران اين گياه در دامنه هاي البرز و زاگرس پراکندگي بيشتري دارد و تاکنون از استان هاي تهران، سمنان، گلستان، مازندران، گيلان، قزوين، زنجان، اردبيل، آذربايجان غربي و شرقي، همدان، کردستان، کرمانشاه و لرستان گزارش شده است.
قسمت هاي مورد استفاده اين گياه در مصارف گوناگون شامل گل، پياز و دانه است. از آنجايي که در قديم اين گياه را به عنوان يک گياه سمّي مي شناختند و در طب سنتي بسيار مورد استفاده قرار مي گرفت، به اين دليل به آن نام سورنجان داده اند. پياز اين گياه به پياز کولشيک معروف است و از نظر شکل ظاهري شبيه به ميوة شاه بلوط است. پياز تازه آبدار است و اگر فشرده شود، شيرة تلخ زيادي به رنگ شيري از آن خارج مي شود که داراي مقدار زيادي آميدون است. پياز خشک شده به رنگ خاکستري مايل به زرد تا قهوه اي روشن است. مادة کولشيسين در دانه، پياز و برگ هاي اين گياه وجود دارد. اين ماده در آزمايشگاه کاربرد فراوان دارد و از اين رو در برخي از مراکز تحقيقاتي به منظور استخراج اين ماده به کشت و پرورش اين گياه مي پردازند، چهارپاياني که هنگام چرا به طور تصادفي از اين گياه تغذيه مي کنند، به علت وجود سموم کولشيسين و آلکالوئيد موجود در گياه دچار مسموميت و اگر باردار باشند دچار سقط جنين مي شوند، به واسطة همين دامداران اين گياه را به خوبي مي شناسند و به سمّي بودن آن آگاه اند.
اندام هاي اين گياه داراي آلکالوئيد ميتوکلاريک هستند که سمّ آن باعث توقف تقسيمات ميتوزي سلول هاي جانوران مهره دار و حتي انسان مي شود.
از خواص الکالوئيدها مي توان به استفاده از اين ماده در پلي پلوئيد کردن مصنوعي گياهان به خصوص در کشاورزي اشاره کرد. از آنجايي که اين ماده مانع تقسيمات سلولي مي شود، به همين خاطر درگذشته از آن براي درمان سرطان استفاده مي کردند. دانة اين گياه داراي مقادير بيشتري کولشيسين و الکالوئيد نسبت به ديگر اندام هاي گياه است.
وضعيت زيستي اين گياه در ايران مطلوب است و هيچ خطر جدي اين گياه را تهديد نمي کند. وجود دام ها و رفت و آمد زياد انسان در مکان هاي رويشي اين گياه باعث صدمه ديدن پياز آنها و از بين رفتن آن مي شود. همچنين توسعه زمين هاي کشاورزي و جاده سازي باعث کاهش جمعيت آنها مي شود. به هرحال اين گونه در بين گونه هاي ايراني اين جنس داراي جمعيت کمتر و کمياب تر است و بايد در حفاظت آن جدي بود.

گلسنگ نوعي پيکره گياهي بدون ريشه، برگ يا گل است؛ در واقع، مجموعه اي از جلبک و قارچ است که زندگي هر کدام وابسته به زندگي ديگري است. در اين همزيستي جلبک ...

گلوکز ، يکي از قندهاي مونوساکاريد (تک قندي) است که به نامهاي D- گلوکز ، D- گلوکوپيرانوز ، قند انگور ( grape Suger )، قند ذرت ( Corn Suger )، دکستروز و ...

گلوکز ، يکي از قندهاي مونوساکاريد (تک قندي) است که به نامهاي D- گلوکز ، D- گلوکوپيرانوز ، قند انگور ( grape Suger )، قند ذرت ( Corn Suger )، دکستروز و ...

● گياهشناسي و تاريخچه حنا گلي متعلق به خانواده Balsaminaceaeو از جنس Impatiens است. گل حنا امروزه تبديل به پرمصرف ترين گل براي پوشاندن زمين باغ ها در ...

گياه بامبوي خوش يمن، طي مدت کوتاهي توانسته است جايگاه ارزشمندي بين فروشگاه هاي گياهان آبي بادي و دوستداران آنها بازکند. اگر هنوز موفق به خريدن اين گي ...

دانشمندان ژنوم بزرگ ترين آفت قارچي برنج كه خسارت زيادي به كشاورزان وارد مي كند را كشف كردند. مقدار برنجي كه اين قارچ از بين مي برد مي تواند ساليانه ۶۰ ...

گياه صبر زرد با نام علمي (آلوئه ورا) Aloevera از جمله با ارزش ترين گياهان نادر دنياست. که صدها سال پيش از ميلاد مورد توجه و استفاده بشر بوده است. از د ...

براي مبارزه با دود سيگار، گازهاي آشپزخانه اي، گازهاي سمي متصاعد از مواد شوينده، رنگ هاي شيميايي و... به فکر خريد هواکش هاي قوي نباشيد. با ۱۲ گياهي که ...

دانلود نسخه PDF - گل حسرت