up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله کشاورزي زيستي PDF
QR code - کشاورزي زيستي

کشاورزي زيستي

اهميت كشاورزي زيستي

در دهه‌هاي اخير همراه با گسترش تکنولوژي‎ توليد، مصرف جهاني موادشيميايي به‌ويژه در کشورهاي در حال توسعه رشد چشمگيري داشته است؛ به‌نحوي‌که از دهه‌ي ۱۹۴۰ تا اوايل دهه‌ي ۱۹۸۰ توليد موادشيميايي گوناگون ۳۴۰ برابر شده و ميلياردها تن موادي که تا آن زمان وجود نداشته يکباره در محيط آزاد شدند.
آفت‌کش‌هاي شيميايي از مواد سنتزي هستند که در توليد مواد غذايي مورد استفاده قرار مي‌گيرند و اثرات سوء انکارناپذيري بر سلامت مصرف کننده، توليد کننده و محيط زيست باقي مي‌گذارند.
از ميان آلاينده‌هاي گوناگون غذايي آفت‌کش‌ها يکي از مهمترين آنهاست، اين مواد نه تنها ميکروارگانيسم‌هاي خاک را از بين مي‌برند و باقيمانده‌ي سم را برروي موادغذايي باقي مي‌گذارند بلکه باعث از هم پاشيدن اکوسيستم طبيعي اطراف مزرعه و از هم گسيختگي زنجيره‌هاي غذايي، تضعيف سيستم‌هاي ايمني يا اغتشاش در پيامدهايي که اکثر ميکروارگانيسم‌ها با يکديگر مبادله مي‌کنند و به خطر افتادن سلامت کشاورزان و مصرف کنندگان مي‌شود.
مطالعات گوناگون آزمايشگاهي و اپيدميولوژيک درچندين دهه ارتباط ميان انواع آفت‌کش‌ها و بروز بيماري‌هايي همانند انواع حساسيت‌ها، مسموميت غذايي و سرطان‌هايي همانند لنف، پانکراس، سينه، روده، پروستات، تيروئيد و ... را در انسان نشان داده است؛ براي نمونه در دهه‌ي ۱۹۵۰ شانس ابتلا به سرطان سينه در زنان آمريکايي در طول دوره‌ي زندگي ۱ به ۲۰ بوده است اما امروزه خطر ابتلا دو برابر شده و نسبتي برابر ۱به ۸ دارد؛ در اين رابطه نتايج مطالعه‌ي صورت گرفته بر روي زنان مبتلا، بيانگر بالابودن سطح آفت‌کش‌ها در عضو سرطاني بيمار در مقايسه با افراد سالم است.
متاسفانه مي‌توان اظهارداشت بسياري از سمومي که در طي سال‌ها معلوم شده عامل بروز بيماري‌هاي گوناگوني از جمله سرطان در انسان هستند هم‌چنان مورد استفاده کشاورزان قرار مي‌گيرند؛ براي نمونه در سال ۱۹۹۰ طرح ملي سم شناسي آمريکا اعلام کرد که ۲۴ نوع از ۵۱ آفت کش شناخته شده که عامل سرطان در حيوانات آزمايشگاهي هستند هم‌چنان مورد استفاده قرار مي گيرند، هم‌چنين تا سال ۱۹۹۷ هشت نوع از ۲۶ آفت کشي که توسط آژانس بين المللي تحقيقات سرطان تحت عنوان شاهد کافي براي ايجاد سرطان بيان شده‌اند هم اکنون توسط کشاورزان نيز براي استفاده در توليد محصولات کشاورزي درخواست مي‌شوند.
شنيده‌ها حاکي از آن است که اکثر مردم بر اساس الگوي غذايي خود روزانه مقادير قابل توجهي از باقيمانده‌ي آفت‌کش‌ها و سموم ديگر را مصرف مي‌کنند که در طولاني مدت باعث بروز مشکلات مهمي براي مصرف کنندگان اين محصولات مي‌شود.
در چند سال اخير با توجه به نگراني از وجود مواد زيان آور در محصولات غذايي و خصوصيات بارز سيستم‌هاي ارگانيک و نکات مثبت اين روش در مقايسه با کشاورزي مدرن، اين نوع کشاورزي رايج شده است.
کشاورزي ارگانيک برحفظ تعادل اکولوژيکي و تقويت فرآيندهاي بيولوژيکي تا حد مطلوب تاکيد دارد و اجراي آن باعث پايداري و توانايي اکوسيستم‌هاي زراعي در حفظ توليدات، توليد ثابت با درنظرگرفتن شرايط محيطي، اقتصادي و مديريتي معين، افزايش کاربري نيروهاي انساني و .... مي‌شود.
امروزه مساله‌ي اثرسميت بقاياي سموم و آفت‌کش‌ها در موادغذايي و عاري بودن محصولات ارگانيک از مواد شيميايي مضر، بقاياي آفت‌کش‌ها و فلزات سنگين بسيار موردتوجه قرارگرفته است. در اين سيستم کشاورزي به‌دليل خودداري از مصرف نهاده‌هاي شيميايي که با صرف انرژي بسيار از منابع محدود به‌دست آمده‌اند و هم‌چنين به‌دليل مصرف اندک يا عدم مصرف نهاده‌هاي خارجي اجراي اين سيستم فشار چنداني را بر منابع محدود زميني وارد نمي‌کنند.
با آموزش صحيح توليدکنندگان و مصرف کنندگان و آگاه کردن آنها از خطرات باقيمانده‌ي سموم آفت‌کش‌ها برروي سلامتي و معرفي محصولات ارگانيک به‌عنوان مواد غذايي عاري ازباقيمانده‌ي آفت‌کش‌ها و مواد شيميايي، طعم خوب، محتواي ويتامين و ماده‌ي خشک بيشتري که اين محصولات نسبت به محصولات معمولي دارا هستند مي توان اين محصولات را در الگو و سبد غذايي اکثر مردم جاي داد و ايمني و سلامت جامعه را تضمين کرد.
دلايل استفاده از کشاورزي زيستي
سياست‌هاي حمايتي دولت‌ها از کشاورزي زيستي
امروزه در دنيا با آشکار شدن زيا ن‌هاي مهلک سموم دفع آفات نباتي و کودهاي شيميايي، مردم جهان از کشاورزي متکي به مواد شيميايي فاصله گرفته و به کشاورزي زيستي که بر پايه‌ي کودهاي زيستي و دفاع طبيعي نباتات در برابر آفت‌هاست، روي آورده‌اند.
باتوجه به استقبال جهاني از کشاورزي زيستي، دولت‌هاي حاکم بر اين کشورها نيز همواره درصدد حمايت از اين نوع کشاورزي بوده‌اند به‌نحوي‌که سالانه از سوي دولت‌هاي آمريکا، ژاپن،آلمان و ساير کشورهاي اروپايي،که از بزرگترين توليدکنندگان محصولات زيستي در جهان هستند، سياست‌هاي حمايتي درجهت تبديل کشاورزي بر پايه‌ي مواد شيميايي به کشاورزي زيستي انجام مي‌پذيرد. از جمله اين سياست‌ها، پرداخت يارانه، تخصيص وام‌هاي بلندمدت، احداث مرکز تحقيقاتي به‌منظور پيشبرد کشاورزي زيستي و بازاريابي است.
امروزه با رشد شگفت انگيز کشاورزي زيستي در آمريکا، اروپا و ژاپن به‌منظور افزايش قابليت رقابت با کشورهايي همانند آلمان، يارانه‌هايي براي تبديل کشاورزي متکي به مواد شيميايي به کشاورزي زيستي مي‌پردازند. اين يارانه‌ها منجر به رشد هرچه بيشتر اين کشاورزي شده‌است به‌نحوي‌که از سال ۱۹۸۹ تا سال ۱۹۹۲ دولت آلمان به‌منظور کاهش تاثيرات زيست محيطي کشاورزي و برآوردن نياز مصرف کنندگان به غذاي سالم، به هر کشاورزي که به کشاورزي زيستي روي مي آورد، به‌ازاي هر هکتار ۳۰۰ الي ۵۰۰ مارک (۱۹۰ تا ۳۱۶ دلار آمريکا) يارانه پرداخت مي‌کرد. يارانه‌ها در دوران سخت انتقال يعني هنگامي‌که ميزان برداشت محصول به‌دليل قطع وابستگي زمين به کودهاي شيميايي کاهش مي‌يابد و زماني‌که محصولات زيستي نمي‌تواند سودآور باشند يا منتظر دريافت گواهي تأييد هستند بسيار کمک مي‌کند. درنتيجه اين يارانه‌ها در سرتاسر آلمان متحد جديد، تعداد مزارع زيستي شش برابر شده و ميزان منطقه تحت کشاورزي زيستي ده برابرافزايش يافت.
محدوديت استفاده از کودهاي شيميايي
دردهه‌ي گذشته، کشاوزي زيستي رشد بسياري کرده‌است و در بسياري از کشورها اکنون به‌عنوان صنعتي با سرعت رشد بالا محسوب مي‌شود. در اروپاي متحد، سطح زير کشت کشاورزي زيستي ۴ برابرشده است؛ در کشاورزي زيستي مصرف محدود کودهاي شيميايي و سموم آفات نباتي در جلوگيري از آلودگي محيط زيست بسيار موثر مي‌باشد. در تقويت حاصل‌خيزي زمين‌هاي زراعي غير از کودهاي شيميايي، عوامل بيولوژيک نيز بسيار موثر است. يکي از عوامل بيولوژيک موثر در حاصل‌خيزي خاک‌ها، مواد آلي، به‌خصوص هوموس خاک مي‌باشد. در کشورهاي اروپايي در چند ساله اخير فروش کودهاي شيميايي کاهش يافته و در مقابل فروش کودهاي آلي و معدني افزايش يافته است. کود آلي باکتوسول داراي ازت، فسفر و درصد بالايي ماده‌ي آلي بوده و اثرات مثبت بر هوموس خاک، افزايش جمعيت موجودات خاک وتحريک ريشه و افزايش مقاومت گياه به آفات دارند. تمام اين عوامل در کشاورزي پايدار اهميت دارد؛ در هر يک از استانداردهاي محصولات کشاورزي زيستي، استفاده از برخي آفت‌کش‌ها و کودها بدون استفاه معرفي مي‌شوند در زير به برخي از آنها اشاره مي‌شود(نيکبخت، ۱۳۸۲ )
مبارزه‌ي بيولوژيکي
با مطالعه در چرخه‌ي مبارزه‌ي بيولوژيک (دفاع طبيعي) در دنيا به سه دوره مشخص مي‌توان پي برد:
دوره‌ي اول: دوره‌اي که هنوز سموم شيميايي پيدا نشده بود و حشرات، باکتري‌هاي مفيد (دشمنان طبيعي) و پرندگان، آفات را از بين مي‌بردند و تعادل لازم را در طبيعت برقرار مي‌کردند.
دوره‌ي دوم: با پيدايي سموم دفع آفات نباتي، اين دوره آغار مي شود. استفاده آسان و عملي ازسموم و تأثير سريع آن بر روي آفات نباتي موجب شد که استفاده از سم به سرعت در سراسر جهان گسترش يابد و تا هنگامي‌که آثار مخرب و منفي سموم شيميايي ظاهر نشده بود، بيشتر افراد بر اين باور بودند که بهترين و موثرترين شيوه را براي از بين بردن آفات کشاورزي يافته‌اند اما آثار منفي و زيان آور سموم دفع آفات نباتي آشکار شد و به‌تدريج بيش از ۴۰۰ گونه از آفات در مقابل سم‌هاي شيميايي مقاوم شدند. اين امر به آلودگي بيش از حد محيط زيست و نابودي حشرات مفيد وآفت خوار توسط سموم شد.
دوره‌ي سوم: اين چرخه پس از آن‌که زنگ خطر در سراسر جهان به صدا درآمده بود آغاز شد. رويکرد جهاني استفاده از دشمنان طبيعي و دفاع بيولوژيک، حاصل يک تجربه‌ي تلخ و زيانبار بود. امروزه در دنيا ۴۰۰ آفت فراگير گياهي وجود دارند که در برابر سموم شيميايي مقاوم شده‌اند. در سال ۱۸۸۸ميلادي اروپائيان توانسته بودند با استفاده از سموم شيميايي تمام آفات و بيماري‌هاي مزارع و ميوه‌ها را از بين ببرند، اما در اين سال شپشک استراليايي بر سراسر قاره‌ي اروپا سايه افکند، هيچ سمي قادر به ازبين بردن اين آفت نبود؛ در اين زمان کارشناسان با بررسي حشرات مفيد و ضد آفت پي به نوعي کفشدوزک، بنام ودال کاردينالز بردند. پس از آن، نخستين زنگ خطر استفاده‌ي بي رويه از سموم دفع آفات نباتي در سال ۱۹۹۲ در کنفرانس ريو به صدا درآمد و شيوه‌هاي تلفيقي در مبارزه با آفات جانشين استفاده از سموم شيميايي و شيوه‌هاي زراعي، مکانيکي و شيميايي به کار گرفته شدند، در اين زمان مبارزه‌ بيولوژيکي (دفاع طبيعي) بسيار مورد توجه قرار گرفت.
باگذشت بيش از ۵ دهه مردم جهان خواستار ميوه‌ها و سبزي‌هايي هستند که بدون استفاده از سموم دفع آفت نباتي تهيه شده و در واقع کشاورزي زيستي در جهان خواستار بسياري پيدا کرده است. امروزه انسان پي برده است که بايد بستر را براي بازگشت دوباره‌ي دشمنان طبيعي فراهم کند و کاربرد سموم شيميايي را متوقف کند.
در کشور ما نيز حشرات مفيد توسط سازمان تحقيقات گياه‌پزشکي کشور در قالب طرح‌هاي دفاع بيو لوژيکي پرورش يافته و به توليد انبوه رسيده و توسط سازمان حفظ نباتات وزارت کشاورزي براي مبارزه با آفات به‌کار گرفته شده است.
با حمايت وزارت کشاورزي از سال ۱۳۷۲ به بعد ۲۰ مرکز پرورش حشرات مفيد ايجاد شده است و حدود ۲۰ هزار هکتار از مزارع کشاورزي تحت پوشش دفاع طبيعي قرار گرفته است.
نقش کشاورزي پايدار در توليد محصول سالم
در سال‌هاي اخير با تشديد روند رو به تخريب اکوسيستم‌هاي طبيعي، ضرورت برنامه ريزي براي پيدايي تعادلي پايدار مورد تاکيد قرار گرفته است. به‌عبارت ديگر زيان‌هاي محيطي و مشکلات ناشي از استفاده‌ي نامعقول از منابع طبيعي و به‌خصوص خاک در اثر عمليات کشاورزي نوين(آلودگي آب، محيط زيست و يا فرسايش خاک) دانشمندان را به فکر چاره انديشي انداخته و به‌همين دليل کشاورزي پايدار مطرح شد. کشاورزي پايدار را مي‌توان کشاورزي اقتصادي بيان کرد که با حداقل تخريب وآلودگي محيط زيست همراه است به‌نحوي‌که بتواند مواد غذايي و کشاورزي مورد نياز بشر را تامين کند.
بر اساس ديدگاه بيان شده، دوران بهره‌برداري بدون قيد و شرط خاک و اتکاي محض به تکنولوژي کود و سم پايان يافته و راه براي توسعه‌ي بيوتکنولوژي خاک به‌منظور استفاده از حداکثر کارآيي موجودات خاکزي هموار شده است. با اين نگرش به خاک‌ها به‌عنوا ن اکوسيستم‌هاي طبيعي مي‌نگرد و موقعيت و نقش حساس موجودات خاکزي مورد توجه قرار مي‌گيرد؛ لازم به توضيح است بررسي‌ها در زمينه‌ي بهره‌گيري ازکارآيي اين موجودات در ابعاد وسيع روبه گسترش نهاده است. دلايل اصلي اوج گيري اين‌گونه بررسي‌ها را مي‌توان در دو مورد خلاصه کرد:
الف) بروز مشکلات اقتصادي و زيست محيطي ناشي از مصرف بي رويه‌ي کودهاي شيميايي و سموم دفع آفات
ب) افزايش ميزان امراض ناشي از مصرف بيش از حد کودهاي شيميايي و سموم دفع آفات
ج) پيشرفت‌هاي شگرف در علوم پايه و مهندسي ژنتيک
امروزه توليد مواد غذايي در سطح جهاني بايد براساس اجراي سيستم کشاورزي پايدار و حفظ محيط زيست پايه گذاري شود و يکي از راه‌هاي سالم نگه داشتن محيط زيست، کاهش مصرف سموم و کودهاي شيميايي و جايگزيني روش‌هاي بيولوژيک به‌جاي روش‌هاي شيميايي در توليدات کشاورزي زيستي است.
به‌ چه دليل بايد به کشاورزي زيستي بيشتر توجه شود؟
۱)هزينه‌هاي توليد محصولات کشاورزي زيستي، به دليل استفاده‌ي محدود از آفت کش‌ها، کودهاي شيميايي، پرتوافکني و محافظ‌ها در تمام مراحل زنجيره‌ي غذايي نسبت به کشاورزي مرسوم پايين‌تر است.
۲) تقاضا براي نيروي کار در کشاورزي زيستي نسبت به کشاورزي مرسوم بالاست.
۳) خدمات رساني کشاورزي زيستي به محيط زيست بسيار چشمگير است.
۴) استاندارد کردن محصولات کشاورزي به‌دليل ايجاد فضاي سالم به‌منظور رقابت و اطمينان مصرف کننده منجر به افزايش توليد اين محصولات مي‌شود.
۵) محصولات زيستي به‌علت عدم تجانس ميان عرضه و تقاضاي اين محصولات گران‌تر مي باشد.
۶) حمايت‌هاي دولتي از توليد محصولات زيستي به صورت پرداخت يارانه، استاندارد کردن، ايجاد کارگاه‌ها، ايجاد مراکز تحقيقاتي، بازاريابي، سياست‌هاي تشويقي و کمک به صادرات، منجر به افزايش رشد اين‌گونه از محصولات مي‌شود.
۷) افزايش توليد محصولات زيستي منجر به حفظ امنيت غذايي و ايجاد غذاي سالم مي‌شود.
۸) توليد محصولا ت زيستي به‌دليل کاهش هزينه‌هايي همانند زيست محيطي، بيماري‌ها و ... درجهت رشد و توسعه‌ي اقتصادي، اجتماعي و سياسي جامعه موثر هستند.
۹) محصولات زيستي فرآيند محور هستند نه توليد محور.
۱۰) امروزه با گسترش تقاضا براي محصولات زيستي، مشکلات عرضه‌ي اين محصولات همانند انبارداري، فسادپذيري و غيره کاهش يافته است.
۱۱) خريداران محصولات کشاورزي طبيعي براي اين محصولات در مقايسه با محصولاتي که درتوليد آنها از کود شيميايي و سموم دفع آفات نباتي استفاده شده، بين ۳۰ تا ۷۰ درصد بهاي بيشتر مي‌پردازند، اما هم‌چنان تقاضا براي اين محصولات بالاست
اقدامات ضروري جهت دستيابي به کشاورزي پايدار

انرژي زيستي نيرويي است که از تجزيه مواد آلي به دست مي آيد. اين مواد گياهي و جانوري به توده زيستي نيز موسوم هستند. توده زيستي ماده خام بسيار حياتي در ک ...

انرژي زيستي نيرويي است که از تجزيه مواد آلي به دست مي آيد. اين مواد گياهي و جانوري به توده زيستي نيز موسوم هستند. توده زيستي ماده خام بسيار حياتي در ک ...

امروزه با افزايش توليد کشاورزي به جهت رفع نيازمندي هاي رو به رشد جمعيت در حال گسترش ، نگراني در مورد آينده تامين غذا براي مردم مطرح گرديده است . آلودگ ...

اقتصاد کشاورزي ، در جهان امروز يکي از مشکلات اساسي بشر تأمين نياز هاي غذايي است ، به گونه ‌اي که امنيت غذايي به عنوان يکي از اهداف مهم سرلوحه برنامه ‌ ...

فرمولاسيون سموم، به صور مختلف سم اطلاق مي گردد. فرمولاسيون مشخص مي کند که يک سم چگونه بايد بکار برده شود. مثلاً اگر سمي به صورت گَرد باشد، فرمولاسيون ...

● واژگان واژگان موردنياز به منظور تأمين مقاصد و اهداف کشاورزي زيستي عبارتند از: ▪ برچسب: از ديدگاه اقتصادي عبارتست از ارائه ي نام محصول، علائم تجاري و ...

● بررسي آبزي پروري زيستي در جهان از دهه ي ۱۹۷۰ توليدات آبزي پروري به طور متوسط سالانه ۹ درصد افزايش داشته که اين رقم با رشد ۳ ۱ درصدي صيد و ۹ ۲ درصدي ...

● واژگان ▪ سيستم: مجموعه اي ست که در آن تمام اجزاي تشکيل دهنده ي آن با هم در ارتباط هستند و به صورت يکپارچه عمل مي کنند و اجزاء به صورت مجزا ومنفک از ...

دانلود نسخه PDF - کشاورزي زيستي