up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله کوسه ماهيان PDF
QR code - کوسه ماهيان

کوسه ماهيان

ضرورت هاي مديريت صيد کوسه ماهيان

● مقدمه
اجداد کوسه ماهيان در ۴۵۰ ميليون سال قبل مي زيسته اند .اين ماهيان داراي تنوع گونه اي زيادي بوده و از نظر اندازه نيز بعضي از آنها ۸ بار از انسان بزرگتر بوده و يا در کف دست هم جاي مي گيرند.کوسه ها از ذخاير پر ارزش آبزي هستند که از گذشته نه چندان دور بيشتر به خاطر بهره برداري کنترل نشده بشر به لحاظ استفاده از گوشت، روغن سرشار از ويتامين، باله ها، پوست و دندانها و به دليل ذهنيت غلط، شناخت نادرست و وحشت بي مورد که از اين حيوان وجود داشته مورد هجوم بي رحمانه بشر قرار گرفته اند .
اکثر مردم تصور مي کنند که همه کوسه ها مانند کوسه سفيد خطرناکند و يا اين که کوسه حيوان بزرگ و درنده اي است که با دندانهاي تيز به طور مداوم، در پي شکار انسان مي باشد. اين تفکر و القائات غلط، هجوم به سوي ذخاير کوسه را شدت بخشيده به طوري که ذخاير بعضي از گونه ها دچار خطرات جدي شده است. به عنوان مثال، به خاطر نبودن مديريت منسجم، جمعيت کوسه ها،به يکباره رو به کاهش نهاده اند،به طوري که تخمين زده مي شود که تقريبا ۹۰ درصد از صيد کوسه در قرن بيستم افت کرده است.
صادرات جهاني باله کوسه از سال ۱۹۸۰ تاکنون چند برابر شده است.
افزايش سريع صيد اين گونه در ابتدا به خاطر تقاضاي زياد براي باله هاي آن بوده ولي بعدا به خاطر گوشت و غضروفشان به شدت مورد بهره برداري قرار گرفته اند.ماهيان پلاژيک بزرگ نظير کوسه ها، تون ها، اره ماهي ها و مارلين ها نقش عمده اي در ساختار و تنظيم عملکرد جمعيت گونه هاي دريايي دارند.
کاهش ذخاير کوسه در سطح جهاني باعث گرديد که انجمن هاي بين المللي حفظ و بقاي حيات وحش و ساير انجمن هاي مرتبط با اين پديده در اين مورد تدابيري انديشيده و ضمن نظارت بر مديريت صيد کوسه برنامه هاي اصلاحي تدوين نمايند.
انجمن هايي مانند CITES (که ۱۳۰ کشور جهان عضوآن هستند، ۱۹۹۵،۵، Shark news ۳ ) و يا اتحاديه حيات وحش اقيانوس ocean wildlife campaign در آمريکا و يا طرح مديريت کوسه اقيانوس اطلس در کانادا، ياانجمن اروپايي ماهيان غضروفي و IUCN،۱۹۹۵)TRAFFIC،۵،shark news ۴ ( ازآن جمله اند.
با اين حال عدم اطلاعات دقيق از ميزان صيد و تنوع گونه اي و زيست شناسي کوسه ها باعث شده که تصوير روشني از وضعيت ذخاير کوسه دراکثر مناطق جهان و به ويژه آبهاي ايران وجود نداشته باشد.بيش از۲۰هزار گونه ماهي استخواني در دنيا وجود دارند، در حالي که فقط ۳۵۰ گونه يا به قولي ديگر ۴۰۰ گونه کوسه در دنيا موجود است.
● روش هاي متداول صيد کوسه ماهيان در دنيا
در اکثر روش ها کوسه ماهيان به عنوان صيد ضمني محسوب مي گردند نه يک صيد هدف. هرچند که در حال حاضر به دليل تقاضاي زياد بازار مصرف، در بعضي از کشورها کوسه ها را به عنوان صيد هدف صيد مي نمايند و پوست، گوشت و باله هاي آنها را در جهت مصارف مختلف صنعتي وپزشکي مورد استفاده قرار مي دهند.با اين وصف در بعضي از کشورها از جمله ژاپن وکوبا کوسه ماهيان به عنوان هدف صيد مي گردند ودر استحصال آنها روش صيد رشته قلاب(Long line ) به عنوان ابزار تخصصي استفاده مي گردد.
البته در روش صيد ترال که در ساير کشورها رواج دارد نيز کوسه به صورت ضمني صيد مي گردد.همچنين در ايران روشهاي صيد ترال،گوشگير،قلاب توسط صيادان بکار گرفته مي شود که در اين تورها نيز اين گونه با درصد هاي مختلف (بسته به نوع تور)به صورت ضمني مشاهده مي گردد.
● پراکنش کوسه ماهيان در جهان
طبق بررسي به عمل آمده و همچنين تحقيقات صورت پذيرفته از سوي FAO کوسه ماهيان با توجه به تنوع گونه اي و قابليت حرکتي آنها ، از سطح تا عمق آب درياها و اقيانوسها و در اکثر نواحي زيست مي کنند. طبق ترجمه کتاب FAO پراکنش کوسه ماهيان به شرح زير عنوان گرديده است.
▪ محدوده ناحيه شرقي و شمالي خليج فارس تا قسمت جنوبي هند تا سريلانکا
▪ شرق اقيانوس هند و اقيانوس آرام غربي و از شرق به تايلند، چين، جاوه و برونئي
▪ مناطق قاره اي و آبهاي ساحلي – جزيره اي
در منطقه شرقي و شمالي خليج فارس و در آبهاي ايران گونه غالب موجود بر اساس آنچه که ساحل آوري مي شود،کوسه چانه سفيد(oncharhinus dussumieri ) است.
● گونه کوسه چانه سفيد Carcharhinus dussumieri
غالب صيد استحصالي شناورهاي صيادي در آبهاي جنوب همين گونه است .کوسه اي کوچک با بدن قوي و نيرومند است. پوزه کاملا دراز و وسيع و کوه مانند مي باشد که طول آن معمولا کوتاهتر از عرض دهان ولي تقريبا مساوي با فضاي بين دو بيني است .
اسپيراکل وجود ندارد. باله سينه اي کوتاه و کمي خميده و نوک آن باريک و زاويه دار است . برجستگي بين دو باله پشتي موجودوبعضاوجودندارد.حداکثرطول آن به يک متر مي رسد . باله چرب و روغن جگر آن بسيار با ارزش است(ترجمه از کتاب FAO ). تعداد بچه ها در هر بار زاد آوري به يک تا چهار عدد مي رسد. اندازه نوزادان در زمان تولد حداکثر تا ۴۰ سانتي متر مي باشد. در ضمن براي انسان هم خطرناک نيست.
▪ گونه مشابه:
گونه carcharhinus sealei تنها گونه مشابه در ايران است . با اين تفاوت که پوزه معمولا باريکتر، لبه برجستگي هاي جانبي دندانهاي فک بالا صاف، اولين باله پشتي و باله هاي سينه اي هلالي و لبه عقبي اولين باله پشتي عميقا مقعر است
● مناطق عمده صيادي و زمان صيد کوسه ماهيان
در هر چهار استان جنوبي کشور صيد کوسه مشاهده مي گردد البته بايد يادآور شد که در برخي مناطق علي الخصوص سيستان و بلوچستان صيد کوسه مخصوصا به خاطر فروش باله آن به کشور پاکستان با يک روند صعودي مواجه بوده که خود زنگ خطري را براي اکوسيستم آبي و شيلات به صدا در آورده است.
بنا به تحقيقات به عمل آمده کوسه ماهيان در اکثر ماه هاي سال داراي قدرت باروري و توليدمثل هستند. بنابراين بنا به بررسي هاي صورت گرفته،زمان تخمريزي وصيد اين گونه نزديک بوده و معمولا از دي ماه تا شهريور سال آينده متغير است.
● ممنوعيت صيد کوسه ماهيان
با توجه به توضيحات ذکر شده پروژه ها، تحقيقات و بررسي هاي مختلفي در راستاي حفظ و بازسازي ذخاير کوسه ماهيان با همکاري سازمان شيلات و موسسه تحقيقات شيلات انجام گرفته است و با توجه به نتايج به دست آمده متفق القول بر اين باورند که ذخاير اين گونه با ارزش شديدا مورد تهديد واقع شده و اين گونه با اهميت که نقش بسيار حياتي در اکوسيستم هاي دريايي را ايفا مي کند درحال منقرض شدن است.
لذا با توجه به حساسيت هاي به وجود آمده چند سالي است شيلات در جهت قانونمند شدن صيد و صيادي و همچنين اعمال يک مديريت صيد بهينه ممنوعيت صيد کوسه ماهيان را اجرا نموده است که معمولا در شش ماهه اول هر سال اين ممنوعيت را اعمال مي نمايد. لذا تاکنون اين اعمال ممنوعيت نتوانسته از صيد بي رويه آنها جلوگيري نمايد که خود دلايل مختلفي دارد:
▪ اول اين که ابزار کنترلي دقيق و همچنين امکانات لازم در جهت جلوگيري از صيد در فصول ممنوعه موجود نيست.
▪ از طرفي به دليل اين که کوسه ماهيان از سطح تا عمق آب زيست مي کنند به عنوان صيد ضمني در تورهاي صيادي گرفتار مي شوند.
در هر چهار استان صيد کوسه ماهيان به عنوان يک صيد ضمني محسوب گشته نه يک صيد هدف. البته بايد تاکيد نماييم که صيد ضمني کوسه ماهيان بسيار بالا بوده که خود حساسيت موضوع را بيش از پيش نمايان مي سازد.
تورهايي که کوسه ماهيان با آن در صيد سنتي صيد مي شوند عموما تورهاي گوشگير هووري بوده است که براي صيد تون ماهيان استفاده مي گردد . در روش صيد ترال که توسط کشتي هاي ترالر در فصول صيد ميگو و ماهي انجام مي گيرد نيز کوسه ماهيان در اندازه هاي مختلف صيد مي گردند. البته بعضي از تورهاي ميش ماهي، تور شيري، سنگسري، صبوري و حلوايي نيز به صورت پراکنده کوسه ماهيان و البته به عنوان صيد ضمني مشاهده مي گردند و ساير موارد که در جدول درج گرديده است.
در ضمن در اکثر شناورهاي صيادي صيد کوسه ماهيان به صورت يک کار روتين در آمده است و صيادان بعد از صيد باله ها را جدا نموده وگوشت آنها را نيز براي عرضه به بازار به عاملان خريد به فروش مي رسانند.البته لازم به توضيح است که عموم کوسه هاي استحصالي بارور بوده و داراي جنين هستند که متاسفانه عملا از گردونه اکوسيستم هاي آبي خارج مي شوند. بنابراين تهديد جمعيت آنها با جديت بيشتري بايد دنبال شود.
● ارزيابي ذخاير کوسه ماهيان (گونه کوسه چانه سفيد carcharhinus dussumieri )
طبق بررسي ها و تحقيقات سالهاي گذشته، تاکنون ارقام مختلفي به عنوان وزن توده زنده کوسه ماهيان ذکر شده است .يادآوري مي شود بيشتر تراکم کوسه ماهيان در مناطق با عمق ۳۰ متر بوده و با کاهش عمق آب از تراکم آنها کاسته مي شود از طرفي بيشترين فراواني در رده هاي طولي ۵۶-۵۲ و ۶۷-۶۳ سانتي متر بوده، همچنين ميانگين طولي کوسه چانه سفيد ۴ ۶۵ سانتي متر بوده ولي درطول هاي ۴۷- ۸۹ سانتي متر نيز است.
بررسي هايي که در سال هاي گذشته اکنون انجام گرفته وزن توده زنده کوسه ماهيان را متفاوت اعلام نموده اند که براي روشن شدن موضوع به چند پروژه انجام شده زيراشاره مي شود:
- در سال ۱۳۷۶ در راستاي پروژه مساحت جاروب شده موسسه تحقيقات وزن توده زنده گونه کوسه چانه سفيد ۲۰۱ تن برآورده گرديده است.
- طبق يک بررسي ديگر وزن زي توده اين گونه ۲۳۴ تن بوده (خورشيديان و نياميمندي ۱۳۷۶)
- در سال ۱۳۸۲ نيز وزن توده زنده ۴۳۰ تن تخمين زده شد.
ذخاير ساير گونه ها نيز ۳۳۰ تن برآورده شده (نياميمندي ۱۳۸۱) و بررسي هاي ديگر ارقام و اعداد مختلفي را نشان مي دهد.
- در سال ۶۶- ۶۵ سازمان خوار وبار جهانيFAO ميزان قابل برداشت کوسه ماهيان از کل آبهاي خليج فارس را ۷۰۰۰ تن اعلام کرده بود که اين رقم در آن زمان منطقي تر به نظر مي رسيد.در ضمن بايد تاکيد گردد که ميزان کل صيد کوسه ماهيان در سال ۸۲ حدود ۱۱ هزار تن بوده است.
● تجزيه و تحليل
با توجه به اطلاعات موجود مشاهده مي شودکه در مجموع سه ماه اول و سه ماهه آخرسال بيشترين صيد را داريم و استان هرمزگان بيشترين ميزان و بوشهر کمترين ميزان صيد را دارا هستند.
نکته مهمي که از آمار هفت ساله اخير در چهار استان جنوبي بر مي آيد ثابت ماندن ميزان کل صيد اين گونه است که با توجه به تجزيه وتحليل هاي آماري و شاخص هاي ارزيابي ذخاير، بحراني بودن وضعيت ذخيره کوسه ماهيان را نشان مي دهدکه خود اتخاذ تمهيداتي براي بازسازي ذخيره را الزامي مي کند.
● ضرورت هاي تدوين برنامه جامع مديريت صيد کوسه ماهيان
با توجه به با ارزش بودن ذخاير اين گونه از آبزي و صيد بي رويه آنها جا دارد تمهيدات بيشتري را در جهت مديريت صيد آن ها اعمال نماييم.
- در جهت هماهنگ شدن با دستور العمل، آيين نامه ها و ساير قوانين موجود در سطوح فرامنطقه اي و اهميت به قوانين و مقررات بين المللي درياها و اقيانوس ها و رعايت مقررات سازمان هاي حافظ محيط زيست در خصوص آبزيان حفاظت شده از جمله کوسه، لاک پشت و وال نياز به انجام يک برنامه مدون- با توجه به خصوصيت هاي جغرافيايي و اکولوژيکي خليج فارس و درياي عمان – و هم سو با مقررات و موازين جهاني داريم.
- در همين راستا براي قاچاق باله کوسه ماهيان به کشورهاي همسايه نيز بايد تمهيداتي انديشيده شود.
- لزوم تدوين و اجراي يک برنامه منظم ودقيق مديريت صيدي براي حفظ و بازسازي ذخاير کوسه ماهيان با توجه به نقش آنها در جهت حفظ و پايداري اکوسيستم هاي آبي .
- با توجه به هم آوري بسيار پايين ۲ تا ۱۶ عدد بر حسب گونه(سرچکشي ۱۶عدد،چانه سفيد ۴ عدد)،عمر طولاني اين گونه ها نسبت به ساير آبزيان خليج فارس و درياي عمان و اين که در تمامي ماههاي سال داراي قدرت توليد مثلي و زاد آوري هستند، اهميت حفظ ذخاير و همچنين دشواري بازسازي ذخيره آن ها نمايان تر مي شود.
در ضمن بايداذعان کرد که ممنوعيت هاي اعمال شده در طي سال هاي گذشته نتايج قابل قبولي را در بر نداشته است بنابراين در پيش گرفتن تدابير جديد، جدي و قابل اجرا در شرايط خاص آبي- اقليمي و اجتماعي صيادي ايران به شدت احساس مي شود که در بخش پيشنهادهابه برخي از آنها اشاره مي شود.
● پيشنهادها
- اجراي طرح هاي تحقيقاتي مديريت صيدي با هدف تدوين الگو هاي جديد کنترل زماني،مکاني و ابزاري صيد
- اجراي طرح زيست سنجي دراز مدت گونه هاي شاخص به همراه جمع آوري دقيق ترآمار صيد همان گونه ها
- اجراي پروژه هاي ارزيابي ذخايرگونه هاي غالب ايران در خليج فارس و درياي عمان در صورت لزوم
- ممنوعيت کلي صيد گونه هاي آبزي طي يک دوره زماني خاص در صيد گاه هاي همگن با توجه به شرايط صيد چند گونه اي و عمق کم اکثر صيد گاه ها
- توجه بيشتر به برنامه هاي آموزشي و ترويجي اهميت کوسه ماهيان در پايداري اکوسيستم هاي آبي و جلب مشارکت بدنه صيادي در مرحله اجرا
- اطلاع رساني و افزايش آگاهي صيادان و گروه هاي بهره برداردر خصوص اهميت حفظ کوسه ماهيان و نقش آنها در تعامل اکوسيستم هاي آبي
- حضور پررنگ يگان حفاظت منابع آبزيان در صيدگاه ها
يادآوري مي شود تعدادي از پيشنهادهاي فوق قبلا توسط بخش امور صيد شيلات در استان هاي ساحلي به اجرا در آمده و تعدادي نيز در حال بررسي و تدوين است.اما براي گرفتن نتيجه مطلوب بايد مجموعه منسجم و موثري از تدابير فوق با عزم جدي وهماهنگي و همکاري ساير سازمان هاي ذيربط در مناطق جنوبي به اجرا در آيد.

کوسه يکي از آبزيان نسبتاً بزرگ است.اقيانوس ها ۷۰ درصد از سطح زمين را پوشش و بيش از ۲۰ هزار گونه از ماهي ها را در خود جاي داده اند که از اين تعداد نزدي ...

کوسه ماهي يکي از خطرناک ترين آب زيان است که با توجه به بزرگي جثه ي بعضي از آنها مثل : کوسه يا کولي کر (Kooly car) ، صيد آن با تهور بسيار و خطرات بي شم ...

«کوسه ماهي»، يکي از خطرناک ترين آبزيان است که با توجه به بزرگي جثه، بعضي از آنها مثل «کوسه» يا «کولي کر» (car Kooly)، صيد آن با تهور بسيار و خطرات بي ...

اکثر کوسه ماهيان با فلس هاي صفحه اي کوچک يا دندانهاي کوچک پوشيده شده اند . برخلاف فلس هاي ماهيان استخواني ، نوعي داندانهاي کوچک جلدي ماهيان غضروفي که ...

ماهيان نه چشمي که به صورت انگلي مانند زندگي مي کنند، مه عضو ماهيان حقيقي شناخته شده در دنيا هستند و نه خويشاوندي با مار ماهيان دارند بلکه شبيه به زالو ...

جمعيت رو به افزايش جهان جهت تامين نيازهاي روز افزون خود احتياج به غذا دارد. نياز هاي غذايي از زاه هاي مختلفي تامين مي گردد که ميتوان از توليدات زراعي ...

۱ فلس تکنيک هاي جمع آوري ، تميز کردن، آماده سازي فلس ها: از آنجايي که فلسها نسبت به ساختارهاي سخت ديگر در بدن ماهيان کثيرالانتشارترند بيشتر از ساير قس ...

● مقدمه به منظور توسعه ي آبزي پروري در آينده مديريت تکثير آبزيان ضروري است. پرورش بسياري از ماهيان باله دار هنوز متکي بر صيد تخم يا لارو آنها از محيط ...

دانلود نسخه PDF - کوسه ماهيان