up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله گسل PDF
QR code - گسل

گسل

● آشنايي
گسل ها عبارت از شکستگي هايي هستند که در آنها ، سنگهاي طرفين صفر شکستگي ، به موازات اين صفحه لغزش پيدا مي کنند و به کمک همين مشخصه ، مي توان آنها را از درزه ها تشخيص داد. لغزش گسل ها در انواع مختلف متفاوت است. از چند ميليمتر تا چندين کيلومتر تغيير مي کند.
در بعضي موارد ، يک گسله به صورت مجزا ديده مي شود ولي در پاره اي حالات ، چندين گسله موازي و نزديک به هم ديده مي شوند که به نام منطقه گسله ناميده مي شوند. گاهي نيز بدون اين که يک شکستگي مشخص در سنگها ديده شود، سنگها نسبت به هم تغيير مکان مي يابند که منطقه بين آنها ، به نام منطقه برش موسوم است.
● مشخصه هاي گسلها
▪ مهمترين مشخصه هاي گسل ها به شرح زير است:
امتداد گسل :
از آنجا که در بسياري حالات ، صفحه گسل يک سطح مستوي و يا حداقل در منطقه مورد مطالعه ، به حالت مستوي است، لذا شيب و امتداد صفحه گسل را همانند شيب و امتداد طبقات اندازه گيري مي نمايند. در حالت کلي ، امتداد گسل ، امتداد يک خط افقي در سطح گسل است، که مقدار آن نسبت به شمال بيان مي شود.
شيب گسل :
زاويه بين سطح افق و سطح گسل را شيب گسل مي نامند. در اين رابط متمم زاويه شيب به نام هيد ( Hade از زاويه بين) تعريف مي شود.
زاويه ريک يا پيچ:
اين زاويه عبارتست از زاويه بين خطي که اثر حرکت گسل را در روي صفحه آن نشان مي دهد با خط افقي که در صفحه گسل قرار دارد.
زاويه ميل :
زاويه بين خط موجود در صفحه گسل با صفحه افقي را زاويه ميل نامند.
کمر بالا و کمر پايين ( فرا ديواره و فرو ديواره ) :
قطعه روي سطح گسل را کمر بالا و قطعه زير آن را کمر پايين مي نامند. اين اصطلاحات در مورد گسلهاي قائم صادق نيست، چون در اين حالت بالا و پايين سطح گسل مفهومي ندارد.
● تقسيم بندي گسلها
گسلها را بر اساس اصول مختلف طبقه بندي مي کنند که از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره کرد:
▪ طبقه بندي بر اساس شيب صفحه گسل :
گسل پرشيب :
در اين نوع گسل شيب صفحه گسل ، بين ۳۰ تا ۸۰ درجه مي باشد.
گسل کم شيب :
در صورتيکه شيب صفحه گسل از ۳۰ درجه کمتر باشد، گسل را کم شيب مي نامند.
گسل عمودي :
اگر شيب صفحه گسل بيشتر از ۸۰ درجه باشد، گسل را عمودي مي نامند.
● طبقه بندي زايشي گسلها :
اساس اين طبقه بندي ، نوع حرکت نسبي در امتداد گسلها است که خود ناشي از نحوه تشکيل و مکانيسم توسعه گسل است. بر همين اساس ، گسلهاي زير در اين رده قرار مي گيرند.
گسل نرمال يا عادي :
به اين نوع گسل ، گسل مستقيم يا وزني نيز مي گويند که در آن کمر بالا نسبت به کمر پايين به طرف پايين حرکت کرده است. اين گسل ها بر اساس حالت گسل نسبت به چينه بندي به انواع زير تقسيم مي شوند:
گسل مطابق :
در اين حالت شيب سطح گسل در جهت شيب طبقات است.
گسل نامطابق :
در اين حالت شيب سطح گسل در خلاف جهت شيب طبقات است.
گسل معکوس :
گسل معکوس ، گسلي است که در آن کمر بالا به طرف بالا حرکت کرده باشد. در حالت کلي شيب گسل بيشتر از ۴۵ درجه است. گسل معکوس به دو حالت زير ديده مي شود:
راندگي ( سوارشدگي ) :
به گسل معکوسي که شيب آن کمتر از ۴۵ درجه باشد، راندگي گويند. اين گسل به نام گسل زير رانده نيز معروف است.
رو راندگي :
گسل رو رانده ، گسل معکوسي است که زاويه شيب آن کمتر از ۱۰ درجه و لغزش کلي آن زياد باشد.
گسل امتداد لغز :
در اين گسلها جابجايي کلي ( لغزش کلي ) به موازات امتداد گسل است، يعني لغزش امتدادي غالب بر لغزش شيبي است.
● طبقه بندي بر اساس حالت گسل نسبت به چينه بندي :
گسل چينه اي :
در اين حالت سطح گسل موازي سطح چينه بندي است.
گسل مطابق و نامطابق :
بر حسب اينکه شيب گسلها در جهت يا خلاف جهت شيب طبقات باشد، گسل مطابق يا نا مطابق مطرح است.
● طبقه بندي بر اساس وضعيت گسل نسبت به طبقات اطراف :
وضعيت گسل نسبت به طبقات مجاور اساس اين طبقه بندي را تشکيل مي دهد و در آن گسلها به انواع زير تقسيم مي شوند:
گسل امتدادي :
گسلي است که امتداد آن موازي يا تقريبا موازي امتداد لايه بندي است.
گسل مورب :
گسلي است که امتداد آن موازي يا تقريبا موازي امتداد لايه بندي است.
گسل طولي :
در گسل طولي امتداد گسل با امتداد لايه بندي هم جهت است.
گسل عرضي :
چنانچه امتداد گسل بر امتداد لايه بندي يا ساختهاي زمين شناسي ناحيه عمود يا تقريبا عمود باشد، گسل را عرضي مي نامند.
گسل شيبي :
در گسل شيبي ، امتداد گسل موازي يا تقريبا موازي جهت شيب لايه بندي و يا سيستوزيسته سنگهاي اطراف است.
گسل چرخشي :
نوعي گسل است که در آن يک يا هر دو قطعه گسل حول يک محور که عمود بر سطح گسل است، دوران نموده است.
● طبقه بندي گسلها بر اساس طرح آنها:
در اين روش گسلها را بر مبناي وضعيت آنها نسبت به يکديگر طبقه بندي مي نمايند، اين تقسيم بندي، شامل انواع زير مي شود:
گسلهاي موازي :
اين گسلها داراي شيب و امتداد يکسان يا تقريبا يکسان بوده و با يکديگر موازيند.
گسلهاي شعاعي:
اين گسلها تقريبا همگي از يک نقطه منشعب مي شوند. اين گسلها معمولا بر روي گنبدها تشکيل مي شوند.
گسل پر مانند :از به هم پيوستن گسلهاي فرعي به اصلي، منظره پر يا شاخه مانند ايجاد مي شود.
گسلهاي محيطي :
طرح اين گسلها به صورت دايره يا قوسي از دايره است.
گسلهاي پوششي :
به گسلهايي اطلاق مي شود که حالت پله اي دارند و يکديگر را مي پوشانند.
● نشانه هاي شناسايي گسل ها
نشانه هاي شناساسي گسلها را مي توان به دو گروه نشانه هاي خارجي و نشانه هاي داخلي تقسيم کرد:
۱) نشانه هاي خارجي تشخيص گسل ها :
عملکرد گسلها بر روي زمين باعث جابجايي ، قطعه ، تکرار لايه ها و يا ساختهاي ديگر زمين شناسي مي شود، نشانه هايي که در اين گروه جاي مي گيرند، شامل موارد زير است:
خطواره ها ( انتظامهاي خطي ):
وجود هر نوع شکل خطي طويل و غير عادي در سطح زمين ، خطواره ها نشانه اي لازم ولي غير کافي براي يک گسل اند، زيرا خطواره ها ممکن است به دليل وجود درز، دايک، لايه بندي يا تورق نيز ايجاد شوند.
پرتگاه:
وجود پرتگاههاي پر شيب و طويل با سطحي نسبتا صاف.
جابجايي :
جابجايي رشته ارتفاعات يا رودخانه ها يا ديگر اشکال ژئومورفولوژيکي.
قطع شدگي :
قطع و محو شدن ناگهاني ارتفاعات يا برجستگي ها.
رودهاي جوان شده :
بر اثر کج شدن زمين ، جهت جريان در رودها و آبراهه ها معکوس شده است.
آبگيرهاي فرونشيني :
امتداد طي درياچه ها ، برکه ها ، چشمه ها و رطوبت زمين و تغييرات خطي در پوشش گياهي.
تغيير ناگهاني رخساره هاي رسوبي :
در بعضي موارد ، قرار گرفتن غير عادي لايه ها در کنار هم و يا وجود سنگهايي که از نظر رخساره رسوبي در شرايط يکساني تشکيل نمي شوند، دليلي بر عملکرد گسل است.
فرازمين و فروزمين :
وجد دره هاي ناشي از پايين افتادگي و برجستگي هاي ناشي از بالا زدگي سنگهاي واقع در بين چند گسل.
کشيدگي طبقات :
به هنگام تشکيل گسل ، به علت اصطکاک سنگها ، طبقات طرفين سطح گسل در جهات مخالف هم کشيده مي شوند. با استفاده از اين کشيدگيها جهات حرکت طرفين گسل را نيز مي توان تشخيص داد.
لرزه خيزي :
امتداد خطي زمين لرزه هاي تاريخي يا ثبت شده.
▪ نشانه هاي داخلي تشخيص گسل ها :
نشانه هايي که مربوط به سطح گسل مي باشد، در اين گروه جاي دارند و شامل موارد زير است:
آيينه گسل:
سطوح صيقلي و داراي خش لغزش ( خطوط لغزشي ) که ناشي از عملکرد نيروهاي برشي در سنگهاي ضعيف ترند.
گوژ:
مواد پودر شده و عمدتا رسي در طول گسل که از ويژگيهاي سنگهاي مستحکمترند.
برشي شدن :
وجود قطعات زاويه تا نيمه زاويه دار يک زمينه ريزتر در امتداد خط گسل برشها مشخصه سنگهاي مستحکمترند.
هوازدگي و تجزيه :
هوازدگي ، تجزيه ، سيمان شدگي و تغيير رنگ خطي سنگها.
سطح ايستابي :
در مواردي ، گوژ رسي ، سدي نقوذناپذير در جلو آب زيرزميني ايجاد مي کند که باعث تفاوت سطح ايستابي در دو سوي گسل مي شود.
ميلونيت شيلي :
رگه نازکي به ضخامت چند سانتي متر از گوژ در لايه اي نامقاوم مثل شيل يا رس گره در بين لايه هاي مستحکتري مثل ماسه سنگ و سنگ آهک قرار گرفته اند.
سيليسي شدن و تشکيل کانيها :در بعضي موارد ممکن است در طول شکافهاي حاصل از گسل ، محلولهاي حاوي کاني عبور و رسوب نمايند.

گسلها شكستگي هايي همراه با تغيير مكان نسبي اند كه در آن ها به موازات سطح گسل جابه جايي ديده نمي شود. طول و جابجايي گسلها بين چند سانتي متر تا چندين كي ...

گسل گسلي را معکوس نامند که در آن کمر بالا به طرف بالا حرکت کرده و شيب آن بيش از ۴۵ درجه باشد گسل معکوس به حالت راندگي و رواندگي ديده مي شود. گسلها شکس ...

آشنايي * گسل‌ها عبارت از شکستگي‌هايي هستند که در آنها ، سنگهاي طرفين صفر شکستگي ، به موازات اين صفحه لغزش پيدا مي‌کنند و به کمک همين مشخصه ، مي‌توان آ ...

آشنايي سرزمين ايران توسط گسلهاي اصلي و فرعي با روندهاي مختلف پوشيده شده‌اند. تعدادي از گسلهاي اصلي که در زمين شناسي و منطقه ساختاري ايران ، حوضه‌هاي ر ...

زمين شناسي رسوبي براي اکتشاف و تکميل اطلاعات مربوط به مخازن نفت و گاز مهم مي باشد. اطلاعات زمين شناسي براي براي پيشبيني مکان هاي احتمالي استان هاي نفت ...

مطالعه سنگهاي رسوبي نشان مي دهد که اين سنگها از لا يه هاي مختلف با ترکيب متفاوت تشکيل شده اند که اين پديده ناشي از تغيرات شرايط رسوب گذاري است به عبار ...

● انواع نفتگيرهاي تاقديسي يا چين خورده ▪ تاقديس هاي فشرده تاقديس هاي فشرده شده غالبا در ارتباط با نواحي از پوسته زمين که در مجاورت گودالهاي فرورانش قر ...

پروسه تغير شکل، ريختها و ترکيبهاي مختلفي از سنگها را در مقياسهاي متفاوت ايجاد ميکند. در يک سمت کوههاي عظيم کره زمين قرار دارند و در سوي ديگر تنشهاي مو ...

دانلود نسخه PDF - گسل