up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله کشاورزي پايدار PDF
QR code - کشاورزي پايدار

کشاورزي پايدار

امروزه با افزايش توليد کشاورزي به جهت رفع نيازمندي هاي رو به رشد جمعيت در حال گسترش ، نگراني در مورد آينده تامين غذا براي مردم مطرح گرديده است . آلودگي هاي آب ، خاک ، هوا و فرسايش خاک ، مقاومت آفات به سموم و گسترش کود شيميايي سبب گرديده تا به جهت حفظ منابع به گذشته و کشت هاي صنعتي برگرديم ...
امروزه با افزايش توليد کشاورزي به جهت رفع نيازمندي هاي رو به رشد جمعيت در حال گسترش ، نگراني در مورد آينده تامين غذا براي مردم مطرح گرديده است . آلودگي هاي آب ، خاک ، هوا و فرسايش خاک ، مقاومت آفات به سموم و گسترش کود شيميايي سبب گرديده تا به جهت حفظ منابع به گذشته و کشت هاي صنعتي برگرديم . زراعتي که به هر صورت در عين پايين بودن بازده سلامتي آتي بشر را تضمين مي کند . در اين جا درصدد هستيم تا با اشاره به شيوه هايي نظير دام- مرتع ، جنگل زراعي ، مبارزه بيولوژيک و استفاده از گياهان تراريخته به جهت حفظ شرايط اکولوژيکي زمين گام هاي مثبتي را براي بهبود وضعيت کره خاکي برداريم .
از طرفي در بخش انتهايي درصدد هستيم تا نقش پايداري کشاورزي را در روستا ها که بخش مولد جامعه بوده و بالاترين ارتباط را با زراعت دارند مطرح کرده و بررسي نماييم .
● مقدمه:
لغت پايدار برشرايط يکنواخت و با ثبات دلالت دارد . شرايط يکنواخت افق هاي دور دست را در بر مي گيرد . عدم شناخت و اطلاعات کافي و فقدان تفاهم در مورد منابع ، آب و هواي جهان و تنوع آن ، تکنولوژي آينده ، نقش مردم در کشاورزي و رابطه کشاورزي با محيط باعث شده است که پيش گويي در رابطه با آينده کشاورزي مشکل باشد .
کشاورزي پايدار نوعي کشاورزي است که در جهت منافع انسان بوده ، کارايي بيشتري در استفاده از منابع دارد و با محيط در توازن است . به عبارتي کشاورزي پايدار بايد از نظر اکولوژيکي مناسب ، از نظر اقتصادي توجيه پذير و از نظر اجتماعي مطلوب باشد .
کشاورزي ارگانيک
▪ جنگل - زراعي
کشت توام درخت و محصولات زراعي است و در بسياري از نقاط دنيا هنوز متداول است . سيستم هاي جنگل - زراعي به خصوص در مناطق حاره مجدداً مورد توجه است . جنگل – زراعي از نظر اکولوژيکي و زراعي نسبت به ديگر سيستم هاي زراعي قابليت بيشتري دارد . در اين سيستم ، حرکت باد و آب کاهش مي يابد و فرسايش خاک به حداقل رسيده ، درختان با کاهش درجه حرارت شرايط ميکرو کليما را تعديل کرده هوا را گرفته و آن را مجدداً در خاک توزيع مي کنند .
▪ تلفيق دام و گياه
در سيستم هاي زراعي ، برخوردار از شکلي دامداري هستند . در مناطق خشک ، دامداري به صورت سيستم هاي شباني است . طي ۵۰-۴۰ سال گذشته ، در مزارع وسيع که نهاده هاي زيادي در آن ها مصرف مي شود دامداري از زراعت جدا شده است . مردم چين انواعي از سيستم هاي زراعي همراه با دام را ابداع کرده اند که گياه و دام در اين سيستم ها در ارتباط با زنجيره ريزه خواري فرار مي گيرد . در اين سيستم ها برنج محصول زراعي اصلي است . زماني که دانه برداشت مي شود، کاه و کلش همراه با کود دامي در يک دستگاه هضم کننده بيو گاز به صورت کمپوست در آمده و متان حاصله از اين فرايند براي پخت و پز و روشنايي استفاده مي شود . لجن و لاي حاصل از دستگاه هضم کننده نيز براي توليد قارج خوراکي استفاده مي شود . بعد از اين که قارچ برداشت شد ، بقاياي ماده آلي هم به عنوان کود به مزارع برنج برگردانده مي شود ، اين سيستم از نظر مصرف انرژي و چرخش عناصر غذايي بي نهايت کارآمد است .
▪ مالچ
پوشاندن زمين با کمک بقاياي گياهي ، پلاستيک و يا شن و … جهت جلوگيري از رشد گياه در اطراف محصول اصلي نظير ريل راه آهن .
مالچ زنده :
کشت مخلوط يک گياه کم رشد پوشش است که به مالچ زنده مرسوم بوده و قادر است علف هاي هرز يک گياه زراعي يک ساله تابستانه نظير سويا يا ذرت را کنترل کند .
● کنترل علف هاي هرز
روش هاي کنترل علف هاي هرز شامل کاربرد ارقام قابل رقابت و يا اللوپاتيک و يا هر دو ، استفاده از بقاياي گياهان اللوپاتيک به صورت مالچ و نيز سيستم هاي کشت مخلوط مي باشند و بدين ترتيب توان رقابتي گياه زراعتي بالا رفته و يا براي مدت طولاني در فصل رشد گسترش مي يابد .
الف) گياهان رقيب
در ارزيابي ۲۵ گياه زراعي که بر پايه درصد کاهش عملکرد آن ها توسط علف هاي هرز به عمل آمد ، گندم در صدر ، سويا چهارم ، ذرت هفتم و پياز در انتهاي جدول قرار گرفته اند . اختلافات موجود در ميان گياهان زراعي در طبقه بندي فوق عمدتاَ به آهنگ و ميزان رشد جامعه گياهي ، فواصل خطوط کشت و احتمالاً چرخه زندگي آن ها بستگي دارد .
ب) گياهان اللوپاتيک
تفاوت ميان گياهان زراعي در رقابت با علف هاي هرز ممکن است به توليد مواد بازدارنده اللوپاتيک توسط ريشه ها و اجزاي هوايي زنده آن ها مربوط باشد . ارقامي که مواد اللوپاتيک بيشتر توليد کنند بهتر مي توانند با علف هاي هرز رقابت کنند . بنابراين انتخاب يک رقم رقابت کننده و يا اللوپاتيک مي تواند کنترل علف هاي هرز را بهبود بخشيده و در نتيجه کاربرد علف کش يا شخم کمتري را امکان پذير کند .
● کنترل بيولوژيک
با کمک بسياري از حشرات علف خوار و يا حشره هايي که پارازيت ديگر حشراتند مي توان با بسياري از آفات به طور طبيعي مقابله کرد نظير حشراتي زنبور تريکوگراما که در شمال کاربردش موفق آميز بوده است .
امروزه بحث استفاده از گياهان تراريخته که مقاوم به حمله حشرات هستند و يا خاصيت اللوپاتيکي زا به آنها القا کرده اند مطرح شده است . اين محصولات با کمک انتقال ژنوم مقاوم به يک بيماري يا آفت از طريق يک پلازميد و يا ويروس تک ياخته اي اوليه گياهي مقاوم به آفت را ايجاد کرده اند . و لذا نياز کمتري را به کاربرد سموم است . از طرفي در عين افزايش پاکيزگي محيطي گروهي مخالف آن بوده و علت را هم در اين مي دانند که از تلقيح بين گياهان تراريخته و علف هاي هرز هم خانواده ممکن است که گياهان علف هرزي با خاصيت غير عادي پديد آيند به عبارتي با يک ابر علف هرز روبرو شويم که در آن صورت روش هاي معمول جهت نابودي آنها ممکن نخواهد بود . امروزه بيشتر به دنبال راه هايي از طريق اصلاح نباتات هستند تا با روش هاي شبه طبيعي در طي فرايند تلقيح بين گياهان و جد اوليه آن ها که توان توليدي پاييني داشته ولي مقاوم به آفت هستند گياهاني با قابليت تحمل پذيري بالاتري را پديد آورند که حتي الامکان به محيط بهداشتي اطرافمان ضربه وارد نکند .
از طرفي بحث سلامتي کشاورزان که به علت تماس با حشره کش ها به خطر مي افتد مطرح شده است و لذا توجه به آن ضروري مي نمايد . با توجه به اين موضوع در سطح بين المللي تحقيقات زيادي در اين زمينه صورت گرفت و در نهايت بالاخره در سال ۱۹۹۵ توليد محصولات تراريخته به حد تجاري رسيد . رغبت به کاشت اين محصولات به حدي بود که طي چند سال ميزان ارزش تجاري مصرف بذور از ۱ ميليون دلار در سال ۱۹۹۵ به بيش از چهار ميليارد دلاردرسال ۲۰۰۲ رسيد.
از طرفي در امريکا EPA(سازمان حفاظت از محيط زيست) مجوز استفاده از اين محصولات را صادر کرد . ۵ گياه زراعي عمده که ارزش صادرات سالانه اي بيش از ۷۵ ميليون دلار داشته اند ، عبارتند از : ذرت ، گياهان علوفه اي ، سيب زميني ، چغندر قند و گندم . در اين بين سهم کشورهاي در حال توسعه در کشت گياهان تراريخته افزايش يافته و از ۱۴ درصد در سال ۱۹۹۷ به ۳۰ درصد در سال ۲۰۰۳ رسيده است . به عبارتي در حدود يک سوم سطح زير کشت اين گونه محصولات به کشورهاي در حال توسعه اختصاص يافته است .
کشور ما ايران نيز با توجه به رشد روز افزون اين محصولات در سطح بين المللي کار بر روي اين گونه محصولات را آغاز کرد و در نهايت اولين نوع از اين محصولات تحت نام برنج Bt و به نامهاي آمل ۱، آمل ۲ و آمل ۳ توليد شد ولي با مخالفت سازمان محيط زيست روبرو شد . مخالفين اين گونه محصولات معتقدند که گياهان تراريخته داراي صفات دايمي نبوده و از طرفي در شرايط زيست محيطي ممکن است به آفات مقاوم شوند .
در پروتکل ايمني زيستي کارتاهنا نيز تاکيد زيادي بر انجام ارزيابي و مديريت مخاطرات احتمالي شده است. دو ماده اين پروتکل يعني مواد ۱۵ و ۱۶ مربوط به ارزيابي و مديريت مخاطرات هستند. در ماده ۱۵ اصول انجام ارزيابي مخاطرات آمده است. اين ماده بيان مي دارد که ارزيابي مخاطرات بايد براساس آخرين اطلاعات علمي موثق به منظور تشخيص و بررسي اثرات احتمالي زيان آور موجودات زنده تغيير ژنتيکي يافته بر تنوع زيستي، با در نظر گرفتن سلامتي بشر انجام شود.
در ارزيابي مخاطرات لازم است که خواص ارگانيسم و محيطي که ارگانسيم به آن ارائه مي شود، مورد توجه قرار گيرد. همچنين اثرات احتمالي حاصل از بقاي بيش از حد يک ارگانيسم يا صفت ژنتيکي تغيير يافته در محيط نيز بايد ارزيابي شود. ماده ۱۶ پروتکل ايمني زيستي کارتاهنا درباره مديريت مخاطرات بيان مي دارد که تمام کشور هاي عضو بايد سيستم لازم و مناسب براي نظارت، مديريت و کنترل خطرات احتمالي مشخص شده در نتيجه ارزيابي مخاطرات را ايجاد کنند
● زراعت همگام با پايداري
▪ چند کشتي
به معني استفاده از يک مزرعه براي توليد دو يا چند محصول در يک سال است . اعتقاد بر اين است که ردش چند کشتي از قديمي ترين روش هاي کشت و کار رايج در مناطق حاره است . استفاده از بقولات جنبه مهمي در بسياري از سيستم هاي کشاورزي کشت مخلوط و خصوصاً جهت توسعه سيستم هاي کشاورزي پايدار مي باشد . ازت تثبيت شده بوسيله بقولات مي تواند به وسيله ديگر گياهان زراعي در سيستم هاي کشت مخلوط استفاده شود .
▪ شخم
قديمي ترين عمليات شخم احتمالاً در دوره نئوليتيک صورت گرفته است . در اين هنگام کرت هاي کوچکي تهيه مي شد و پس از پاکسازي آن به وسيله آتش با وسايل ابتدايي که احتمالاً گاوآهن فعلي از آن تکامل يافته است شخم زده مي شد . در اوايل قرن بيستم به نقش حقيقي شخم که تهويه خاک ، بهبود قابليت دسترسي عناصر غذايي ، نفوذ بيشتر ريشه ها ، کنترل علف هاي هرز شکستن لايه هاي فشرده خاک و غيره مي باشد پي برده شد . هنگام شخم بخش زيادي از رطوبت از بين مي رود و لذا به تدريج توصيه به عدم کاربرد شخم تا حد ممکن مي گردد
الف) شخم حداقل
نوعي سيستم کاشت است که در ان حداقل %۳۰ بقاياي گياهان زراعي در سطح خاک نگهداري مي شود سيستم هاي شخم حفاظتي ، هزينه مزرعه را کاهش داده ، رواناب و فرسايش را به حداقل مي رساند و باعث حفظ رطوبت خاک مي گردد . عمليات شخم حداقل ، اثرات مهم اکولوژيکي ، زراعي و اقتصادي در سيستم هاي کشاورزي پايدار دارد . در اکوسيستم هاي زراعي شخم حداقل باعث افزايش ثبات سيستم خاک و کارايي چرخه عناصر غذايي مي شود . در اين روش از سطح به عمق خاک پوسيدگي مواد آلي متغير است ، بدين ترتيب که پس از شخم در سطح خاک بقاياي تازه و به تدريج که به عمق مي رويم مواد کاملاً پوسيده مشاهده مي شود . در اکوسيستم هاي زراعي بدون شخم ، مواد آلي و عناصر غذايي بيش از سيستم هاي همراه با شخم حفظ مي شود . شواهد حاکي از آن است که در سيستم هاي بدون شخم بيشتر قارچ ها عمل تجزيه را انجام مي دهند ، در حاليکه در شخم معمولي ، اين عمل بيشتر توسط باکتري ها صورت مي گيرد .
ب) شخم صفر
نوعي سيستم که توصيه مي شود که استفاده از شخم به صفر برسد . جهت مبارزه با آفات نيز توصيه مي گردد به جاي شخم زدن از سموم شيميايي استفاده گردد . هر چند که اين روش به علت کاهش شديد عملکرد چندان مورد استقبال قرار نگرفته است .
▪ تناوب
اصول سنتي که تناوب بر آن حاکم است .
الف) کاشت متناوب گياهاني که داراي توانايي هاي متفاوت از نظر جذب عناصر غذايي از خاک بوده و يا داراي سيستم ريشه دهي مختلف مي باشد .
ب) کاشت متناوب گياهان حساس به برخي از بيماري ها با آن هايي که مقاوم نسبت به اين بيماري ها هستند
ج) توالي برنامه ريزي شده اي از کاشت گياهان که هر گونه اثرات مثبت و منفي يک گياه بر گياهي که بعد از آن کشت مي گردد به حساب آورده شده باشد .
د) کاشت متوالي گياهاني که از نظر کارگر و آب و غيره داراي نيازهاي متفاوتي باشند .
ه) کاشت متوالي گياهاني که ذخيره مواد غذايي خاک را تخليه مي کنند با آن هايي که در تامين مواد غذايي خاک سهيمند .
از نظر پايداري تناوب داراي خصوصيات زير است :
۱)حاصلخيزي خاک در زماني که کودهاي شيميايي هنوز وجود نداشتند تثبيت ازت و مصرف کودهاي دامي تنها راه حاصلخيزي خاک بود . در زمان حاضر که کودهاي شيميايي فراوان و ارزان هستند و بر عکس مخارج کاشت و نگهداري گياهان بقولات به عنوان کود سبز به شدت افزايش يافته است مصرف زياد کود ها باعث افزايش مقدار بقاياي گياهي که مي توان آن ها را زير خاک کرد مي شود .
۲)جلوگيري از تجمع بيماري هاي خاک زي ، آفات و علف هاي هرز . سبب نياز به مصرف کمتر سموم مي شود .
۳)کنترل فرسايش خاک:که زراعت با مالچ کلش ناشي از محصول قبلي و يا کاشت گياهاني که نياز به شخم را کمتر مي کند نظير يونجه مفيد است
● نقش کشاورزي پايدار در مناطق روستايي
امروزه اکولوژي مناظر طبيعي به عنوان زمينه مطالعاتي رو به گسترش است . اکولوژي مناظر طبيعي عبارت است از حفظ و توسعه ناهمگني هاي خاص مکاني در مقياس منطقه اي يا جهاني . اکولوژي مناظر طبيعي شامل موارد زير است :
۱)اثرات متقابل مکاني و زماني در بين زيستگاه ها از طريق تبادل موجودات زنده و مواد
۲)اثر ناهمگني بر فرايند هاي زيستي و غير زيستي
۳)مديريت ناهمگني
نقش بالقوه کشاورزي در مناطق روستايي تنها زماني مشخص مي شود که سيستم هاي طبيعي و کشاورزي با هم مقايسه مي شوند . اکوسيستم هاي طبيعي سيستم هايي هستند که انرژي سوبسيدي دريافت نمي کنند و انرژي لازم را از خورشيد مي گيرند . اين سيستم ها از اجزاي زنده و غير زنده تشکيل شده است و به نحوي منظم بر يکديگر اثر متقابل دارند . اکوسيستم هاي کشاورزي نيز با انرژي خورشيدي به حرکت در مي آيند اما به وسيله انرژي و عناصر غذايي از خارج سوبسيد مي شوند . اکوسيستم هاي کشاورزي تحت تاثير آفت کش هاي شيميايي ، تکنولوژي ماشين آلات ، واريته هاي اصلاح شده و خصوصيات اجتماعي – اقتصادي قرار دارند . در نتيجه ظرفيت اين سيستم ها براي فيدبک و تنظيم طبيعي شديداً کاهش يافته است . احتمالاً سيستم هاي کشاورزي را نمي توان بدون حداکثر استفاده از فيدبکها و فرايندهاي تنظيم طبيعي به صورت اکوسيستم هاي پايدار درآمد .
امروزه مديريت اکوسيستم هاي کشاورزي در دو جهت سوق داده شده است . جهت اول شامل سيستم هاي کشاورزي بزرگ است که انرژي سوبسيدي زيادي دريافت مي کنند و در آن ها فرآيندهاي طبيعي ناديده انگاشته شده اند . در اين سيستم ها از آفات کش ها براي کنترل علف هاي هرز و حشرات و از کود ها براي حفظ حاصلخيزي خاک و از سوختهاي فسيلي براي تامين انرژي استفاده مي شود . اين عمليات باعث کاهش تنوع زيستي و ناهمگني مناظر طبيعي مي شوند . کشاورزي متداول از اين گونه است .
جهت دوم مديريت معطوف به استقرار سيستم هاي کشاورزي کوچک تر است که انرژي سوبسيدي کمتري دريافت مي کنند و فرايندهاي طبيعي را با مديريت تلفيق کنند . اين سيستم ها طوري طراحي مي شوند که نهاده هاي زايد را کاهش دهند ، خروج عناصر غذايي از سيستم را به حداقل برسانند و تنوع زيستي و جنبه هاي طبيعي را افزايش دهند . اين سيستم مديريت را اغلب کشاورزي پايدار مي نامند .
● نتيجه گيري
چند کشتي ، شخم حداقل ، جنگل زراعي و تلفيق زراعت با دامداري همگي پتانسيل توليد را حفظ مي کنند . اغلب اين عمليات سابقه تاريخي دارند و بعضي از آنها سابقه تاريخي خيلي دور دارند و در برخي ديگر بسيار قديمي اند . کشاورزي پايدار بايد از نظر اکولوژيکي مناسب ، از نظر اقتصادي توجيه پذير و از نظر اجتماعي مطلوب باشد . در کشاورزي پايدار دو اصل کليدي وجود دارد که در آن استفاده از کودهاي شيميايي به خصوص آفت کش ها و کودها بايد به حداقل برسد و مزرعه به صورت جامع نگريسته شود . بعضي از متخصصين که بر جنبه هاي اکولوژيکي سيستم زراعي تاکيد مي کنند آن را کشاورزي ارگانيک ، بيولوژيک ، اکولوژيک ، طبيعي و يا جايگزين مي نامند .
کشاورزي پايدار يک فرايند بيولوژيکي است و سعي در تقليد کردن از خصوصيات کليدي يک اکوسيستم طبيعي دارد ولي عملکرد حداکثر از اهداف آن است . کشاورزي پايدار باعث پيچيدگي اکوسيستم زراعي مي شود ، کارايي چرخش عناصر غذايي در اين نوع کشاورزي افزايش مي يابد و از خورشيد به عنوان منبع اصلي انرژي براي به حرکت درآوردن سيستم بهره برداري مطلدب مي شود .

اقتصاد کشاورزي ، در جهان امروز يکي از مشکلات اساسي بشر تأمين نياز هاي غذايي است ، به گونه ‌اي که امنيت غذايي به عنوان يکي از اهداف مهم سرلوحه برنامه ‌ ...

استفاده از کودهاي شيميائي به اندازه زياد و به کارگيري بي رويه آفت کش هاي شيميائي باعث آلودگي آب، هوا و خاک مي شود. طي اين فرآيند آفت هاي موجود نسبت به ...

● مقدمه: دلايل تقاضا براي محصولات ارگانيک در سطح جهان: ۱) اولين دليل مهم براي تقاضاي جهاني نسبت به محصولات ارگانيک وجود خواص غذايي بهتر و طبيعي اين مح ...

اصول کشاورزي زيستي مقدمه: دلايل تقاضا براي محصولات ارگانيك در سطح جهان: 1- اولين دليل مهم براي تقاضاي جهاني نسبت به محصولات ارگانيك وجود خواص غذايي به ...

نگاه اجمالي براي کمک به توليد مقدار مواد غذايي کلان ، کشاورزي ما بايد به روش علمي جديد انجام گيرد و در اين صورت به انواع مواد شيميايي کشاورزي ، از جمل ...

مقدمه هم اکنون بيش از سه دهه از توجه جهاني به موضوع حفاظت محيط زيست وحدود دو دهه از مباحث پيرامون توسعه پايدار مي گذرد. قبل از اين ايام، در تمامي پروژ ...

فرمولاسيون سموم، به صور مختلف سم اطلاق مي گردد. فرمولاسيون مشخص مي کند که يک سم چگونه بايد بکار برده شود. مثلاً اگر سمي به صورت گَرد باشد، فرمولاسيون ...

● واژگان واژگان موردنياز به منظور تأمين مقاصد و اهداف کشاورزي زيستي عبارتند از: ▪ برچسب: از ديدگاه اقتصادي عبارتست از ارائه ي نام محصول، علائم تجاري و ...

دانلود نسخه PDF - کشاورزي پايدار