up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله کشاورزي پايدار PDF
QR code - کشاورزي پايدار

کشاورزي پايدار

کشاورزي پايدار و رابطه آن با محيط زيست

کلياتي درباره کشاورزي پايدار :
براي تعريف کشاورزي پايدار توجه به دو اصل از اهميت ويژه اي برخوردار است. اصل اول در ابتداي دهه 1980 با ظهور مفاهيم کشاورزي قابل تجديد و کشاورزي پايدار تکامل يافت و در واقع مفهوم آن بر اساس اصل «اثر متقابل اکولوژيکي» قابل توضيح است. اصل دوم نيز از سال 1987 شروع شد و اينکه کشاورزي پايدار در مقياس جهاني را دربر دارد.
لغت پايدار بر شرايط يکنواخت و با ثبات دلالت دارد. عدم شناخت و اطلاعات کافي و فقدان تفاهم در مورد منابع، آب و هواي جهاني و تنوع آن، تکنولوژي هاي آينده، نقش مردم در کشاورزي و رابطه کشاورزي با محيط باعث شده است که پيشگيري در رابطه با آينده کشاورزي در جهان مشکل باشد.
به هر حال کشاورزي پايدار نوعي کشاورزي است که در جهت منافع انسان بوده، کارايي بيشتري در استفاده از منابع دارد و با محيط در توازن است. اين تعريف با عوامل در حال تغيير اجتماعي و سياسي در توسعه کشاورزي هماهنگي دارد. کشاورزي پايدار از اهدافي است که بايد هر چه سريع تر به آن دست يافت. در دهه 1970، پايداري کشاورزي چندان مورد توجه نبود، زيرا به نظر نمي رسيد منابع توليد غذا حتي با توجه به ميزان مصرف زياد آنها، مورد تهديد باشد. در دهه 1960 جلوگيري از گرسنگي از اهداف اصلي بوده کما اين که هدف از انقلاب سبز، توليد مواد غذايي زياد به خصوص گندم و برنج از طريق کشت متراکم گياهان زراعي بود. در اين دو دهه حفاظت منابع طبيعي اهميت نداشت.
امروزه کشاورزي پايدار در ايالات متحده آمريکا و ديگر کشورهاي توسعه يافته اهميت زيادي پيدا کرده است. در حال حاضر قريب به 40 درصد از زمينهاي زراعي ايالات متحده، مشکلهايي از شخم کاهش يافته، اعمال مي شود. زماني که قيمت سوخت افزايش يافت، کشاورزان متوجه شدند که کار با تراکتور چندين برابر گران تر است. و لذا راههاي ديگري مورد بررسي قرار گرفت. کشاورزان دريافتند که مي توانند به جاي کنترل علفهاي هرز، از طريق عمليات متعدد شخم زني، از علف کش استفاده کنند و بدين ترتيب فرسايش خاک و رواناب در مزرعه کاهش يافت.
براي پايداري در کشاورزي سه موضوع اهميت زيادي دارد. اولين موضوع درآمد کافي به خصوص در بين افراد کم درآمد است. دومين موضوع افزايش قابليت دسترسي به غذا و مصرف آن است. اين به اين معني است که بايد از طريق افزايش توليد و بهبود بازاريابي، غذاي بيشتر و قابل دسترسي توليد شود. موضوع سوم حفاظت و بهبود منابع طبيعي است.
حصول کشاورزي پايدار :
کشاورزي پايدار بايد شامل مديريت موفق منابع براي کشاورزي باشد تا بتواند نيازهاي متغير انساني را برطرف کند. از طرف ديگر کشاورزي پايدار بايد بتواند خصوصيات کيفي محيط زيست را حفظ کرده يا افزايش دهد و از منابع طبيعي محافظت کند. پايداري شامل اثرات متقابل و پيچيده عوامل بيولوژيکي، فيزيکي و اجتماعي – اقتصادي است و نياز به روشي جامع براي تحقيقات دارد تا سيستمهاي موجود را بهبود بخشد.
اهداف کشاورزي پايدار :
1- استفاده از کود سبزبجاي کود شيميايي
2- رعايت تناوب زراعي که فوائد زير را خواهد داشت:
الف) در اين روش سيستم ريشه گياه مختلف بوده و بنابراين گياه از تمام عناصر موجود در خاک استفاده مي نمايد.
ب) آفات، بيماري و علفهاي هرز گياه خاص در يك منطقه از بين مي روند.
ج) علفکش يا آفت کش يا قارچ کشي که براي گياه خاصي بکار رفته بود در سال بعد با کشت گياه جديد، علفکش يا قارچ کش و يا آفت کش ديگري استفاده مي شود و لذا گياه به آن مقاوم نمي شود و اگر مقاوم هم شود بايستي علفکش يا قارچ کش و يا آفت کش بيشتري استفاده شود.
د) تناوب زراعي باعث بهبود عملکرد کمي و کيفي گياه مي شود مثلا با کشت بقولات و سپس غلات، عملکرد کمي افزايش يافته و باعث جذب ديگر عناصر توسط غلات نيز مي شود که در نتيجه کيفيت گياه بالا مي رود مثل افزايش ميزان پروتين گندم و نشاسته برنج.
و) جلوگيري از فرسايش آبي يا بادي خاک مثلا اگر گياه بصورت وجيني در شرايط ديمكاري کشت شود فرسايش آبي بوجود مي آيد ولي اگر يونجه کشت شود، سطح خاک توسط يونجه پوشيده شده و فرسايش کاهش مي يابد.
ي) حاصلخيزي خاک را افزايش مي دهد.
3- سيستم کشت مخلوط بجاي تک کشتي که فوائد زير را خواهد داشت:
الف) بهره وري اقتصادي وجود خواهد داشت.
ب) عملکرد کمي و حتي کيفي گياه افزايش مي يابد مثلا کشت يونجه با گندم و سويا با ذرت كه در حالت اخير سويا، ازت ذرت را تامين مي کند زيرا ذرت تنها غله اي است که به ازت زيادي نياز دارد.
ج) از يک قطعه زمين دو محصول بدست مي آيد.
د) کارايي مصرف کود و آب بالا مي رود زيرا ريشه هر دو گياه در اين روش، تمام سطح خاک را مي پوشاند و بنابراين کود و آب مصرف شده در خاك را كاملا استفاده مي نمايد.
4- مبارزه بيولوژيکي بر عليه آفات ، علفهاي هرز و بيماريها.
تعابير مختلف از کشاورزي پايدار :
تعابير مختلفي كه از کشاورزي پايدار وجود دارد را ميتوان بشرح زير خلاصه كرد:
1- پايداري در توليد 2- پايداري از نظر اقتصادي 3- حفظ محيط زيست ناشي از مصرف زياد کود
4- جلوگيري از بهره برداري نامناسب از منابع طبيعي بخصوص منابع تجديد شونده
5- پايداري از نظر بعد زماني (منابع طبيعي و سوختهاي فسيلي محدود بوده و بتدريج تخليه مي شوند)
6- بعد اجتماعي و تامين سلامت جامعه.
تعاريف مختلف از کشاورزي پايدار :
1- کشاورزي پايدار نظامي است که بتواند از نظر اکولوژيِکي سازگار، از نظر اقتصادي پويا و از نظر اجتماعي پذيرفتني باشد.
2- پايداري در کشاورزي در حقيقت نوعي مديريت صحيح در کشاورزي مثل انتخاب صحيح ارقام، حاصلخيزي خاک، روش مناسب شخم، رعايت تناوب زراعي در جهت کاهش هزينه هاي مربوط به مصرف نهاده ها، کاهش اثرات سوء زيست محيطي، تامين پايداري در توليد و سودآوري مي باشد.
3- کشاورزي پايدار را نوعي فرآيند بهينه سازي (Optimization) مي دانند که با استفاده بهينه از منابع طبيعي بتواند نياز غذايي بشر را تامين کرده و کيفيت محيط زيست را بالا ببرد. به عبارتي کشاورزي پايدار تلفيقي از دانش و مديريت است.
4- نظامي است که در آن ضمن استفاده بهينه از منابع موجود و حفظ محيط زيست، نياز غذايي بشر را تامين کرده و باعث ارتقاء کيفيت زندگي جوامع بشري مي گردد.
5- کشاورزي پايدار تلاشي است براي دست يابي به حداکثر عملکرد اقتصادي، زيرا در آن از منابع موجود حداکثر بهره وري شده و لذا هزينه توليد هر واحد محصول کاهش مي يابد که به تبع آن عملکرد اقتصادي افزايش مي يابد.
6- کشاورزي پايدار سيستمي است که در آن مصرف نهاده را کاهش مي يابد و نظام متداول پرمصرف نهاده امروزي به نظام ارگانيک مصرف کم نهاده تبديل مي گرد که براي تغييراين نظام اجراي 4 روش زير را لازم مي دانند:
تلفيق کشاورزي با دام پروري- تناوب زراعي - مصرف بيشتر کودهاي دامي بجاي شيميايي - کنترل بيولوژيکي آفات.
تعريف کلي و جامع از کشاورزي پايدار:
کشاورزي پايدار نظامي است که در پي تبديل و تغيير کشاورزي پرمصرف نهاده به کشاورزي کم مصرف نهاده بوده و اهداف زير را دنبال مي نمايد:
استفاده بهينه از منابع طبيعي و ذخيره آن براي نسل هاي آينده – حفظ محيط زيست – سودآوري و پايداري در توليد و در نهايت تامين غذاي بشر که تمامي آنها يک مديريت صحيح در کشاورزي را مي طلبد که براي نيل به اين اهداف بايستي موارد زير نيز در مديريت کشاورزي اعمال گردد:
1- تلفيق کشاورزي با دامپروري (مصرف کاه و كلش حاصل از كشاورزي براي دام و مصرف کود دامي حاصل از دام پروري براي زمينهاي کشاوزي).
2- مصرف کود سبزبجاي كود شيميايي.
3- مبارزه بيولوژيکي بر عليه آفات، بيماريها و علفهاي هرز.
4- تناوب زراعي.
5- کشت مخلوط.
اشکالات موجود در کشاورزي پايدار :
1- بکارگيري کشاورزي پايدار در مزارع کوچک، که اين اشکال رد مي شود زيرا اين روش طبق منابع موجود در مزارع وسيع نيز قابل اجراست.
2- کاهش مصرف نهاده ها در اين روش را حذف کلي نهاده هاي شيميايي مي دانند اين روش که اين اشکال نيز رد مي شود زيرا هدف از کشاورزي پايدار حذف کلي نهاده شيميايي نيست بلکه تلفيق و بکارگيري توام نهاده شيميايي با کودهاي سبز و دامي مي باشد.
3- روش کم نهاده در کشاورزي پايدار را تغيير کلي در نظام زراعي مي دانند. در صورتيكه با مصرف کمتر نهاده ها، نظام زراعي تغيير نمي يابد بعنوان مثال بجاي دوبار شخم در خاک، سيستم بدون شخم ( No – tillage) بکار مي رود که باعث حفظ و پايداري ساختمان خاک و کاهش فرسايش خاک مي شود.
4- استفاده از ارقام قديم بجاي هيبريد در اين نظام متداول است. برعکس، يکي از اهداف کشاورزي پايدار استفاده از ارقام اصلاح شده و هيبريدي مقاوم به خشکي، ريزش، بيماريها و ... مي باشد.
5- با کاهش نهاده شيميايي، عملکرد کم مي شود. مثلا برخي عقيده دارند کود از مهمترين عنصر در رشد رويشي گياه و افزايش عملکرد مي باشد و حتما بايستي بصورت شيميايي به خاک اضافه گردد. در صورتيکه با استفاده کمتر از کود ازته شيميايي و مصرف کود سبز نه تنها افزايش عملکرد خواهيم داشت بلکه گياه را قادر مي سازد تا عناصر ديگر را از خاک جذب نمايد.
6- کشاورزي کم نهاده يعني مديريت کمتر و کاهش توليد. در صورتيكه در کشاورزي پايدار و بر اساس تعريفهاي آن به مديريت بيشتر و تدبير بهتري نياز داشته و توليد را نيز در دراز مدت افزايش مي دهد.
علت بوجود آمدن کشاورزي پايدار:
در قديم گمان مي بردند که منابع سوختهاي فسيلي نامحدود بوده و مي توان از آنها براي کشاورزي بطور نامحدودي استفاده کرد و براي توليد حداکثر (بيشينه سازي=Maximization) بايستي از نهاده هاي شيميايي بيشتري استفاده کرد. اما امروزه با افزايش روز افزون جمعيت، پي به تخليه اين منابع برده اند و لذا به فکر کشاورزي پايدار و تبديل آن از مصرف پر نهاده به کم نهاده افتادند تا اين منابع طبيعي بخصوص غير تجديد شونده ها براي نسلهاي آينده ذخيره و حفظ بماند. مثلا عنصر فسفر وقتي از خاک خارج شد در ته دريا رسوب کرده و ديگر به طبيعت برنمي گردد و در آينده با کمبود شديد فسفر مواجه خواهيم شد.
تاثير اثرات متقابل عوامل توليد در کشاورزي پايدار :
يکي از موارد مهم در کشاورزي پايدار که بايستي به آن توجه نمود اين است که براي توليد حداکثر محصولات کشاورزي نه تنها بايستي اثرات انفرادي عوامل موثر بر توليد گياه مورد بررسي قرار گيرند بلکه بايستي اثرات متقابل عوامل موثر بر توليد گياه نيز مدنظر قرار گيرند مثلا تاثير ازت به تنهايي روي رشد گياه اثر انفرادي ولي تاثير ازت و آب روي گياه و يا تاثير ازت و آب روي شيوع بيماريها و اثرات جمعي آنها بر رشد گياه، اثر متقابل عوامل مي باشد. با بررسي اثرات متقابل عوامل، مي توان روي مديريت توليد گياهان بهتر تصميم گيري نمود.
اثرات اکولوژيکي کشاورزي پايدار :
1- اثر نهاده هاي کم بر باروري خاک و چرخه عناصر غذايي:
تحت شرايط اقليمي خاص، هوا ديدگي مواد موجب پيدايش سيستم بيولوژيکي خاک شده و نتيجه نهايي آن تشکيل خاک است. اين سيستم با انرژي خورشيدي کار مي کند و از طريق هواديدگي مداوم باعث افزايش آنتروپي مي شود. اين خصوصيات در قالب چرخه هاي بازي است که مقداري از مواد آن از چرخه خارج مي شود.
2- توازن عناصر غذايي در اکو سيستم خاک:
فرسايش خاک فاکتوري جدي در تخريب خاک به خصوص در رابطه با اتلاف عناصر غذايي است.
برآورد شده است که کل ازت، فسفر و پتاسيم از کودهاي شيميايي، کود دامي، بقاياي گياهان زراعي و ازت حاصل از تثبيت بيولوژيکي که به اکوسيستم خاک اضافه مي شود در مقايسه با کل مقدار ازت، فسفر و پتاسيم که در رسوبات فرسايش يافته تلف مي شود، به ترتيب حدود 5 1 به 1، 2 0 به 1 و 9 1 به 1 است. در شرايط طبيعي هميشه مقداري از عناصر غذايي از منطقه ريشه دهي در خاک آبشويي مي شود. اگر چهار اينچ آب حاوي 10 ميلي گرم ازت در ليتر هر سال آبشويي شود، کل ازت آبشويي شده حدود 9 كيلوگرم در هكتار است و اگر چهار اينچ آب به طور متوسط 40 ميلي گرم ازت در هر ليتر داشته باشد کل ازت آبشويي شده حدود 36 كيلوگرم در هكتار است. در شرايط رطوبت زياد خاک و تهويه ضعيف آن که شرايط بي هوازي برقرار است تلفات ازت مي تواند قابل توجه باشد.
فرسايش خاک و کشاورزي پايدار:
فرسايش خاک تهديدي جدي براي کشاورزي پايدار است. بر اساس شواهد موجود اضمحلال تمدن مايان ها در آمريکاي جنوبي تا حدودي به دليل فرسايش خاک بوده است. مقادير تشکيل خاک براي حوزه زهکشي Micicipi، 6 4 سانتيمتر به ازاي هزار سال و براي دشتهاي هندوستان 21 سانتيمتر به ازاء هزار سال و براي دو آبخيز در رود زيا 11 و 1 4 سانتيمتر به ازاي هزار سال گزارش شده است.
فرسايش آبي خاک در اثر فرايند جداسازي و انتقال به وسيله فلزات باراني و آب جاري صورت مي گيرد که در اصطلاح به آن فرسايش شياري مي گويند. معمولا سرعت فرسايش شياري متناسب با توان دوم شرب بارندگي است که اين رابطه به خصوصيا ت خاک بستگي دارد. مقاومت سطحي خاک را مي توان از طريق تلفيق عمليات حفاظتي، زراعي و مديريتي کنترل کرد که اين امر باعث کاهش سرعت و مقدار رواناب سطحي، کاهش انرژي قطرات باران ضمن برخورد با زمين و افزايش مقاومت خاک در برابر جدا شدن مي شود. علاوه برآن، ذخيره کردن موقتي رواناب سطحي در سکوها يا آب انبارهاي کوچک مي تواند سرعت رواناب را تا سطح قابل قبولي کاهش دهد.
کيفيت آب و کشاورزي پايدار:
مسائل مطروحه در دهه هاي 1960 و 1970 در مورد آلودگي آبها در اثر رسوبات و همچنين عناصر غذايي و آفت کشها در دهه 1980 مورد توجه عامه قرار گرفت، زيرا مردم عملا آلودگي آبهاي زير زميني توسط آفت کشها و نيترات ها را مشاهده کردند. اگر حفظ کيفيت آب از اهداف اصلي کشاورزي پايدار باشد، سيستم کشاورزي موردنظر بايد از روشهايي استفاده کند که از آلودگي آبهاي سطحي و زير زميني جلوگيري کرده و يا آن را به حداقل برساند.
شوري مهمترين مشکل کيفيت آب در رابطه با آبياري است که حدود يک سوم زمينهاي آبي را تحت تاثير قرار داده است. عواملي که بر کيفيت آب اثر مي گذارند شامل شخم، مصرف کود، استفاده از آفت کشها، فضولات دامي و مديريت آبياري است. به طور کلي علف کشهاي امروزي پايداري کمتري داشته و حلاليت زيادي در آب دارند و در معرض آبشويي و وارد شدن به آبهاي زير زميني هستند.
نقش کشاورزي پايدار در مناطق روستايي :
اکو سيستم هاي کشاورزي علاوه بر انرژي خورشيدي به وسيله انرژي مصنوعي (انرژي كمكي يا سوبسيدي) و عناصر غذايي خارج از اكوسيستم نيز به حرکت درمي آيند. اکو سيستم هاي کشاورزي تحت تاثير آفت کش هاي شيميايي، تکنولوژي ماشين آلات، واريته هاي اصلاح شده و خصوصيات اجتماعي – اقتصادي قرار دارند.
امروزه مديريت اکو سيستمهاي کشاورزي در دو جهت سوق داده شده است. جهت اول شامل سيستمهاي کشاورزي بزرگ است که انرژيِ سوبسيدي زيادي دريافت مي کنند و در آنها فرايندهاي طبيعي ناديده انگاشته شده اند. در اين سيستمها از آفت کش ها براي کنترل علفهاي هرز و حشرات و از کودها براي حفظ حاصلخيزي خاک و از سوختهاي فسيلي براي تامين انرژي استفاده مي شود. جهت دوم مديريت معطوف به استقرار سيستمهاي کشاورزي کوچکتر است که انرژي سوبسيدي کمتري دريافت مي کنند و فرايندهاي طبيعي را با مديريت تلفيق مي کنند. اين سيستمها طوري طراحي شده اند که نهاده هاي زايد را کاهش دهند، خروج عناصر غذايي از سيستم را به حداقل برساند و تنوع زيستي و جنبه هاي طبيعي را افزايش دهند. اين سيستم مديريت را اغلب کشاورزي پايدار مي نامند.

امروزه با افزايش توليد کشاورزي به جهت رفع نيازمندي هاي رو به رشد جمعيت در حال گسترش ، نگراني در مورد آينده تامين غذا براي مردم مطرح گرديده است . آلودگ ...

اقتصاد کشاورزي ، در جهان امروز يکي از مشکلات اساسي بشر تأمين نياز هاي غذايي است ، به گونه ‌اي که امنيت غذايي به عنوان يکي از اهداف مهم سرلوحه برنامه ‌ ...

استفاده از کودهاي شيميائي به اندازه زياد و به کارگيري بي رويه آفت کش هاي شيميائي باعث آلودگي آب، هوا و خاک مي شود. طي اين فرآيند آفت هاي موجود نسبت به ...

● مقدمه: دلايل تقاضا براي محصولات ارگانيک در سطح جهان: ۱) اولين دليل مهم براي تقاضاي جهاني نسبت به محصولات ارگانيک وجود خواص غذايي بهتر و طبيعي اين مح ...

نگاه اجمالي براي کمک به توليد مقدار مواد غذايي کلان ، کشاورزي ما بايد به روش علمي جديد انجام گيرد و در اين صورت به انواع مواد شيميايي کشاورزي ، از جمل ...

فرمولاسيون سموم، به صور مختلف سم اطلاق مي گردد. فرمولاسيون مشخص مي کند که يک سم چگونه بايد بکار برده شود. مثلاً اگر سمي به صورت گَرد باشد، فرمولاسيون ...

● واژگان واژگان موردنياز به منظور تأمين مقاصد و اهداف کشاورزي زيستي عبارتند از: ▪ برچسب: از ديدگاه اقتصادي عبارتست از ارائه ي نام محصول، علائم تجاري و ...

● بررسي آبزي پروري زيستي در جهان از دهه ي ۱۹۷۰ توليدات آبزي پروري به طور متوسط سالانه ۹ درصد افزايش داشته که اين رقم با رشد ۳ ۱ درصدي صيد و ۹ ۲ درصدي ...

دانلود نسخه PDF - کشاورزي پايدار