up
Search      menu
علم و تکنولوژی :: مقاله کشف اشعه ايکس PDF
QR code - کشف اشعه ايکس

کشف اشعه ايکس

راديولوژي

راديولوژي پزشکي بر حسب اين که از چه عاملي در آن استفاده مي‌شود به دو رشته تخصصي بزرگ تقسيم مي‌شود: يکي پزشکي هسته‌اي که اساس کار آنها روي مواد راديواکتيو است و ديگري راديولوژي که مبنايي روي اشعه ايکس و ويژگيهاي گوناگون آن دارد. ما در اينجا تنها درباره راديولوژي واقعي يعني آنچه که با استفاده از پرتو ايکس يا رنتگن به اشکال گوناگون براي تشخيص و درمان در پزشکي ، انجام مي‌گيرد صحبت مي‌کنيم.
راديولوژي پزشکي واقعي يا رنتگنولوژي به دو بخش راديولوژي تشخيصي و راديولوژي درماني تفسيم بندي مي‌شود. راديولوژي تشخيصي شامل فلوئوروسکوپي ، راديوگرافي و توموگرافي کامپيوتري مي‌باشد. راديولوژي درماني درباره دستگاههاي راديوتراپي ، مقادير درماني در تابش پرتوها و حساسيت بافتي در برابر پرتوها ، بحث مي‌کند.
تاريخچه کشف اشعه ايکس
در سال 1895 ، درخشش کوتاه صفحه فسفرسانتي که در گوشه‌اي از آزمايشگاه نيمه تاريک بررسي اشعه کاتديک قرار داشت، ذهن آماده و خلاق رنتگن که در آن زمان استاد فيزيک بود، متوجه پرتوهاي تازه‌اي نمود که از حباب شيشه‌اي لامپهاي کاتوديک بيرون زده و بي آنکه به چشم ديده شود به اطراف پراکنده مي‌شوند. آن چه مايه شگفتي رنتگسن شده بود، نفوذ اين پرتوها از ديواره شيشه‌اي لامپ به بيرون و تأثير آن روي صفحه فاوئورسانت در گوشه‌اي نسبتا دور از لامپ در آزمايشگاه بود. رنتگن به بررسيهاي خود درباره کشف تازه که آن پرتو ايکس ناميد (بخاطر فروتني) ، ادامه داد. بعدها اين اشعه رنتگن ناميده شد.
دستگاههاي راديولوژي
* اشعه ايکس يا رنتگن در طبيعت زياد وجود ندارد و براي کاربرد پزشکي ، اين پرتوها بايد بوسيله لامپهايي که براي اين منظور ساخته شده‌اند توليد شود. در لامپ مولد اشعه ايکس که ظاهري شبيه لامپهاي کاتوديک دارد، با بمباران الکتروني قطعه فلز مقاوم و کوچکي که از جنس تنگتن در قطبي از لامپ به نام کانون قرار گرفته ، ترازهاي انرژي الکتريکي در اين فلز بهم مي‌خورد و انرژي ناشي از جابجايي الکترونها به صورت اشعه ايکس بيرون مي‌آيد. الکترونهايي که استفاده مي‌شوند از سيم پيچ کوچکي در قطب منفي لامپ توليد مي‌شوند و با استفاده از خلاء درون لامپ و تحت تأثير اختلاف پتانسيل که از يک ژنراتور توليد مي شود، به کانون لامپ برخورد مي‌کنند.
* شکل کلي دستگاههاي راديولوژي بسته به اينکه به چه منظوري (تشخيصي يا درماني) ساخته شده باشند، فرق مي‌کند. ولي بطور کلي در يک دستگاه راديولوژي عمومي لامپ توليد کننده اشعه ايکس با بازويي به پايه‌اي که مي‌تواند در مسيرهاي مختلف حرکت کند وصل شده تا بتوان اشعه ايکس را بطور دلخواه در جهات متفاوت متمرکز نمود. در اين دستگاهها گذشته از امکاناتي که براي پرتو درماني و يا تابش پرتوها براي عکسبرداريها فراهم شده است، گاهي وسايلي نيز براي رؤيت همزمان تصوير قسمتي از بدن که مورد تابش اشعه قرار گرفته ، استفاده مي‌شود.
راديولوژي تشخيصي
فلوئوروسکوپي
ساده ترين روش راديولوژي است، زيرا براي انجام آن نيازي به فيلم و تاريکخانه و ... نيست و با قرار دادن بيمار در پشت دستگاهي که به فلوئوروسکوپ مجهز است، مي‌توان در عرض چند دقيقه قسمت مورد نظر بدن را بررسي کرد. در مقايسه با راديوگرافي در فلوئوروسکوپي بيمار تشعشع بيشتري دريافت مي‌کند و اين عامل محدود کننده اين تکنيک است. از اين روش براي بررسي حرکات عضوي مانند ضربان قلب ، حرکات تنفسي ريه و ديافراگم و يا بررسي تغيير محل مايعات جنبي و پريکاردي استفاده مي‌شود.
راديوگرافي
در راديوگرافي با تنظيم شرايط الکتريکي تابش پرتو رنتگن و قرار دادن فيلمي در مسير خروج پرتوها و در عين حال بکار بستن وسايل فرعي براي جمع و جور نمودن تابش مي‌توان از حالات سلامت و يا مرضي قسمتي از بدن مدرک مطمئني براي مطالعه در دست داشت. منظور از عکس يا راديوگرافي ساده ، عکسي است که بدون کاربرد يک ماده خارجي به بدن گرفته مي‌شود. در اين روش ، تفکيک حدود اعضاء از يکديگر مشکل خواهد بود. در راديوگرافي با مواد کنتراست ، با وارد نمودن مواد خارجي به بدن که نسبت به بافتهاي نرم تراکم متفاوتي داشته باشند، رنگ يکنواخت آن قسمت را بهم زده و تمايز رنگها حاصل مي‌شود.
راديوگرافي با مواد کنتراسي داراي تکنيکهاي جداگانه و بکار بردن مواد مختلف براي بررسي اندامهاي مختلف بدن مي‌باشد. يکي از اين روشها آنژيو کارديوگرافي است که با تفريق مواد کنتراست به درون قلب از راه لوله‌هاي باريک که از رگهاي مختلف بدن وارد شده به حفرات معيني از قلب مي‌رسند. راديوگرافي از مراحل مختلف ضربان قلب به عمل آمده و امکان بررسي حفرات دروني قلب و دريچه‌ها فراهم مي‌شود.
تکنيکهاي ويژه راديولوژي تشخيصي
سريوگرافي و سينماتوگرافي
با نصب دوربينهاي سينمايي روي دستگاههاي فلوئوروسکوپي و يا راديوگرافي مي‌توان عکسهاي رديفي جالبي تهيه کرد و بعد آنها را به طريق سينمايي با پروژکتور نمايش داد. اين تکنيک در بررسي اعضاء متحرک مانند ضربان قلب ، کار معده و ... استفاده مي‌شود.
ماموگرافي
اين دستگاهها طوري ساخته شده‌اند که کانون بسيار کوچکي در لامپ مولد اشعه ايکس دارند و گاهي نوع مخصوصي نيز از فيلم راديولوژي در آنها بکار مي‌رود، تا اينکه تصوير راديوگرافي تهيه شده از بافت نرم پستان آنقدر دقيق باشد تا بتوان جزئيات را تشخيص داد.
زيرو راديوگرافي
اين روش بکار گرفتن زيراکس در راديوگرافي است. در اين تکنيک به جاي فيلم راديولوژي از صفحات سلنيومي زيراکس استفاده مي‌شود. تفاوت اين روش با راديوگرافي معمولي در اين است که ، اينجا از انرژي پرتوهاي خروجي اشعه ايکس از بدن براي تغييرت بار الکتريکي نقاط مختلف سلنيومي استفاده مي‌شود.
توموگرافي
در دستگاههاي توموگرافي جور شده است، در مواقع راديوگرافي لامپ اشعه ايکس و فيلم را در جهات مختلف حرکت مي‌دهد و در راديوگرافيهاي بدست آمده ، تنها تصوير سطحي که همسطح با محور چرخش لامپ و فيلم قرار گرفته ، واضح مي‌افتد و تصاوير لايه‌هاي مجاور محور مي‌شود و تا حد زيادي از بين مي‌رود.
توموگرافي کامپيوتري
مبناي اين روش بر اندازه گيري مستقيم بقاياي انرژي يک رشته پرتو رنتگن ، پس از عبور آن از قسمتي از بدن است. در اينجا يک اندازه گيري حساس (Detector) ميزان انرژي باقيمانده را حساب کرده به کامپيوتر مي‌دهد و کامپيوتر براي تمام نقاطي از بدن که در مسير عبور پرتو ايکس قرار گرفته اند، عدد جذبي را حساب مي‌کند. عکسي که از اين دستگاههاي سي تي اسکن بدست مي‌آيد مثل يک برش تشريحي عرضي از بدن است که در آن تمامي قسمتها را مي‌توان بخوبي بررسي کرد.
راديولوژي درماني
اثر يونسازي پرتوهاي رنتگن تنها يک پديده فيزيکي نبوده ، بلکه با به هم زدن ساختار عادي اتمهاي مواد متشکله بدن منجر به پيدايش آثار بيولوژيک مهم نيز ميشود. پرتو رنتگن و بطور کلي پرتوهاي يونساز را مي‌توان به شمشير دو لبه تشبيه کرد که هر دو لبه آن تيز است، در عين حال که سرطان را درمان مي‌کند، خود ممکن است عامل سرطانزا باشد و آنچه که در اين ميان مهم است، اين است که از لبه تيز اين شمشير بايستي براي از بين بردن سرطان استفاده کرد، بي آنکه خود را در معرض برش به تيز مقابل آن يعني عامل سرطانزايي قرار داد. دستگاههاي راديوتراپي
هسته اصلي اين دستگاهها نيز لامپ مولد پرتو ايکس است و بسته به نيروي توليد شده از اين لامپها (ولتاژ) مي‌توان روي توانايي نفوذ پرتوهاي رنتگن در بدن حساب کرد.
* دستگاههاي ولتاژ پايين ، براي درمان قسمتهاي سطحي بدن مانند عوارض مختلف پوستي و يا سرطانزايي پوستي.
* دستگاههاي با ولتاژ متوسط مثلا 350 - 200 کيلو ولت که مي‌توانند به بافتهاي زير جلدي و اعضاء داخلي نفوذ کنند.
* دستگاههاي با ولتاژ بالا که بسيار دقيقتر از دستگاههاي با ولتاژ متوسط عمل مي‌کنند.
مقادير درماني در تابش پرتوها
نظر به اينکه در پرتو درماني ميزان پرتوهاي تابنده از نظر ارزيابي زيستي در سلولها و برآورد نتايج درماني اهميت زيادي دارد، براي تعيين مقادير اشعه ، واحدهايي منظور شده است: واحد تابشي پرتو ايکس R ناميده مي‌شود که عبارت است از مقدار تشعشعي که بتواند در يک سانتيمتر مکعب هوا در اثر يونيزاسيون يک واحد الکتريسته ساکن بوجود بياورد. در راديوتراپي واحد ديگري به نام RNA منظور شده که مقدار تشعشع جذب شده در هر گرم از مواد سازنده بدن است.
* مقادير ضعيف اشعه در حدود R 100 آثار سطحي‌دار و سبب برافروختگي پوست و يا تغيير رنگدانه‌اي مي‌شود.
* مقادير متوسط اشعه حدود R 400 - 300 بيشر به اعماق پوست نفوذ کرده و سبب تغييرات در غدد عروقي و چربي شده باعث ريزش مو مي‌شوند.
* مقادير بالاتر از R 500 بيشتر آثار عمقي دارند. از اين ارقام براي مقاصد درماني و از بين بردن تومورها استفاده مي‌شود.

● ديد کلي با توجه به اينکه اشعه گاما داراي تشعشع الکترومغناطيسي مي باشد، آن فاقد بار و جرم سکون است. اشعه گاما موجب برهمکنشهاي کولني نمي گردد و لذا آن ...

● طيف اشعه ايکس: اشعه توليد شده به وسيله لامپ اشعه ايکس يک طول موج ندارد. بلکه شامل گستره اي از طول موج هاست. ▪ پرتوهاي ايکس به وسيله دو نوع فرايند تو ...

در سال ۱۸۹۵ ، درخشش کوتاه صفحه فسفرسانتي که در گوشه اي از آزمايشگاه نيمه تاريک بررسي اشعه کاتديک قرار داشت، ذهن آماده و خلاق رنتگن که در آن زمان استاد ...

در سال ۱۸۹۵ ، درخشش کوتاه صفحه فسفرسانتي که در گوشه‌اي از آزمايشگاه نيمه تاريک بررسي اشعه کاتديک قرار داشت، ذهن آماده و خلاق رنتگن که در آن زمان استاد ...

حدود دو هفته از پنجاهمين سالگرد ايجاد فناوري ليزر مي گذرد و همين موضوع بهانه اي شد تا به پيشرفت هاي جديد در زمين ليزر(Laser) بپردازيم . واژه Laser مخف ...

جيوه که آن را سيماب ( quicksilver ) هم مي نامند عنصر شيميايي است که در جدول تناوبي داراي نشان Hg و عدد اتمي ۸۰ مي باشد. جيوه که فلزي سبک ، نقره اي ، س ...

اولين نشانه هاي وجود پوزيترون يعني ذره سبکي که تنها اختلاف آن با الکترون در علامت بار است، در سال ۱۹۳۲ به کمک اتاقک ابر ويلسون بدست آمد. در اتاقک ابر ...

مادون در لغت به معناي زير دست و قرمز به معناي هر چه به رنگ خون باشد، است. پس ميتوان گفت که مادون قرمز اشعه بسيار ريز و قرمز رنگ است. ● اطلاعات اوليه ک ...

دانلود نسخه PDF - کشف اشعه ايکس