up
Search      menu
علم و تکنولوژی :: مقاله گاما PDF
QR code - گاما

گاما

پژواک يک درخش گاما

براي اولين بار پديده پزواک يک درخش گاما در پرتو ايکس رصد شد رصد خانه پرتو X آژانس فضايي ازوپا موسوم به XMM-Newton مجموعه تصاوير بديعي از يک مجموعه ساختار حلقه اي شکل تهيه کرده است .
در اين تصاوير به نظر مي آيد که اين حلقه ها با سرعتي معادل هزار برابر سرعت نور در حال گسترش و انبساط در اطراف نقطه اي از آسمان هستند که يک انفجار پرتو گاما بسيار قوي در اوايل دسامبر گذشته (اواسط آذر سال جاري) در آن مکان به وقوع پيوسته است.
اين نخستين باري است که چنين پديده جذابي که اصطلاح ان را «پژواک» مي نامند در ناحيه پرتوهاي X رصد مي شود. اين پژواک زماني به وجود مي ايد که يک تابش قوي ناشي از يک درخش گاما که از فواصل بسيار دور به سمت ما در حال حرکت است با يک لايه نازک از غبار درون، کهکشان ما برخورد مي کند و توسط ان پراکنده مي شود .
نمونه مشابه اين اتفاق زماني مي افتدکه به نور چراغهاي منزل مسکوني خود از فاصله اي دور و در يک شب مه آلود نگاه مي کنيد اين حلقه هاي نوري از آنجا که در محل هايي تشکيل مي شود که لايه هاي غبار کهکشاني وجود دارد لذا مي تواند به عنوان نشانگر محلي مورد استفاده واقع شود که محل تولد ستاره ها و سيارات را در زمانهاي بعد ، نشان مي دهد.
در سوم دسامبر ۲۰۰۳ (۱۲ آذر ۱۳۸۲) رصدخانه آژانس فضايي اروپا موسوم به Integral يک درخش گاما را شناسايي کرد که مدت ۳۰ ثانيه دوام داشت و در جهت يک کهکشان بسيار دوردست رخ داده بود. اين شناسايي از طريق شبکه اطلاع رساني درخشهاي گاما در کمتر از چند دقيقه به تمام رصدخانه هاي جهان ارسال شد و بسياري از چشمان زمين به سوي اسن هدف جديد که GRB۰۳۱۲۰۳ نامگذاري شده بود نشانه روي کردند.
رصدخانه پرتو X اروپايي XMM-Newton نيز به سراغ اين هدف جديد رفت و با کمک يکي از ابزارهاي تصوير برداري پيشرفته خود موسوم به European Photon Imaging Camera يا به اختصار EPIC از آن تصوير برداري نمود. تابش کم شونده پرتو X اين منبع که به پستاب (Afterglow) موسوم است به خوبي در تصاوير اين رصدخانه مشخص است اما هيجان انگيز تر از ان دو حلقه حيرت انگيز بودند که گويي به مرکز کانون پستاب ايجاد شده و با سرعتي چندين هزار بار سريعتر از سرعت نور گشترش مي يافتند.
دکتر سيمون ووگان سرپرست تيم دانشمنداني که به بررسي GRB۰۳۱۲۰۳ مشغولند در باره اين حلقه ها يکه به پژواک موسومند مي گويد:«اين پژواکها زماني ايجاد مي شود که تابش پرتو x ناشي از يک درخش گاماي دوردست به يک لايه غبار رقيق در کهکشان خودمان برخورد مي کنند و باعث تابش آنها مي شود و اين امر باعث انمي شود که ما انها را همچون منابع نوري در مه به صورت پراکنده شده و حلقوي ببينيم»
وي در خصوص اين پديده که از اصل درخشهاي گاما هيجان بيشتري ايجاد کرده است مي گويد:« اين پژواک همانند آن است که در يک کليساي جامع فرياد بزنيد. اگرچه فرياد اوليه شما بلند تر است اما پژواک زيباتري ايجاد مي کند در اين مورد هم اگرچه انرژي درخش ايجاد شده بسيار بالا است اما طنيني که محيط غبار آلود کهکشان ما به آن داده است منظره اي ديدني تر ايجاد مي کند» اگرچه به نظر مي رسد اين حلقه ها با سرعتي بالاتر از سرعت نور گسترش پيدا مي کنند اما اينگونه نيست. رد واقع علت اينکه اين لايه در حال انبساط ديده مي شود ايت است که پرتوهاي ايکسي که بر اثر برخورد با لايه غبار از مسير مستقيم خود منحرف شده اند، در مقايسه با پرتوهايي که بر اثر گرم شدن غبار از آن تابش مي شود ، زمان بيشتري در راه خواهند بود تا به ما برسند.
در واقع اين انبساط لايه ها يک انبساط مجازي و يک خطاي باصره است.که گاما به وجود امده است. لايه اي که به ما نزديکتر است موجب به وجود امدن حلقه بزرگتر و لايه دورتر موجب ايجاد حلقه کوچکتر شده است و به خاطر تفاوت زماني در بازتابها به نظر مي ايد با سرعتي بالاتر از نور در حال گسترش است.
براساس مطالعات انجام شده لايه نزديکتر به ما حدود ۲۹۰۰ سال نوري و لايه دورتر ۴۵۰۰ سال نوري از زمين فاصله دارد . شناخت محل قرار گيري اين توده هاي غبار از نجا اهميت دارد که مي تواند محلهايي از کهکشان را که قابليت تولد ستارگان و سيارات را دارند مشخص کنند.
چنين پديده اي براي نخستين بار است که در ناحيه پرتو X طيف رصد مي شود. پيش از اين پديده هاي مشابهي که به ويژه در اطراف ابرنواخترها رخ مي دهند در نور مريي رصد شده بودند. درخشهاي گاما يکي از قوي ترين انفجارهاي شناخته شده در جهان هستي هستند با وجو اين دانشمندان هنوز بر سر تعيين منشا آن توافق کامل ندارند بسياري معتقدن انفجار يک ستاره پرجرم که منجر به يک ابرنواختر مي شود در مرحله اي خاص و در شرايطي خاص مي تواند سرمنشا درخشهاي گاما باشد .
به نظر مي رسد اطلاعات بي نظيري که در باره منبع درخش گاماي جديد ثبت شده بتواند نقش مهمي در درک اين انفجارهاي رازآلود ايفا کند. در حال حاضر دو رصدخانه اروپايي XMM-Newton و Integral دانشمندان رادر بررسي اين اين پديده جذاب سماوي ياري مي کندد و قرار است در سال ۲۰۰۴ ماهواره Swift به عنوان بخشي از طرح مشترک آمريکا، انگليس و ايتاليا در بررسي سرچشمه درخشهاي گاما به فضا پرتاب شود.

● ديد کلي با توجه به اينکه اشعه گاما داراي تشعشع الکترومغناطيسي مي باشد، آن فاقد بار و جرم سکون است. اشعه گاما موجب برهمکنشهاي کولني نمي گردد و لذا آن ...

اختر فيزيک به عنوان علمي که صرفا به نور مرئي مربوط مي شود، هر چيزي را که در آسمان قابل روئيت باشد، مورد مطالعه قرار مي دهد. اين مطالعات نخست بوسيله چش ...

اختر فيزيک به عنوان علمي که صرفا به نور مرئي مربوط ميشود، هر چيزي را که در آسمان قابل روئيت باشد، مورد مطالعه قرار ميدهد. اين مطالعات نخست بوسيله چشم ...

براي اولين بار پديده پژواک يک درخشش گاما در پرتو ايکس رصد شد رصد خانه پرتو X آژانس فضايي ازوپا موسوم به XMM-Newton مجموعه تصاوير بديعي از يک مجموعه سا ...

اگر ما منبع نور را ذره اي يا گسترده در نظر بگيريم در اصل هر دو يک گونه نور را ساطع مي کنند(يعني منبع ذره اي هم به علت نسبت فاصله ناظر تا منبع و اندازه ...

مفاهيم ساختار اتمي و هسته اي اين است که اتم مرکب از هسته و الکترون هايي است که آن را احاطه کرده اند. و اينکه هسته از پروتون و نوترون ساخته شده است به ...

تعريف دقيقي براي نور وجود ندارد، جسم شناخته شده يا مدل مشخص که شبيه آن باشد وجود ندارد. ولي لازم نيست فهم هر چيز بر شباهت مبتني باشد. نظريه الکترومغنا ...

عناصر راديواكتيو معمولا سه نوع ذره يا اشعه از خود صادر مي‌كنند كه شامل ذره آلفا ، ذره بتا و اشعه گاما است. با قرار دادن اشعه راديواكتيو تحت تاثير ميدا ...

دانلود نسخه PDF - گاما