up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله گاوهاي شيري PDF
QR code - گاوهاي شيري

گاوهاي شيري

حفظ سلامت دستگاه گوارش در گاوهاي شيري

امروزه (HBS ) يا سندرم خونريزي روده در گاوهاي شيري بيش از پيش متداول شده است . HBS با مرگ ناگهاني حيواناتي عارض مي شود که اغلب نشانه اي از بيماري ندارند. در اين بيماري کالبد گشايي حيوانات علائمي از خونريزي سخت در روده باريک را نشان مي دهند.
دليل HBS ناشناخته است اما بعضي از مدارک چنيناظهار مي دارند که اين مشکل چند عاملي است. شرايط مستعد کننده مختلفي دست در دست هممي دهند تا اين مشکل ايجاد شود . اين شرايط شامل اسيدوز و سطوح بالاي نشاسته ايياست که به روده باريک مي رسد.
چون در اين بيماري درمان بندرت موفقيت آميز استلذا پيشگيري راه ارجحتري است. رعايت بعضي نکات تغذيه اي مي توانند براي پيشگيري ازاين مشکل مؤثر باشند که جزئيات آنها در متن زير آمده است.
بالانس جيره غذايي بهنحوي که مواد مغذي مناسب را براي گاوهاي شيري پر توليد تأمين کند و در عين حالسلامت سيستم گوارشي را حفظ نمايد، يک هنر به شمار مي رود. گاو شيري در زمان زايشبخاطر تغييرات محيط يا تغيير گروه و يا تغييرات جيره اي استرس را تجربه ميکنند کهاين استرس مي تواند مشکلات هضمي را به دنبال داشته باشد. مصرف پايين خوراک والگوهاي نا صحيح تغذيه اغلب باعث افزايش اسيدوز هاي شکمبه اي مي شود.
همچنينمقدار زياد انرژي در جيره مي تواند به گاوها در تأمين انرژي بيشتر براي توليد شيربيشتر کمک کند. اما جيره هاي پر انرژي عمدتا اسيدوزهاي شکمبه اي را بيشتر مي کنند. در ۱۰ سال اخير به خاطر افزايش وقوع سندرم خونريزي روده تعداد مرگهاي ناگهاني درمزارع شيري افزايش داشته است و اين مسئله باعث شده متخصصان تغذيه همانطورکه بهسلامت شکمبه توجه مي کنند، توجه بيشتري روي سلامت روده اي داشته باشند.
اسيدوزشکمبه اي ( اسيدوز مزمن ) وقتي اتفاق مي افتد که pH شکمبه پايين تر از ۶ ۵ مي رسد. وقتي ميکروبهاي شکمبه، خوراک را تخمير مي کنند اسيد توليد مي شود. اگر اين اسيد حبسشود pH شکمبه کاهش مي يابد و از رشد ميکروبها جلوگيري مي کند. در pH پايين شکمبه،غلظت يون هيدروژن بيرون از پيکر ميکروبهاي شکمبه افزايش مي يابد و يونهاي هيدروژنبه درون ميکروبها رخنه مي کنند که در اين حالت ميکروبها بايد بخاطر حفظ pH طبيعيدرون سلولهايشان، انرژي بيشتري مصرف کنند تا يونهاي هيدروژن را آزاد کنند.
اينفرآيند منجر مي شود که انرژي کمتري براي رشد، در اختيار ميکروبها باشد. ميکروبهاييکه فيبر را تخمير مي کنند بيشتر تحت تأثير قرار مي گيرند. در اين حالت ، مصرف کم ميشود ، قابليت هضم فيبر کاهش مي يابد و توليد پروتئين ميکروبي بخاطر اسيدوز شکمبهمحدود مي شود. در اين شرايط گاوها اسهال دارند و بي حال و خواب آلوده اند.
اسيدوز متابوليکي ( اسيدوز حاد) وقتي اتفاق مي افتد که pH شکمبه به حد پايين تراز ۲ ۵ مي رسد و خون گاو اسيدي مي شود ( pH پايين تر از ۳۵ ۷ ). مانند ميکروبهايشکمبه، سلولهاي بدن گاو نيز در محيط اسيدي خوب کار نمي کنند.
فعاليت آنزيمهايبدني نيز تحت تأثير منفي pH پايين خون قرار مي گيرند. خون اسيدي نمي تواند اکسيژنزيادي حمل کند. پاهاي گاو که دورترين نقاط بدن گاو به حساب مي آيند، کمترين اکسيژنرا دريافت خواهند کرد. اين مسئله منجر به ايجاد آماس و ورم در پاها مي شود. از طرفديگر توکسينهاي داخلي توليد شده در شکمبه، آزاد شدن هيستامين را افزايش مي دهند کهاين ماده به آماس و التهاب پاها بيشتر کمک مي کند. فشار بين ديوار سم و استخوانداخلي ايجاد درد مي کند و خونريزي و زخم همراه با لامينايتيس ايجاد مي شود.
لامينايتيس بعنوان التهاب بافت حساس ( لاملا ) تعريف مي شود که بين ديوار خارجيسم و استخوان Coffin ( در داخل ) قرار دارد.
● دلايل و پيشگيري
ميکروبهاي شکمبه نشاسته و قند را به فرم اسيدهاي چرب فرار (VFA ) (ابتدائا ) پروپيونات تخمير مي کنند. VFA از شکمبه جذب مي شود و بعنوان منبعانرژي بوسيله گاو مورد استفاده قرار مي گيرد. افزايش تجمع پروپيونات در شکمبه PH راکاهش داده و رشد ميکروبهاي توليد کننده لاکتات را افزايش مي دهد. افزايش ناگهانيمصرف دانه ها نيز منجر به توليد بيشتر لاکتات مي شود. لاکتات اسيد قوي تري است. تجمع اين اسيد در شکمبه pH را بيشتر کاهش مي دهد و منجر به اسيدوز شکمبه مي شود.
تنها ميزان نشاسته و قند جيره نيست که سطح اسيد شکمبه را تحت تأثير قرار ميدهد، بلکه نوع نشاسته و فرآيند آن نيز در اين امر دخيل است. در سطوح مساوي نشاسته وقند، جيره هاي حاوي مقادير بيشتر قند و نشاسته سريع التخمير مانند جو ، ذرت بارطوبت بالا يا ضايعات نانوائي منجر به اسيدوز خواهند شد.
جيره هاي حاوي نشاستهاي که با سرعت پايين تر تجزيه مي شود، مانند آرد ذرت، ممکن است ايجاد اسيدوز نکنند. فشار و حرارت باعث مي شوند نشاسته سريع تر تخمير شود. براي افزايش بازدهي انرژي،مقادير زياد نشاسته اي مدنظر قرار ميگيرد که سريع در اختيار ميکروبها قرار گيرد،اما کاهش سرعت تخمير به کنترل اسيدوز کمک مي کند. مصرف نشاسته در جيره هاي نشاستهاي مي تواند بوسيله محصولات جايگزين مثل پوسته سويا، چغندر قند و Wheat midds کنترلشود. اين خوراکها حاوي فيبر قابل حل بيشتر هستند و اسيد کمتري توليد مي کنند. فراهمکردن پروتئين قابل حل و قابل تجزيه در شکمبه همراه با نشاسته مي تواند به افزايشتوليد پروتئين ميکروبي کمک کند و تشکيل اسيد در شکمبه را کاهش دهد.
تجمع اسيددر شکمبه ايجاد مشکل مي کند اسيدهاي چرب از شکمبه از طريق پاپيلاها ي شکمبه جذب ميشود. پاپيلاي شکمبه گاوهاي خشک از لحاظ اندازه و ظرفيت جذب کوچکترند به اين دليل کهدر اين دوره دانه ها يا استفاده نمي شوند يا ميزان مصرف بسيار پايين است. افزايشتدريجي نشاسته و قند جيره در سه هفته قبل و سه هفته بعد از زايش افزايش اسيد توليديرا کنترل مي کند.
فيبر بخاطر ظرفيت بافري خودش همراه با تحريک توليد بزاق برايافزودن بافر به شکمبه، اسيد توليد شده از هضم نشاسته و قند را خنثي مي کند . گاوفيبر را از شکمبه به دهان مي آورد و مي جود تا بزاق توليد کند. تخمين زده مي شودکه گاوها بيشتر از ۳کيلوگرم بافر ( مثل سديم بيکربنات ) در هر روز مي سازند. فيبرهمچنين حرکت محتويات شکمبه را تحريک مي کند تا جذب اسيد از شکمبه را افزايش دهد. عمدتا توصِه مي شود که ۱۵% اجزاء جيره بايد از ۵ ۱ اينچ (cm ۸ ۳ ) بلندتر باشند.
● افزودنيها براي کنترلاسيدوز
▪ مخمرها و توليدات ميکروبي
تحقيقات نشان مي دهند کهمحصولات مخمر مي توانند رشد باکتريهاي مصرف کننده لاکتات را براي تثبيت pH شکمبهبالا برده و رشد ميکروبي را افزايش دهند. اين محصولات همچنين کوفاکتورهايي مثلويتامينهاي گروه B، آنزيمها و ايزو اسيدهايي را فراهم مي کنند که مي توانند رشدباکتريهاي شکمبه را بيشتر تحريک کنند. سلولهاي مخمر زنده اکسيژن موجود در شکمبه ولاکتات را استفاده کرده و به اين ترتيب به تحريک رشد باکتريهاي شکمبه کمک مي کنند.
توليدات مخمر بخصوص در زمان تغيير جيره و نوسانات مصرف مؤثر واقع شده اند. محققان در دانشگاه کاليفرنيا ثابت کرده اند که گاوهاي شيري که با توليدات مخمرتغذيه شوند الگوي طبيعي مصرف را در زمان محدود تري تا زايش حفظ کرده ( ۷ روز نسبتبه ۱۰ روز قبل از زايش ) و بعد از زايش زودتر به الگوي تغذيه اي طبيعي برگشتند ( ۱۴روز در مقابل ۲۵ روز بعد از زايش ).
▪ بافرها
بافرها مثل سديمبيکربنات ( Bicarb ) يا سديم سسکوي بيکربنات ( Scarb ) مي توانند به جيره اضافهشوند. بافرها مي توانند مصرف ماده خشک را افزايش داده و تثبيت کنند، توليد پروتئينميکروبي شکمبه را افزايش دهند و هضم فيبر را بهبود بخشند.
▪ سندرم مرگ ناگهاني
بسياري از مرگهاي ناگهاني که در گاوها اتفاق مي افتد با مشکلاتگوارشي همراه است. در سندرم مرگ ناگهاني گاوهايي که هيچ نشانه قبلي بيماري نداشتندمعمولا در شب بدون هيچ علامتي از درد يا مقاومت، ناگهان مي ميرند. اسيدوز، نفخ،اندوتوکسمي و انتروتوکسمي همگي ممکن است در مرگ ناگهاني دخيل باشند. متأسفانه هيچکس پاسخي براي اين مشکل ندارد اما معقول به نظر مي رسد که بعضي از مرگهاي ناگهانيبا رشد ارگانيسمهاي نامطلوب همراه باشد.
▪ تجمع گلوکز
بطور نرمال، غلظت گلوکز در نشخوارکنندگانپايين است. اما محققان دريافته اند که غلظت گلوکز در زماني که شرايط اسيدي در شکمبهموجود است مي تواند بالا باشد. مشخص نيست که آيا اين مسئله فقط نتيجه تجزيه سريعنشاسته جيره است و يا به اين دليل است که در زمان اسيدوز مصرف قند در ميکروبها کاهشمي يابد. بعضي ميکروبهاي نامطلوب مثل کلي فرمها و ميکروبهاي تجزيه کننده اسيد آمينهروي قند بهتر رشد کرده و توکسينهاي داخلي آزاد مي کنند. توکسينهاي داخلي قسمتي ازديواره سلولي باکتري گرم منفي مانند کلي فرمها مي باشند. وقتي باکتري مي ميرد اينمواد آزاد شده و به رگهاي خوني حيوان راه مي يابند. توکسينها مي توانند باعث لختهشدن خون شده، مانع از جريان خون به ارگانها شوند و فشار خون را کاهش دهند. توکسينهاي داخلي مي توانند باعث اسيدي شدن خون، شوک و مرگ شوند. کلي فرمها با مرگناگهاني در گاو ارتباط دارند.
در ۱۰ سال گذشته سندرم خونريزي روده ( HBS ) باعناوين سندرم خونريزي ژژنومي ( HJS )، التهاب حاد روده اي ، آنتروتوکسميکلستريديائي، بيماري پرخوري و مرگ روده در مرگ ناگهاني گاوهاي شيري و گوشتي آمريکابسيار مورد توجه بود.
تحقيقات در سال ۲۰۰۲ مشخص کرد که بيشتر از يک سوم مزارعبزرگ شيري ( ۵۰۰ گاو ) حداقل ۱ مورد از HBS را در ۵ سال گذشته داشته اند. همچنيناين گزارشات نشان مي دهد که تکرار مشکل در آمريکا در حال افزايش است. اگر ميزان مرگغير طبيعي گاوها با HBS ۸۵% تخمين زده شود، HBS يک نگراني بزرگ اقتصادي است، حتيوقتي ميزان وقوع پايين است. گاوهايي که هيچ نشانه اي از مشکلات سلامتي در گذشتهنشان نداده اند، در طول مدت ۲۴ تا ۳۶ ساعت مي ميرند. گاوها ممکن است علائمي از دردشکمي و يا يبوست و اسهال خوني نشان دهند. آزمايشات انجام شده روي گاوهاي HBS بلافاصله بعد از مرگ، صدمات موجود در روده را نشان داده که با خونريزي و ايجادلخته، جريان خوراک بلعيده شده را مسدود مي کند که در اين حالت مرگ در نتيجه مسدودشدن روده و از دست رفتن خون است. واکسن ۷ گانه در گاو براي حفاظت در مقابل شاربنعلامتي و انواع بيماريهاي نوع شاربن علامتي مانند کلستريدوم نوع D,C,B طراحي شدهاست. با وجود روال استفاده از اين واکسن، بعضي از محققان از ارزش آن براي کنترل HBS در گاو سئوال مي کنند. حيوانات واکسينه شده اي بوده اند که با عفونتهاي حاد کلستريديوم پرفري ژن بخاطر HBS مرده اند. استفاده از تکنيکهاي آزمايشي جديد، بعضي محققانرا متقاعد کرده که انواع D,C,B ممکن است در ايجاد بسياري از موارد HBS شرکت نداشتهباشند. محققان محتويات روده اي را بلافاصله بعد از مرگ گاوها يي که بخاطر HBS مردهبودند، کشت داده و تعداد زيادي از باکتريها را يافتند که کلستر يديوم پرفريژن نوعنوع A ناميده مي شوند. اين باکتري بطور نرمال در روده گاوها وجود دارد. آنها عمدتا بطور آهسته تقسيم شده و مشکلي ايجاد نمي کنند. بنظر مي رسد که مشکلات وقتي ميتوانند اتفاق بيافتند که اين ارگانيسمها ناگهان خيلي سريع رشد کنند و توکسينهاييتوليد کنند که موجب ايجاد صدماتي در روده شوند.
کلستر يديوم پرفري ژن نوع A زماني خيلي سريع رشد خواهد کرد که مواد مغذي و محيط براي آنها خوب باشد. اينباکتريها توانايي شکستن نشاسته را دارند. اگر مقادير زيادي نشاسته به روده برسد و PH روده تغيير کند رشد سريع مي تواند شروع شود. اگر يک گاو يک مقدار زيادي خوراکآردي مصرف کند تحريک روده اي کاهش مي يابد که اين وضعيت نيز رشد باکتريها را افزايشمي دهد.
محققان ارتباط مثبتي بين اسيدوز شکمبه که عبور نشاسته بيشتري به رودهگاو را آسان مي کند و HBS يافته اند. گرچه بسياري از دانشمندان کلستريديوم پرفري ژنجنس نوع A را در گاوها ي با HBS يافته اند اما در يک مطالعه، در ۸۵% موارد آزمايششده مشخص شده که اين عامل دليل ابتدايي بيماري و يا پاسخ ثانويه به موارد ديگر است. يک گروه از دانشمندان HBS را همراه با علوفه يا دانه هاي کپک زده مشاهده کرده اند. آنها سطوح بالاتر آسپرژيلوس فوميگاتوس را که يک ميکروب معمول سيلو است در خونگاوهاي دچار HBS يافته اند. اما دلايلي مبني بر اينکه خوراکهاي کپک زدهمستقيما باعث HBS شوند وجود ندارد. دليل اوليه HBS، مي تواند بار اسپورهايآسپرژيلوس فوميگاتوس خون را که باعث عفونتهاي خون مي شوند افزايش دهد.
راه حلهاي طبيعي براي کنترل سندرم مرگ ناگهاني عبارتند از :
۱) دستکاري تغذيه
وقتي گاوهاي شيري پرتوليد تغذيه مي شوند نبايد اصول رافراموش کرد، از جمله اينکه از کنترل اسيدوز اطمينان حاصل شود، خوراک دادن متناسبباشد، دانه هاي غلات در شکمبه هضم شوند و خوراکهاي کپک زده تغذيه نشوند.
اگرتئوري تغذيه صحيح باشد اسيدوز شکمبه اي تحت باليني يکي از دلايل اصلي سندرم مرگناگهاني است. در خيلي از موارد تنها افزودن فيبر مؤثر، سطح نشاسته را در جيره کاهشمي دهد. همچنين دقت در مخلوط صحيح جيره نيز مي تواند بطور مؤثر مشکلات را کاهش دهد. جالب است که دستکاري تغذيه خروج کلي فرم در مدفوع گاو را کاهش داده است. نشان دادهشده اشرشيا کلي ۰۱۵۷:H۷ باعث بيماري و مرگ انسانهايي مي شود که گوشت گاو آلوده وياميوه ها، سبزيها يا آب آلوده با کود گاو را مصرف کرده اند. مشخص شده که افزايشاسيدهاي تخميري در روده گاو گوشتي و در نتيجه کاهش pH شکمبه رشد اي کولاي مقاوم بهاسيد را افزايش مي دهد که اين نوع اي کولاي بهتر مي تواند در لوله گوارشي انسانزنده بماند. وقتي گاو حدود يک هفته قبل از ذبح با علوفه تغذيه مي شود، کولونهاي گاوکمتراسيدي شده و اي کولاي مقاوم به اسيد کمتر و تعداد کمتر اي کولاي ۰۱۵۷:H۷ در کوداو ريخته مي شود.
۲) افزودنيهاي خوراکي
بايد بدانيم که حتي با مديريت تغذيه اي خوب، گاوهايشيري پرتوليد مقادير قابل توجه اي از مواد مغذي جيره را در روده هايشان هضم ميکنند. اين حالت خطر تجزيه HBS را در اين گاوها افزايش مي دهد.
پس بعد از انجامتمام مراحل کنترل اسيدوز تحت باليني شکمبه، استفاده از افزودنيهاي ميکروبي برايبهبود تعادل باکتريهاي روده اي حيوان در جهت باند شدن با توکسينهايي که ممکن استبوسيله باکتريهاي نامطلوب ساخته شوند سودمند است.
ممکن است شناخت نوعارگانيسمهاي شرکت کننده در سندرم مرگ ناگهاني ضروري نباشد در حالي که روي پيشگيرياز رشد بيش از حد هر ارگانيسم نامطلوب و کنترل توليد توکسينها و صدمات آنها توجه ميشود. تغذيه يک محصول ميکروبي مستقيم متشکل از ۱۰ ميليون CFU از باکتريهايلاکتوباسيلوس بعلاوه الگيوساکاريدهاي مانان، موارد HBS را در بعضي گله هاي شيريپرتوليد کاهش داده است. باکتريهاي لاکتوباسيلوس مي توانند در لوله گوارشي زندهبمانند و اثرات سودمندي در روده داشته باشند. آنها سودمندي هاي ويژه اي در انسان وگوساله هاي جوان نشان داده اند. باکتريهاي لاکتوباسيلوس، اسيدهاي آلي ( مثل اسيداستيک و اسيد لاکتيک ) توليد مي کنند که PH شکمبه و پتانسيل اکسيداسيون_ احيا رابراي کاهش رشد باکتريهاي شکمبه مي کاهند. آنها همچنين مي توانند پروتئينهاي ويژه ايتوليد کنند که اين پروتئينها از رشد باکتريهاي ديگر پيشگيري مي کنند. نشان داده شدهباکتريهاي لاکتوباسيلوس تعداد سالمونلا، اي کولاي و کلستريديوم را در کشتآزمايشگاهي کاهش مي دهد. تحقيقات اخير نشان داده که لاکتوباسيلهاي اسيد دوست ميتوانند خروج اشرشياکولي ۰۱۵۷:H۷ را از مدفوع گوساله هاي پرواري که با ارگانيسمهادچار عفونت شده اند بکاهند. باکتريهاي لاکتوباسيلوس مي توانند فرم صفراي روده راجهت جلوگيري از رشد پاتوژنها تغيير دهند. سرانجام باکتريهاي لاکتوباسيلوس عامليبراي کاهش سطح آمينها شناخته شده اند. آمينها مي توانند روده را خسته کنند و باعثاسهال شوند.
۳) پاسخ دفاعي سريع
اليگوساکاريدهاي مانان قطعاتي از ديواره هاي سلولي مخمرمي باشند. ماهيت آنتي ژنتيک مانانها ممکن است عملکرد آنتي باديها را تحريک کنند. پسوقتي يک حيوان در معرض حمله يک پاتوژن قرار مي گيرد، پاسخ دفاعي سريعتر و بسيارمؤثرتر مي شود. بسياري از پاتوژنهاي روده اي بطور ويژه به مانانها حمله ور مي شوندو به اين ترتيب روده را پاک مي کنند، به جاي اينکه ديواره روده را مورد حمله قراردهند. تحقيقات چاپ شده در مجله علمي اسکانديناوي گزارش کرده که محصولات مشابه کهفرو کتو- اليگوساکاريدها ناميده مي شوند از رشد کلسترويديوم ها جلوگيري مي کنند. توکسينهاي توليد شده بوسيله باکتريهاي روده اي نامطلوب بخاطر صدمه آنها بايد ازطريق ديواره روده جذب شوند. اليگوساکاريدهاي مانان ممکن است جذب شوند و مستقيما بارهاي سمي روده را از طريق خارج شدن آنها از بدن گاو کاهش دهند.
اليگوساکاريدهاي مانان در بهبود سلامت و عملکرد گوساله ها، بوقلمون ها، جوجه هاو خوکها بسيار مؤثر مي باشند. تحقيقات دانشگاه پنسيلوانيا مشخص ميکند که مکملهاياليگوساکاريدها مانان در جانشينهاي شير براي گوساله هاي شيري اسکور مدفوع را بهبودداده و اسهال را به اندازه مشابه آنتي بيوتيکهاي افزودني در شير جانشين کاهش دادهاست. در آمريکا آنتي بيوتيکها بويژه براي کنترل عفونتها استفاده شده اند اما بعضيمتخصصان تغذيه به اين نتيجه رسيده اند که اليگوساکاريدهاي مانان در جيره مي توانندنياز به اين آنتي بيوتيکها را کاهش دهند.

شيرين بيان از ديرباز براي درمان انواع سرفه ها و نيز به عنوان يک داروي مسکن در پوست مورد استفاده بوده است. مردم از آن براي درمان اسپاسم و تورم، برونشيت ...

کهکشان آندرومدا يکي از نزديکترين کهکشان ها به کهکشان راه شيري است. اين کهکشان همچنين تنها کهکشاني است که با چشم غير مسلح در نيمکره شمالي زمين ديده مي ...

کهکشان آندرومدا يکي از نزديکترين کهکشان ها به کهکشان راه شيري است. اين کهکشان همچنين تنها کهکشاني است که با چشم غير مسلح در نيمکره شمالي زمين ديده مي ...

دانشمندان به توده هي بزرگي از ستاره ها که به دليل نيروي جاذبه کنار هم قرار دارندن کهکشان (Galaxy) مي گويد. شيد بدانيد در تقسيم بندي کهکشان ها، آنها را ...

مرض قند يا ديابت شيرين يک اختلال سوخت و سازي در بدن است. بدين صورت که سرعت و توانايي بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل قندها کاهش مي يابد. از اينرو قند ...

«پروردگارت به زنبور الهام کرد که در کوهها و درختان و در آنچه سقف دارند لانه کن، آنگاه از هر ميوهاي بخور و راه هموار پروردگارت را بپوي، و از شکم آنها ن ...

در هندوستان که سهم هر فرد از منابعي چون گوشت و شير ناچيز است ، ماهيها و ميگوها نقش اساسي در توازن جيره غذايي افراد به عهده دارند . در حدود ۹ گونه از ۳ ...

▪ نيتروژن نامحلول : وقتي تركيبات خوراكي تحت تأثير حرارت بيش از حد قرار مي گيرند نيتروژن موجود بصورت نامحلول در مي آيد و گاو به آساني قادر به هضم اين ن ...

دانلود نسخه PDF - گاوهاي شيري