up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله کودهاي شيميايي PDF
QR code - کودهاي شيميايي

کودهاي شيميايي

مزايا و معايب مصرف کودهاي شيميايي در کشاورزي

از مزاياي کودهاي شيميايي، بهاي ارزان، کاربرد سهل و آسان، درآمد کاذب کوتاه مدت (بدون توجه به استهلاک سرمايه اصلي يعني خاک و مواد آلي آن) است.
شيوع بيماري ها و آفات متعدد مثلا شيوع آتشک گلابي در باغ هاي گلابي کرج و قزوين، نماتد در مزارع چاي و حتي شانکر مرکبات در جنوب کشور عمدتا زاييده مصرف نامتعادل کودها مي باشد.
نظرات بانک جهاني درباره مصرف کودهاي شيميايي در ايران مي تواند مؤيد مصرف نامتعادل کود در کشور باشد که به شرح زير مي باشد:
توزيع نابرابر کودهاي شيميايي، بخش خصوصي جايگاهي ندارد (تقويت بخش خصوصي و فراهم آوردن امکان رقابت فعالانه، ايجاد يک محيط تجاري و حقوقي صحيح و اتخاذ يک خط مشي پايدار و فعال از جانب دولت براي تقويت مشارکت بخش خصوصي)، نظام قيمت گذاري سبب اسراف در مصرف کود شيميايي مي شود، عدم توازن بين کود شيميايي در دسترس و کودشيميايي مورد نياز، ضعف تحقيق در کاربرد کود.
تجارب ساير کشورها در کنترل مصرف کود شيميايي مي تواند به مصرف متعادل کود در کشور کمک کند که در زير به دو مورد اشاره مي شود: در انگلستان توليد گندم در هر هکتار در حدود ۷.۵تن تثبيت شده و توليد بيشتر از آن را وزارت کشاورزي صرفا به خاطر مسايل زيست محيطي ممنوع شده است.
انواع کودها و مزايا و معايب
● سولفات آمونيم:
معايب:
پائين بودن درصد مواد غذايي آن (که حمل و نقل آن را دچار مشکل مي کند)، عدم امکان استفاده در سيستم آبياري تحت فشار به علت گرفتگي نازل ها (ترکيب سولفات با يون کلسيم و تشکيل گچ) (ملکوتي، م.ج. ۱۳۷۸).
مزايا:
کمتر از ساير کودهاي ازته (نظير نيترات آمونيم) از خاک شسته مي شود، سولفات علاوه بر خاصيت اصلاح کنندگي خاک جذب گياه هم مي شود. سولفت آمونيم بهترين کود ازتي براي خاک هاي قليايي و آهکي ايران شناخته شده است (چون هم اسيدزا است و هم داراي مقداري گوگرد به عنوان ماده غذايي است)
● نيترات آمونيم:
▪ معايب:
جاذب الرطوبه اي بودن، کلوخه اي شدن، خطر انفجار، (به هنگام انبار، نيترات آمونيم نبايد در مجاورت مواد روغني نگهداري شود. همچنين به دليل جذب رطوبت، درب نايلوني کيسه ها باز نشود) (ملکوتي، م.ج.۱۳۷۸).
▪ مزايا:
درصد تلفات تصعيد (به صورت آمونيم) کمتر از اوره است (چون آنيون نگهدارنده آن (نيترات) قوي تر از کربنات (آنيون) موجود در اوره است. ارجحيت مصرف براي درختان ميوه: به دليل دارا بودن دو يون قابل جذب (نيترات و آمونيم بر مصرف اوره ترجيح داده مي شود. در مراتع و ديمزارها مخصوصا در مناطق سردسيري، مصرف نيترات آمونيم بر اوره (در صورت تقسيط) ارحج است. نيترات آمونيم را نمي توان در شاليزارها استفاده نمود (به دليل آبشويي سريع نيترات و عدم نياز برنج به نيترات) تحت چنين شرايطي مصرف آمونيم ترجيح داده مي شود.
● مصرف نيتروژن در سبزيجات
▪ تغذيه:
گياهان همانطور که قادرند از راه ريشه نيتروژن موردنياز خود را جذب کنند از راه برگ نيز مي توانند نيتروژن را به صورت آمونيم، نيترات و اوره جذب کنند.
در سبزي هايي که عمر کوتاه و رشد سريع دارند مانند تربچه که سي روز از کاشت تا برداشت طول مي کشد يک بار مصرف نيتروژن تکافوي نياز گياه را مي نمايد. در صورتي که در مورد فلفل که هشت ماه در زمين است و مرتب محصول مي دهد چند بار مصرف کود ضرورت دارد.
در نواحي مرطوب بهتر است ثلث يا ربع کود نيتروژنه را قبل از کاشت و مابقي را به صورت تقسيط مصرف شود. در سبزي هايي مثل فلفل، بادمجان، گوجه فرنگي و نظاير آن که در طول فصل رشد محصول مي دهند، بهتر است کود سرک در دو يا سه نوبت مصرف شود.
گياهان کليسم گريز يا گياهاني که به خاک هاي اسيدي سازش يافته اند و گياهاني که به پايين بودن پتانسيل اکسيداسيون و احياء خاک سازش يافته اند آمونيم را ترجيح مي دهند. گياهان کلسيم دوست يا گياهاني که در خاک هاي قليايي با پ هاش بهتر مي رويند نيترات را بهتر مصرف مي کنند. آمونيم بر خلاف نيترات، تنفس ريشه را افزايش مي دهد. در مواقع گرم معمولا زيرخاک کردن کودهاي نيتروژنه ضروري است چون حرارت هوا ممکن است باعث تلفات کود شود.
شيره گياهي اخذ شده از دمبرگ گياه بهترين نمايه جهت تعيين وضعيت تغذيه اي نيتروژن گياه است، چرا که نسبت به نوسانات تامين نيتروژن براي گياه بسيار حساس تر از پهنک است. مقدار عناصر غذايي در گياه حتي الامکان مي بايست درحد متوسط و يا حتي در نيمه بالاتر محدوده کفايت باشد. تحت اين شرايط است که مي توان اطمينان حاصل کرد که حتي در حضور تمام عواملي که منجر به ايجاد اختلال در گياه مي شود احتمال وجود دارد گياهان با تمام عناصر غذايي موردنياز به حد کفايت تغذيه گرديده اند.
براي توصيه کودي نيتروژن، دو روش تجزيه گياه و آزمايش خاک مکمل يکديگرند و بايستي با همديگر استفاده شوند.
▪ کمبود:
در خيار و طالبي اولين علايم کمبود نيتروژن روشني رنگ و توقف رشد برگهاست. رنگ سبز طبيعي برگ ها، روشن يا زرد مي شود و در موارد کمبود شديد، تمام کلروفيل از بين مي رود.
شاخه ها باريک شده و سخت و فيبري مي شوند.
ميوه هاي خيار مبتلا به کمبود رنگ روشن داشته و در محل گل، نوک آنها باريک مي شود. ميوه هاي طالبي در صورت کمبود نيتروژن کوچک مي شود. عموما بيشتر مواقع در سبزيجات اول بهار که بارندگي سنگين است کمبود نيتروژن ظاهر مي شود.
چنين کمبودي ممکن است در مرحله رسيدن محصولات نيز ديده شود. زماني که درجه حرارت سرد شب ها تجمع کربوهيدرات ها را تسهيل کند اگر نيتروژن کافي فراهم باشد توليد محصول زياد خواهد شد. بارندگي هاي شديد، نيترات خاک را از عمق ريشه شستشو مي دهد و در اعماق پايين پروفيل خاک تجمع مي دهد. پس از پايان فصل بارندگي، نيترات خاک به صورت گاز درآمده و از خاک خارج مي شود.
پس از پايان فصل بارندگي، خاک هايي که دچار شستشو شده اند ميزان نيترات کمي در اختيار خواهند داشت.
▪ مواد آلي:
زماني که مواد آلي در خاک تجزيه مي شوند اولين فرم معدني نيتروژن که آزاد مي شود آمونيم است. مواد آلي مثل کاه و کلش باعث کاهش فرم نيتراته در خاک مي شوند (نسبت C.N بالا دارند- براي تجزيه شدن نيتروژن خاک را مصرف مي کنند.)
مواد گياهي مثل گراس ها باعث افزايش فرم معدني نيتروژن به ويژه نيترات خاک مي شوند (نسبت C.N پايين دارند). يکي از بزرگترين منافع استفاده از کمپوست، کاهش مصرف آب مورد نياز گياه مي باشد.
حداکثر استفاده از ماده آلي زماني حاصل مي گردد که دو تا سه هفته قبل از کاشت دانه به خاک داده شود. در شرايط کشت و کار آبي که زمين پيوسته زير کشت محصول مي باشد، مقدار کمپوست مورد نياز محصولاتي نظير سبزيجات، ۲۵ تن در هکتار برآورد شده است.در مناطقي که ميزان بارندگي ۱۲۵۰ميليمتر مي باشد مقدار کمپوست مصرفي ۱۲.۵ تن در هکتار توصيه مي شود و نواحي خشک (متوسط بارندگي حدود ۵۰۰ ميليمتر) پنج تن در هکتار و در ديمزارها با مصرف ۲.۵ تن کمپوست در هکتار در سال مي توان افزايش محصول معني داري به دست آورد.
نيمي از نيتروژن و پتاسيم و تمام فسفر کود اصطبلي در قسمت جامد آن متمرکز است. در صورت کمبود کود دامي يکي از بهترين راه هاي جبران تلفات مواد آلي خاک، دادن کود سبز است. در بيشتر مواقع از گياهان خانواده بقولات به عنوان کود سبز استفاده مي شود. غده هاي ريشه هاي يونجه حدود ۲۰۰کيلوگرم در هکتار نيتروژن هوا را تثبيت مي کنند و شبدر معمولا ۱۰۰ تا ۱۵۰ کيلوگرم و سويا نصف اين مقدار را تثبيت مي کند. کودهاي سبز به دليل دارابودن رويش فوق العاده و ريشه هاي قوي مي توانند مقدار زيادي از عناصر محلولي را که در شرايط عادي بر اثر شستشو به اعماق پايين خاک حرکت کرده اند جذب کنند.
همچنين اين گياهان قادرند از فسفات هاي غيرمحلول، پتاسيم تثبيت شده و عناصر کم مصرف تا حد زيادي استفاده کنند.
برگرداندن اين گياهان به خاک علاوه بر بهبود خواص فيزيکي و شيميايي و زيستي، سبب تسهيل آزادشدن عناصر غذايي پرمصرف و کم مصرف مي شود. در فصل بهار از آنجايي که درجه حرارت هنوز زياد نشده است. نيتروژن به آرامي از مواد آلي آزاد شده و به تدريج که هوا گرم مي شود اين فرايند شدت مي يابد.
کودهاي فسفره:
فسفر مهم ترين عنصر براي رشد اوليه گياه مي باشد و اگر به صورت نواري استفاده شود کارايي بيشتري دارد چرا که فسفر در خاک متحرک نيست.
مصرف فسفر در خاک هايي که بيش از ۱۵ ميلي گرم در کيلوگرم فسفر قابل جذب دارند نتيجه اي را باعث نمي شود.
براي آنکه فسفر قابل جذب خاک، يک کيلوگرم در هکتار افزايش يابد مي بايست پنج تا ده کيلوگرم فسفر (P۲O۵) به خاک شني لومي يا لومي شني اضافه شود. در حالي که در خاک هاي لوم و لومي رسي دوازده کيلوگرم فسفر (P۲O۵) در هکتار مي بايست به خاک اضافه شود تا ميزان فسفر قابل جذب خاک يک کيلوگرم در هکتار افزايش يابد.
زماني که کودهاي فسفره محلول در آب به خاک اضافه مي شوند بلافاصله با خاک واکنش مي دهند و به فرم هاي نامحلول تبديل مي شوند. تنها جزء کوچکي از فسفر کودي به صورت محلول باقي مي ماند.
در خاک هايي که مقدار فسفر قابل استفاده آنها بيش از ۲۰ميلي گرم در کيلوگرم است از مصرف کودهاي فسفري پرهيز گردد (سيلسپور و ملاحسيني. ۱۳۸۴). تا حد ممکن از مصرف کودهاي فسفاتي کادميم دار به خصوص در مناطق شمال کشور پرهيز گردد.
▪ سوپر فسفات:
هزينه ساخت سوپر فسفات تريپل (غليظ) بيش از نوع معمولي است، اما بالا بودن عيار فسفر باعث کاهش ميزان مصرف، کاهش هزينه حمل و نقل شده که هزينه بيشتر آن را توجيه مي کند. استفاده از انواع سوپر فسفات بستگي به ملاحظات اقتصادي (مثل قيمت مواد اوليه، هزينه حمل و نقل و مقدار مصرف) دارد.
سوپر فسفات تريپل (غليظ)، در شرايط کشور بهتر از فسفات آمونيم است. به اين سوپر فسفات از آن جهت تريپل (غليظ) مي گويند که فسفر محلول آن تقريبا سه برابر سوپرفسفات ساده است.
کودهاي پتاسيمي:
براي افزايش يک کيلوگرم در هکتار پتاسيم (K) خاک، دو تا شش کيلوگرم در هکتار پتاسيم (K۲O) مورد نياز است.
مصرف پتاسيم در پاييز در خاک هاي رسي براي آنکه ظرفيت تثبيت چنين خاک هايي را پر کند توصيه مي شود.
مصرف پاييزه پتاسيم در خاک هاي لومي شني، شني يا خاک هاي آلي توصيه نمي شود چرا که بارندگي هاي زمستانه به راحتي باعث شستشوي کود مي شود. در سبزي هايي که قسمت اعظم اندام هاي آن برداشت مي شود (کرفس، کلم، کاهو) برداشت پتاسيم شديدتر است.
در خاک هايي که مقدار پتاسيم قابل استفاده آنها کمتر از ۲۵۰ ميلي گرم در کيلوگرم خاک باشد از کود پتاسيم استفاده شود.
کودهاي ميکرو:
عناصر کم مصرف نبايد با حشره کش ها، قارچ کش ها و علف کش ها ترکيب شود، مگر اينکه کارخانه هاي سازنده، ترکيب آنها را با عناصر کم مصرف توصيه نمايد.
کمبود عناصر ريز مغذي به ويژه روي به دلايل متعدد از جمله آهکي بودن خاک هاي کشاورزي (پ هاش بالاي خاک)، وجود يون بيکربنات در آب هاي آبياري، افت کيفيت آب آبياري به علت افزايش شوري ناشي از تشديد خشکسالي هاي پي درپي، کمي مواد آلي خاک هاي زراعي، مصرف نامتعادل کود به ويژه مصرف بي رويه کودهاي فسفاته و ازته و عدم مصرف کودهاي محتوي عناصر ريز مغذي به ويژه سولفات روي عموميت دارد.

دانلود نسخه PDF - کودهاي شيميايي