up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله کورتيزول PDF
QR code - کورتيزول

کورتيزول

آدرنال؛ مافوق کليه

کليه ها در بدن ما دو عضو کوچک هستند. روي هريک از اين دو عضو اعضاي کوچک تري قرار گرفته که ما به شدت به آنها نياز داريم. نام اين دو عضو کوچک، غدد فوق کليوي است. هر غده فوق کليوي، کلي هورمون ريز و درشت در بدن ما ترشح مي کند که در اين شماره به آنها خواهيم پرداخت...
غدد فوق کليوي، بافت هايي هستند که سلول هاي آنها براي ترشح موادي ويژه تخصص يافته اند. اين غدد از جمله غدد داخلي بدن بوده و محل آنها در بالاي هر کليه و چسبيده به آنهاست. غدد فوق کليوي از دو بخش قشري و مرکزي تشکيل شده که هر بخش را مي توان يک غده کاملا مستقل دانست.
● اثر بر سيستم عصبي
تغييرات ميزان کورتيزول سبب تغييراتي در آستانه حس ها، حافظه، هوش و تمرکز مغزي مي شود. اين آثار در کمبود کورتيزول به صورت افسردگي، خمودگي و ندرتا روان پريشي و نيز تغييراتي در حس هاي شنوايي، چشايي و بويايي مي گردد. اين تغييرات احتمالا از طريق کاهش جريان خون مغزي و اثر بر هدايت جريان هاي عصبي و تحريک پذيري سلول هاي عصبي ايجاد مي شوند.
● آثار ضد التهابي
کورتيزول از طريق کاهش نفوذپذيري مويرگ ها از نشت پلاسما به داخل بافت ها جلوگيري کرده و سبب کاهش التهاب و التيام سريع تر زخم ها مي گردد.
همچنين کورتيزول در متابوليسم مواد پروتئيني و چربي ها، در حفظ فشار خون طبيعي، مقاومت عضلات، افزايش اسيد معده،، در تکامل رشد ريه در جنين، جذب آب و سديم در کليه ها، کاهش لنفوسيت هاي خون و در بعضي از حيوانات در شروع و ادامه زايمان نقش موثري ايفا مي کند.
● آثار مينرالوکورتيکوئيدي
اگرچه بعضي از استروئيد هاي قشر آدرنال مانند کورتيکوسترون و کورتيزول داراي آثار مينرالوکورتيکوئيدي هستند ولي مهم ترين مينرالوکورتيکوئيد در انسان آلدوسترون است که داراي اين آثار است:
▪ کاهش دفع سديم از ادرار
▪ افزايش دفع پتاسيم و يون هيدروژن در ادرار
▪ افزايش جذب آب در کليه و جلوگيري از هدر رفتن آب بدن
● آثار آندروژني
در قشر غده آدرنال چند هورمون جنسي نر (آندروژن) و به مقدار کمتري هورمون هاي جنسي ماده (استروژن و پروژسترون) ساخته مي شوند. آندروژن هاي قشر آدرنال در جنس نر به رشد اندام هاي جنسي در دوران کودکي کمک مي کند.آندروژن هاي قشر آدرنال آثار خفيفي در زنان نه تنها قبل از بلوغ بلکه در سراسر زندگي دارند. قسمت زيادي از رشد موهاي زير بغل و زهار در زنان ناشي از عمل اين هورمون هاست. در زنان اگر ترشح آندروژن هاي قشر آدرنال از حد طبيعي بيشتر شود، نشانه هايي از صفات ثانويه جنسي مردانه مانند بم شدن صدا، پرمويي، کاهش رشد پستان ها و بزرگ شدن کليتوريس ظاهر مي شود. که به اين اختلال سندرم آدرنوژنيتال گويند.
● بخش قشري
اين بخش از سه لايه تشکيل شده است در هر لايه يک دسته هورمون ترشح مي کند، اما از نظر شيميايي تمام هورمون هاي بخش قشري جز گروهي از چربي ها هستند که به نام استروئيد معروف اند. از جمله هورمون هاي اين بخش، آلدسترون و کورتيزول است.
کورتيزول
هورمون ديگر بخش قشري، کورتيزول است که به ويژه از نظر کثرت فعاليت هايي که انجام مي دهد، از هورمون هاي بسيار مهم بدن است. کورتيزول در موارد ترميم زخم ها، رفع التهاب در بافت ها، تجزيه پروتئين ها و تبديل آنها به قند، مقابله با شرايط ناگوار بدني و محيطي مانند بيماري، عفونت ميکروبي، شوک هاي عصبي و عاطفي، گرما و سرما دخالت دارند و به کمک بدن مي آيند.
● آلدوسترون
از جمله هورمون هاي بخش قشري آلدوسترون است که در تنظيم ميزان سديم خون دخالت مي کند. از زمان قديم مي دانستند که اگر غده فوق کليوي جانوري را بردارند، جانور پس از چند روز مي ميرد. اکنون روشن شده است که علت مرگ، دفع بيش از حد سديم از کليه است که در نتيجه فقدان آلدسترون صورت مي گيرد. اگر به جانور فاقد غده آدرنال، مقدار زيادتري نمک خورانده شود، از مرگ آن جلوگيري مي شود.
● بخش مرکزي غدد فوق کليوي
اين بخش، هيچ ارتباطي به بخش قشري ندارد. در واقع، بخش مرکزي غده فوق کليوي را مي توان جزئي از دستگاه عصبي سمپاتيک دانست، زيرا اين اعصاب به سلول هاي بخش مرکزي وارد شده اند و هر بار که تحريک دستگاه سمپاتيک رخ مي دهد، اين سلول ها تحريک مي شوند و هورمون آدرنالين آزاد مي کنند اين هورمون به همراه گردش خون به رگ ها، ماهيچه ها، قلب و مغز مي رسد و موجب تقويت و تشديد آثار اعصاب سمپاتيک مي شود.
● آدرنالين
به طور کلي آدرنالين همگام با تحريک اعصاب سمپاتيک ترشح مي شود و موجب فراهم آوردن نوعي حالت آماده باش براي بدن است، تا شخص بتواند در مقابل اتفاقات نابهنگام يا فوق العاده، آمادگي قبلي داشته باشد (مانند موارد ستيز ، فرار يا ...). در چنين حالاتي ترشح آدرنالين موجب مي شود که فعاليت قلب و فشار خون زيادتر شود و خون رساني افزايش يابد. آدرنالين، موجب باز شدن رگ هاي عضلات شده و خونرساني را به اين اعضا که تحريک بدن را موجب مي شود، افزايش مي دهد. از سوي ديگر، عمل آدرنالين بر کبد باعث مي شود که گلوکز خون بالا رود و انر ژي مورد نياز براي ماهيچه ها و اعصاب تامين شود.
● هيپوکورتيکوئيدي و هيپرکورتيکوئيدي
کمبود هورمون هاي قشر غده آدرنال (هيپوکورتيکوئيدي) باعث بيماري آديسون و افزايش غيرطبيعي آنها موجب بيماري کوشينگ مي شود. در بيماري آديسون که در اثر تحليل و کوچک شدن قشر آدرنال ايجاد مي شود، حجم خون و فشار آن و بازده قلبي کاهش مي يابد و ضعف و رخوت عمومي همراه با پيگمنتاسيون (ايجاد لکه هاي قهوه اي و سياه) در نواحي نازک پوست به ويژه در مخاط لب ها و نوک پستان ها مي شود. اگر بيمار درمان نشود در ظرف چند روز تا چند هفته به علت ضعف شديد و شوک گردش خوني مي ميرد.
در بيماري کوشينگ که از رشد بيش از حد قشر آدرنال (هيپرکورتيکوئيدي) به وجود مي آيد، بافت چربي در نواحي گردن و پشت افزايش مي يابد ولي دست ها و پاها لاغر مي شوند، ضعف عضلاني عارض مي شود و پوست نازک و استخوان ها شکننده شده و افسردگي و اضطراب و اختلال در حافظه نيز ايجاد مي شود. به علاوه در اين بيماران صورت خيزدار و پف کرده و حاوي جوش هاي فراوان همراه با رشد زياد مو در صورت مشاهده مي شود.
● تنظيم ترشح کورتيکوستروئيدها
ترشح کورتيزول و کورتيکوسترون و آندروژن هاي غده آدرنال به وسيله هورمون آدرنوکورتيکوتروپين که محرک قشر آدرنال است و از هيپوفيز قدامي ترشح مي شود، تنظيم مي گردد. ترشح ACTH نيز به نوبه خود توسط فاکتور آزادکننده کورتيکوتروپين تنظيم مي شود.
درد و ناراحتي هاي عصبي و رواني با تاثير بر هيپوتالاموس، ترشح هورمون تنظيم کننده را افزايش مي دهند که در نتيجه آن به افزايش ترشح کورتيکوستروئيدها منجر مي شود. ترشح هورمون هاي کورتيزول و فاکتور آزادکننده کورتيکوتروپين و ACTH در شبانه روز حالت نوساني دارد، به طوري که در ساعات اوليه صبح زياد و در هنگام غروب کم است.
● گلوکوکورتيکوئيدها
به علت پخش گيرنده هاي کورتيزول در نقاط مختلف بدن، اين هورمون، آثار فيزيولوژيک وسيعي را در همه جاي بدن موجب مي شود. مهم ترين اثر کورتيزول افزايش مقاومت بدن در مواقع استرس و تداوم حيات است.
هنگامي که گلوکز مورد احتياج نباشد، کورتيزول باعث افزايش ذخيره گليکوژن در کبد و به مقدار کمتر در عضلات و قلب مي شود. ولي در شرايط بي غذايي موجب مي شود که بافت هاي مهم بدن گلوکز کافي دريافت کنند، اگر فردي از خوردن غذا خودداري کند پس از مدتي ذخيره گلوکز تمام مي شود، در صورتي که وجود گلوکز براي فعاليت مغز ضروري است. در چنين شرايطي کورتيزول از طرق مختلفي قند خون را افزايش مي دهد.

ديابت بارداري (GDM)، واژه اي است که به صورت هر درجه اي از عدم تحمل گلوکز تعريف مي شود و اولين حمله يا اولين تشخيص آن در دوران بارداري رخ مي دهد.... اي ...

غده ها بافتهايي هستند که سلولهاي آنها ، براي ترشح کردن موادي ويژه تخصص يافته اند. بعضي از غده ها ، مانند غدد گوارشي ، ترشحات خود را از راه مجراهاي موج ...

استرس، رهاورد زندگي ماشيني امروزي، زندگي با تکنولوژي هاي جديد و جزو لاينفک آن است. در اين روزگار، بدون استرس نمي توانيم زندگي کنيم... رابطه ما با استر ...

براي اين آزمايش بايد ناشتا باشيد... آن آزمايش، آمادگي خاصي لازم ندارد... نتيجه اين آزمايش مثبت کاذب است... آن آزمايش بايد تکرار شود... اين حرف ها و حر ...

اين موضوع حقيقت دارد که معمولا ما در صورتي دچار چاقي يا اضافه وزن مي شويم که يا زياد غذا بخوريم يا به اندازه کافي فعاليت بدني نداشته باشيم. اما گاهي چ ...

● غدد فوق کليوي (Adrenal ) اين غدد روي کليه ها قرار دارند و وزن هر غده حدود ۵ گرم است. هر غده از دو بخش قشر(Adrena Cortex ) و مغز ( Adrenal Medulla) ت ...

دانلود نسخه PDF - کورتيزول