up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله کوهزايي PDF
QR code - کوهزايي

کوهزايي

حرکات کوهزايي

واژه کوهزايي (Orogenesis) ، اولين بار توسط زمين ‌شناس آمريکايي (ج.ک. گيلبرت) در سال 1890 ميلادي براي توصيف فرآيند کوهسازي پيشنهاد شد. پيشوند oro در زمين شناسي به معناي کوهستان است. و به حرکاتي از پوسته جامد زمين که نواحي نسبتا محدودي را شامل شده ولي در اين نواحي در زمان نسبتا کوتاهي شديدا اثر کرده و ساختمانهاي زمين ‌شناسي جديدي نيز توليد مي‌کنند حرکات کوهزايي گويند.
ديد کلي
حرکات کوهزايي سبب ايجاد کوهستانها و پيدايش سلسله جبالها شده است و از طرف ديگر نيروهاي داخلي ، فعاليتهاي ديگري در زمين داشته و باعث بوجود آمدن پديده‌هاي مختلفي از قبيل آتشفشان ، چين ، زمين لرزه ، گسل ، دگر شيبي و بالاخره درز و شکاف مي‌گردند. همانطوري که مي‌دانيم پوسته زمين از تعدادي صفحه تشکيل شده است که اين صفحات بر روي آستنوسفر که حالت خميري و پلاستيکي دارد قرار دارند. صفحات به دليل وجود حرکات کنوکسيوني در داخل گوشته زمين در حال حرکت هستند. مرز اين صفحات ممکن است به صورت همگرا ، واگرا و يا امتداد لغز باشد. در مرز صفحات همگرا دو صفحه به يکديگر برخورد مي‌کنند و در واگرا دو صفحه از همديگر دور مي‌شوند.
اساسا بايستي پذيرفت که عمل کوهزايي در محل برخورد صفحات همگرا يا نزديک شونده روي مي‌دهد. برخورد صفحات مزبور موجب مي‌گردد تا نهشتهاي رسوبي که در حاشيه قاره‌ها انباشته شده‌اند درهم کوبيده شده و يا خرد شوند و سنگها يا به عبارت کلي‌تر لايه‌ها تا‌خوردگي پيدا کرده و روي هم رانده شوند. در بعضي اوقات صفحه‌اي که بخشي از پوسته قاره‌اي روي آن سوار است با صفحه ديگري که بخشي از پوسته قاره‌اي ديگر را حمل مي‌نمايد، تصادف مي‌کنند. در نتيجه لبه جلويي صفحه اول به زير لبه جلويي صفحه دوم فرو مي‌رود و موجبات چين‌خوردگي را در محل تصادف فراهم مي‌سازد.
مدت زمان کوهزايي
فرآيندي که سرانجام منجر به برپايي و تشکيل کوهها مي‌شود طولاني است اما در مقايسه با حرکات خشکي زايي ، اين حرکات خيلي سريع عمل مي‌کنند. به هر حال اين مدت زمان براي انسان خيلي طولاني به نظر مي‌رسد. در بسياري از سلسله کوهها حرکات کوهزايي تا چند ميليون سال طول کشيده است.
نشانه‌هاي حرکات کوهزايي
چنانچه علت اصلي کوهزايي را فشردگي پوسته در جاهايي بدانيم که پليتهاي پوسته با يکديگر برخورد مي‌کنند، فرضيه‌اي کارآمد براي کوهزايي در دست داريم. بطور کلي ، چند نوع فرآيند زمين شناسي وجود دارد که از برخورد پليتها حاصل شده است و اثر هميشگي در پوسته زمين باقي مي‌گذارند. اين نشانه‌ها شامل موارد زير مي‌باشند.
تشکيل حوضه‌اي باز در پوسته
اولين نشانه براي حرکات کوهزايي تشکيل حوضه‌اي باز در پوسته ، به عرض چند ده يا چند صد کيلومتر و چندين کيلومتر عمق مي‌باشد. اين نوع ساختارها در مقايسه با بزرگي زمين بسيار کوچک و بي‌اهميت است اما تاثير بسزايي در انباشتگي رسوبات دارد. رسوبات در چنين فرورفتگيها نهشته مي‌شوند و از اين رو ممکن است رشته‌اي از حوضه‌هاي طويل بوجود آيد که از مواد تخريبي ارتفاعات پر شود. فرونشتها نيز ممکن است اولين نشانه از جنبشهاي عميق در زير پوسته باشد. براي مثال در برخي نواحي ، در زمان پرکامبرين پسين رسوباتي به ضخامت بيش از 5 کيلومتر نهشته شده و چند صد ميليون سال بعد ، در طول پالئوزوئيک سلسله کوههايي پديد آمده است که مي‌تواند گوياي برخورد پليتها باشد.
دگر شکلي پوسته
دومين نشانه چنين جنبشهايي در پوسته ، دگر شکلي پوسته از اثر فشردگي است. اين نشانه سابقه‌اي هميشگي در چهره سنگها باقي مي‌گذارد، مانند اسليتهايي که پهن شده و ساختار کاملا جديدي در نتيجه فشار پيدا کرده‌اند. همچنين کليواژي که باعث مي‌شود اسليتها به ورقه‌هاي نازکي جدا شوند، نتيجه آرايش موازي کانيهاي دگرگوني در جريان دگر شکلي سنگ است. ديگر سوابق ماندني و پايدار ، روراندگيها و چين‌خوردگيهايي هستند که در سلسله کوهها مشاهده مي‌شوند. مي‌توان سن بسياري از اين ساختارها را معلوم کرد و بدين ترتيب تقويمي براي دگر شکليهاي يک کمربند کوهزايي تهيه کرد.
فعاليتهاي ماگمايي و دگرگوني
سومين نشانه ، فعاليتهاي ماگمايي و دگرگوني است که در اثر بالا رفتن حرارت پديد مي‌آيد. البته منشا اين حرارت دقيقا معلوم نيست و نمي‌توان يک جريان حرارتي شديد را به پويايي پوسته و گوشته بالايي نسبت دهيم. با اين وجود مدارکي وجود دارد که ما را به چنين نتيجه‌اي هدايت مي‌کنند. دگر شکلي و دگرگوني اغلب بر يک پهنه از پوسته تاثير گذاشته و همزمان باهم نيز محو مي‌شوند. ارتباط زماني نزديکي بين دگر ريختي (که با سن چين‌خوردگيها ، روراندگيها و جهت يافتگيهاي جديد در سنگها مشخص مي‌شود) و دگرگوني (شامل تشکيل مجموعه‌هاي کاني جديد) وجود دارد. همبستگيهاي چندي ميان فعاليتهاي ماگمايي و کوهزايي نيز وجود دارد، بطوريکه بسياري سلسله کوهها داراي توده‌هايي از سنگهاي گرانيتي هستند که بر ناحيه کوهزايي محدود مي‌شوند. اين محدوده ممکن است در طول چند صد کيلومتر گسترش داشته ، همزمان با تکتونيک يا پس از تکتونيک باشد.
پايان کوهزايي
هنگامي که کوهزايي پايان مي‌پذيرد، بالا آمدگي روي مي‌دهد و يک پوسته قاره‌اي پايدار تشکيل مي‌شود که در آن چند پليت کوچکتر پوسته‌اي توسط کمربندهاي فعال که به تازگي تثبيت و پايدار شده‌اند، به يکديگر مربوط مي‌شوند و يک بلوک بزرگتر و جديد از پوسته سخت تشکيل مي‌دهند. با تشکيل بلوکهاي پايدار ديگر ، وسعت اين پوسته سخت بتدريج افزايش مي‌يابد.

مقدمه از اواخر کرتاسه تا اوايل پالئوژن، در بيشتر نواحى ايران، شواهد روشنى از چين‎خوردگى ، ماگمازايى و دگرگونى وجود دارد که با رخداد کوهزايى لاراميد قا ...

مقدمه بيان ويژگى رخدادهاى زمين‎ساختى پرکامبرين ايران نياز به داده‎هاى سنى و چينه‎شناسى قوى دارد و اين در حالى است که داده‎هاى چينه‎شناسى و داده‎هاى پر ...

منطقه ايران را چه در محدوده کمربند کوهزايي رشته کوه البرز و چه در محدوده زاگرس بررسي کنيم، طيف وسيعي را از نظر گستردگي در آمار لرزه ها مشاهده خواهيم ک ...

● دوره هاي زمين شناسي به طور كلي دوره هاي زمين شناسي به ۱۱ بخش تقسيم مي شوند : ۱) دوره کواترنري ۲) دوره اردويسين ۳) دوره پرمين ۴) دوره ترياس ۵) دوره د ...

کني بير (Conybear) در سال ۱۸۲۲ چينه هاي زغال دار انگلستان را به نام کربنيفر ناميده است. طول عمر اين دوره از ۳۶۵ تا ۲۹۰ ميليون سال قبل است. رسوبات مربو ...

مززوئيک از دو کلمه Meso به معني ميانه و Zoa به معني حيات ساخته شده است. دوران مزوزوئيک که دوران ميانه زيستي نيز ناميده مي شود ۱۶۰ ميليون سال به طول ان ...

زمين شناسي رسوبي براي اکتشاف و تکميل اطلاعات مربوط به مخازن نفت و گاز مهم مي باشد. اطلاعات زمين شناسي براي براي پيشبيني مکان هاي احتمالي استان هاي نفت ...

مطالعه سنگهاي رسوبي نشان مي دهد که اين سنگها از لا يه هاي مختلف با ترکيب متفاوت تشکيل شده اند که اين پديده ناشي از تغيرات شرايط رسوب گذاري است به عبار ...

دانلود نسخه PDF - کوهزايي