up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله کشاورزي زيستي PDF
QR code - کشاورزي زيستي

کشاورزي زيستي

کشاورزي زيستي بخش اول

● واژگان
واژگان موردنياز به منظور تأمين مقاصد و اهداف کشاورزي زيستي عبارتند از:
▪ برچسب:
از ديدگاه اقتصادي عبارتست از ارائه ي نام محصول، علائم تجاري و تصويري، با اشکال گوناگون اعلاميه، برچسب، لوح يا نوار بر روي بسته بندي محصولات زيستي(Anonymous, ۲۰۰۱).
▪ آماده سازي:
عمليات مرسوم در روند حفاظت، نگهداري يا فرآوري محصولات کشاورزي و نيز بسته بندي يا تغييرات اعمال شده روي برچسب، شامل معرفي شيوه هاي زيستي در توليد محصولات تازه، حفاظت شده و يا فرآوري را بيان مي کند(Anonymousc,۲۰۰۱)
▪ نظام بازرسي وکنترل:
به تمام عمليات لازم براي کنترل و بازرسي مراحل توليد و محصولات توليد شده به صورت زيستي به منظور صدور گواهينامه، گفته مي شود ( Anonymous,۲۰۰۱).
▪ بازاريابي:
اقدام براي فروش و عرضه، حراج، تحويل يا قراردادن در معرض ديد و خريد مصر ف کنندگان است(Anonymous,۲۰۰۱).
▪ عامل:
هر شخص حقيقي يا حقوقي است که به امر توليد، آماده سازي يا واردات محصولات زيستي از يک کشور ديگر و به قصد فروش آنها در بازار اقدام مي کند(Anonymous,۲۰۰۱).
▪ ترکيبات:
هرگونه مواد افزودني که در مراحل آماده سازي و فرآوري محصولات زيستي به منظور هماهنگي با قوانين اتخاذ شده براي توليد محصولات زيستي به کار مي رود(Anonymous,۲۰۰۱).
کشاورزي زيستي چيست؟
کشاورزي زيستي يکي از نظام هاي بسيارکهن کشاورزي است که بشر از سال هاي گذشته با آن آشنا بوده است، اما رشد سريع جوامع انساني، افزايش فرهنگ مصرف و عدم تعادل ميان توليد و مصرف، باعث شد کشاورزي صنعتي جايگزين کشاورزي سنتي شود. استفاده از فناوري هايي همانند توليد و کشت گسترده ي ارقام پرمحصول گونه هاي زراعي، باغي، ترويج و استفاده از انواع کودها و سموم شيميايي، نقش مهمي در افزايش توليدات کشاورزي ايفا کرد؛ هم چنين مهندسي ژنتيک و بيوتکنولوژي از فن آوري هاي جديد بشر در سه دهه ي اخير مي باشد که انقلاب بزرگي را در امر افزايش توليدات کشاورزي به وجود آورده است؛ در نتيجه ي به کارگيري فن آوري هاي در پيش گفته شده، کشاورزي سنتي تغيير يافته و به شکل مدرن و صنعتي درآمد.
گفتني ست سيستم کشاورزي ارگانيک درطول دو دهه ي اخير به طور فزاينده اي مورد توجه قرار گرفته ا ست؛ بسياري از کارشناسان اين سازوکار را پاسخي براي برطرف کردن مشکلات کنوني کشاورزي در دنيا مي دانند، به شيوه اي که از منظر حفاظت محيط زيست، منابع تجديد ناپذير، بهبود کيفيت مواد غذايي، کاهش توليد فرآورده هاي مازاد و غيرضروري و جهت گيري بخش کشاورزي به سوي نيازهاي بازار موثر است.
کشاورزي ارگانيک به طورکامل متکي برحفظ تعادل اکولوژيک و تقويت فرآيندهاي بيولوژيکي تا حدمطلوب آنهاست، ازسويي حفظ ساختمان خاک و ميکروارگانيسم ها و حشرات در اين سيستم لازم و ضروري مي باشد، به دليل خودداري از مصرف نهاده هاي شيميايي و مصرف اندک يا عدم مصرف نهاده هاي خارجي در اين سيستم فشار چنداني بر منابع محدود زميني وارد نمي شود.
امروزه مواد زيان آور و آثار بقاياي سموم و آفت کش ها در مواد غذايي و آلودگي آب هاي زيرزميني به نيترات بسيار مورد توجه عموم قرار گرفته است.
اکثر مردم بر اساس الگوي غذايي روزانه خود مقادير قابل توجهي از باقيمانده ي آفت کش ها و سموم ديگر را مصرف مي کنند که در طولاني مدت باعث بروز مشکلات مهمي براي مصرف کنندگان اين محصولات خواهد شد. شايان ذکر است به دليل ويژگي هاي مثبت سيستم ارگانيک و محصولات اين روش کشاورزي در مقايسه با ساير محصولات، (براي نمونه ماده ي خشک و محتواي پروتئين بيشتر، طعم بهتر و کيفيت مطلوب تر محصولات توليد شده به شيوه ي ارگانيک) اين نوع از کشاورزي محبوبيت بسياري در جوامع کسب کرده است.
افزايش ميزان تقاضا براي محصولات کشاورزي زيستي از سوي مصرف کنندگان منجر به پيدايي بازارهاي جديدي براي فروش اين محصولات شده است.
درحال حاضر در بسياري از کشورهاي جهان کشاورزي ارگانيک درحال اجرا بوده و مناطق تحت مديريت ارگانيک و بازار صادراتي اين محصولات درحال افزايش است؛ اين درحالي ست که کشورما با توجه به شرايط مناسب و نيروي کار فراوان حرکت قابل توجهي براي برنامه ريزي، هدايت و حمايت از اين روش توليد نداشته و کشاورزان از اين مزيت مناسب و کل جامعه از موقعيت بهبود تغذيه، بهداشت و محيط زندگي خود محروم مانده اند.
تعريف کشاورزي زيستي در کشورهاي گوناگون متفاوت است، اما اين تعاريف داراي وجه اشتراکي عبارت از مصرف به شدت محدود کودهاي شيميايي و سموم دفع آفات نباتي در توليد محصولات کشاورزي (Gary Gardner,۱۹۹۶)، تعامل سازگار فعاليت هاي انساني با چرخه ي طبيعت و استفاده ي متعادل و منطقي از آن هستند، گفتني ست اين امر منجر به ايجاد تعادل پايدار در منابع پايه آب و خاک خواهد شد(نيکبخت، ۱۳۸۲).
در کشاورزي زيستي با استفاده ي مناسب از منابع تجديدپذير امکان و توان توليد مقادير قابل قبولي از محصولات زراعي، دامي و مواد غذايي مورد نياز انسان و هم چنين شرايطي همانند مصونيت در برابر آفات و بيماري ها براي گياهان و دام ها فراهم مي شود. بنابراين، هدف پايداري در درون مفهوم کشاورزي زيستي نهفته است و يکي از عوامل اصلي تعيين کننده در پذيرش يا اعمال روش هاي توليدي ويژه است(دهقانيان و همکاران، ۱۳۷۵)
● اهداف کشاورزي زيستي
کشاورزي زيستي سازوکاري شناخته شده براي توليد محصولات کشاورزي و دامي است که بهداشت اکوسيستم هاي کشاورزي را هم زمان با توليد غذاي سالم ارتقاء مي دهد. گفتني ست اين نوع از کشاورزي از کشت منظم و عمليات بيولوژيکي براي کنترل علف هاي هرز و آفات، پيدايي خاکي حاصل خيز، بالا بردن چرخه هاي بيولوژيکي و افزايش تنوع زيستي استفاده مي کند.
در واقع هدف کشاورزي ارگانيک ايجاد سيستم هاي توليد کشاورزي يکپارچه ي نظام يافته و انساني است که تضادي با منافع محيطي و اقتصادي ندارد. در اين نوع کشاورزي علاوه بر آن که آسيب چنداني به منابع تجديدپذير مورد بهره برداري توسط بخش کشاورزي وارد نمي شود امکان و توان توليد مقادير قابل توجهي از محصولات زراعي، باغي، دامي و مواد غذايي موردنياز انسان و هم چنين شرايطي همانند مصونيت در برابر آفات و بيماري ها براي گياهان و دام ها را فراهم مي کند؛ بنابراين هدف پايداري درون مفهوم کشاورزي ارگانيک نهفته است و يکي از عوامل اصلي تعيين کننده در پذيرش يا اعمال روش هاي توليدي ويژه است.
واژه ي «پايدار» در مفهوم گسترده بر حفظ منابع تجديد پذير(خاک، انرژي، کاني ها) و موضوعات زيست محيطي و پايداري اجتماعي اهميت بسياري قائل مي شود.
واژه ي «ارگانيک» بهترين مفهومي است که علاوه بر اشاره به نوع نهاده هاي استفاده شده، به مزرعه به عنوان موجودي زنده اي واحد و منسجمي مي نگرد که تمامي اجزاء تشکيل دهنده ي آن يعني خاک، کاني ها، مواد آلي، ميکرو ارگانيسم ها، آفات، گياهان، حيوانات و انسان بر يکديگر اثر متقابل دارند.
در بسياري از کشورهاي اروپايي کشاورزي ارگانيک به عنوان کشاورزي اکولوژيک شناخته شده است که در اين نوع از کشاورزي مطرح مي شود مديريت و کنترل اکوسيستم را مي توان جايگزين مصرف نهاده هاي خارجي کرد.
سيستم هاي توليد محصولات ارگانيک بر فعاليت مديريت دانش پايه، منابع داخل مزرعه و کار با طبيعت تاکيد دارند براي نمونه تناوب محصولات از خطر شيوع آفات جلوگيري مي کند و منجر به کاهش نياز به کنترل آفات مي شود.
سيستم هاي توليد محصولات زيستي براي دستيابي به اهداف زير طراحي مي شوند:
۱) به حداکثر رساندن فعاليت بيولوژيکي خاک
۲) سالم نگه داشتن خاک در بلندمدت با به حداقل رساندن فرسايش خاک
۳) پرورش دام با شرايط زندگي مطلوب از نظر بهداشت و سلامت
۴) بازيافت مواد اصلي گياهي و حيواني، بازگشت مواد غذايي به زمين و به حداقل رساندن استفاده از منابع غيرقابل تجديد
۵) ارتقاء تعهد محيطي جهت استفاده از زمين، آب، هوا و به حداقل رسانيدن آلودگي کشاورزي
۶) توليد غذا با کيفيت و کميت کافي
۷) ايجاد هماهنگي ميان توليد محصولات کشاورزي و دامي
۸) فراهم شدن شرايط زندگي مناسب براي تمام توليدکنندگان محصولات زيستي به منظور حفظ سلامتي کشاورزان، توسط ايجاد اکوسيستم سالم
۹) توليد غذاي سالم و متنوع
۱۰) توليد منسوجات بادوام و با کيفيت
۱۱) حفظ تنوع ژنتيکي سيستم هاي توليد و محيط هاي اطراف آن ها شامل حفاظت از محيط زندگي گياهان و حيات وحش
۱۲) ايجاد بهره برداري سالم از آب ها و حفاظت از منابع آبي و گونه هاي زيستي درون آن ها
۱۳) افزايش درآمد کشاورزان در مناطق کم بازده و کاهش هزينه هاي توليد(Willler and yussefi, ۲۰۰۴)
کشاورزان ارگانيک بايد مهارت هاي خود را در مديريت مزرعه، دسترسي به مزارع به عنوان سيستم هاي سالم و استفاده از واريته هاي گوناگون جهت استفاده ي بيشتر از منابع براي برطرف کردن مشکلات پيش روي خود توسعه دهند.
براي نمونه يک کشاورز ارگانيک در ابتدا سعي مي کند با به کارگيري تناوب محصولات زراعي، محصولات پوششي و ساخت مواد ارگانيک از پيدايي آفات گياهي پيشگيري کند، پس از آن از ارگانيسم هاي سودمند مانند حشرات، پرندگان، شب پره ها و دوزيستان براي بهبود و مديريت محل زيست آنها استفاده کرده و در نهايت ممکن است از يک آفت کش بيولوژيکي يا بوتانيکي (نه يک آفت کش سنتز شده) براي نابودي آفات موجود بهره گيرد.
کشاورزاني که محصول زيستي توليد مي کنند تا آنجا که ممکن است از منابع داخل مزرعه استفاده مي کنند؛ براي نمونه اين کشاورزان از کودهاي دامي و شخم زمين هاي زير کاشت محصولات لگومينوز(دولپه اي ها) براي ساخت ازت در خاک استفاده مي کنند. در کشاورزي ارگانيک روش هاي کنترل علف هاي هرز شامل کاشت مکانيکي، تناوب محصولات زراعي، استفاده از اصلاح خاک و کشت محصولات گياهي به منظور ايجاد کود سبز مي باشد.
در اين سيستم دام هاي ارگانيک از علوفه اي که به طور ارگانيک توليد شده مصرف مي کنند و کشاورزان بهداشت حيوانات را به واسطه ي موادغذايي سالم، تناوب چراگاه، آغل هاي مناسب، پايين آوردن استرس و روش هاي دقيق بهداشتي پيشگيري کننده بهبود مي بخشند.
● کلمه ي زيستي به زبان هاي گوناگون
لازم به توضيح است کلمه ي زيستي در زبان هاي گوناگون داراي تفاوت هايي ست؛ براي نمونه اين کلمه در زبان انگليسي Organic، آلماني Ecologico، اسپانيولي Biologique، فرانسهOkologisk، دانمارکي Biologisch، هلندي Okologisch، سوئدي Ekologisk، ايتاليايي Biologico و به زبان فارسي زيستي، طبيعي، ارگانيک نام دارد.
● ويژگي هاي کشاورزي زيستي
با توجه به مواردي که در قبل به آن پرداخته شد ويژگي هاي عمده ي کشاورزي ارگانيک را مي توان به صورت زير عنوان کرد:
۱) حفظ حاصل خيزي خاک در دراز مدت از طريق نگهداري مقدار موادآلي آن در حدمطلوب و بهبود فعاليت بيولوژيکي خاک و استفاده مناسب از روش هاي مکانيکي.
۲) تهيه مواد غذايي موردنياز گياه زراعي با استفاده از منابع غذايي غيرمحلول که توسط فعاليت ميکروارگانيسم هاي خاک در دسترس گياه قرار مي گيرند.
۳) خودکفا کردن خاک از نظر ازت با استفاده از کشت بقولات و تثبيت بيولوژيکي ازت و بازيافت موثر مواد آلي از جمله بقاياي گياهان زراعي و ضايعات دامي.
۴) کنترل علف هاي هرز، بيماري ها و آفات با تاکيد عمده بر استفاده از روش هايي چون تناوب زراعي، به کارگيري دشمنان طبيعي، تله گذاري تنوع کودهاي آلي، واريته هاي مقاوم و زودرس و مداخله ي بيولوژيکي .
۵) اعمال روش هاي جامع مديريت دام با توجه کامل به سازگاري هاي تکاملي آنها، نيازهاي رفتاري و تامين نيازهاي دام از لحاظ نوع تغذيه، محل اسکان، وضعيت بهداشتي، زاد و ولد و پرورش نوزادان.
۶) توجه دقيق به تاثير سيستم زراعي بر محيط زيست در مقياس وسيع تر و حفاظت از حيات وحش و زيستگاه هاي طبيعي.
۷) در توليد محصولات زراعي و باغي زيستي بايد از مواد طبيعي نظير کمپوست و کودهاي آلي براي تقويت خاک و گياه استفاده شود؛ ازسوي ديگر در توليد گوشت و محصولات لبني، بايد تغذيه ي حيوانات با محصولات کاملاً طبيعي انجام شود.
۸) در مبارزه با علف هاي هرز از وجين دستي، مالچ، شخم و ساير روش هاي غير شيميايي استفاده مي شود.
۹) برخي از محصولات کشاورزي زيستي از نظر شکل، رنگ و اندازه بازارپسند نبوده و قيمت آنها به علت بالا بودن هزينه هاي عمليات کشاورزي زيستي و قوانين مربوط به استانداردهاي بين المللي، بيشتر از توليدات محصولات توسط ساير روش هاي کشاورزي است.
۱۰) مزرعه بايد به شيوه اي مديريت شود که حداکثر استفاده از مواد غذايي به عمل آيد و کمترين ضايعات را داشته باشد، اين اصل همراه با پرورش آبزيان و سيستم هاي گردش آب قابل دستيابي است.
۱۱) تمامي تاسيسات آب رساني که در تماس مستقيم با آب هستند بايد فاقد سرب، مواد عقيم کننده و مضر براي حيوانات، انسان و محيط زيست باشد.
● اهميت کشاورزي زيستي
در دهه هاي اخير همراه با گسترش تکنولوژي توليد، مصرف جهاني موادشيميايي به ويژه در کشورهاي در حال توسعه رشد چشمگيري داشته است؛ به نحوي که از دهه ي ۱۹۴۰ تا اوايل دهه ي ۱۹۸۰ توليد موادشيميايي گوناگون ۳۴۰ برابر شده و ميلياردها تن موادي که تا آن زمان وجود نداشته يکباره در محيط آزاد شدند.
آفت کش هاي شيميايي از مواد سنتزي هستند که در توليد مواد غذايي مورد استفاده قرار مي گيرند و اثرات سوء انکارناپذيري بر سلامت مصرف کننده، توليد کننده و محيط زيست باقي مي گذارند.
از ميان آلاينده هاي گوناگون غذايي آفت کش ها يکي از مهمترين آنهاست، اين مواد نه تنها ميکروارگانيسم هاي خاک را از بين مي برند و باقيمانده ي سم را برروي موادغذايي باقي مي گذارند بلکه باعث از هم پاشيدن اکوسيستم طبيعي اطراف مزرعه و از هم گسيختگي زنجيره هاي غذايي، تضعيف سيستم هاي ايمني يا اغتشاش در پيامدهايي که اکثر ميکروارگانيسم ها با يکديگر مبادله مي کنند و به خطر افتادن سلامت کشاورزان و مصرف کنندگان مي شود.
مطالعات گوناگون آزمايشگاهي و اپيدميولوژيک درچندين دهه ارتباط ميان انواع آفت کش ها و بروز بيماري هايي همانند انواع حساسيت ها، مسموميت غذايي و سرطان هايي همانند لنف، پانکراس، سينه، روده، پروستات، تيروئيد و ... را در انسان نشان داده است؛ براي نمونه در دهه ي ۱۹۵۰ شانس ابتلا به سرطان سينه در زنان آمريکايي در طول دوره ي زندگي ۱ به ۲۰ بوده است اما امروزه خطر ابتلا دو برابر شده و نسبتي برابر ۱به ۸ دارد؛ در اين رابطه نتايج مطالعه ي صورت گرفته بر روي زنان مبتلا، بيانگر بالابودن سطح آفت کش ها در عضو سرطاني بيمار در مقايسه با افراد سالم است.
متاسفانه مي توان اظهارداشت بسياري از سمومي که در طي سال ها معلوم شده عامل بروز بيماري هاي گوناگوني از جمله سرطان در انسان هستند هم چنان مورد استفاده کشاورزان قرار مي گيرند؛ براي نمونه در سال ۱۹۹۰ طرح ملي سم شناسي آمريکا اعلام کرد که ۲۴ نوع از ۵۱ آفت کش شناخته شده که عامل سرطان در حيوانات آزمايشگاهي هستند هم چنان مورد استفاده قرار مي گيرند، هم چنين تا سال ۱۹۹۷ هشت نوع از ۲۶ آفت کشي که توسط آژانس بين المللي تحقيقات سرطان تحت عنوان شاهد کافي براي ايجاد سرطان بيان شده اند هم اکنون توسط کشاورزان نيز براي استفاده در توليد محصولات کشاورزي درخواست مي شوند.
شنيده ها حاکي از آن است که اکثر مردم بر اساس الگوي غذايي خود روزانه مقادير قابل توجهي از باقيمانده ي آفت کش ها و سموم ديگر را مصرف مي کنند که در طولاني مدت باعث بروز مشکلات مهمي براي مصرف کنندگان اين محصولات مي شود.
در چند سال اخير با توجه به نگراني از وجود مواد زيان آور در محصولات غذايي و خصوصيات بارز سيستم هاي ارگانيک و نکات مثبت اين روش در مقايسه با کشاورزي مدرن، اين نوع کشاورزي رايج شده است.
کشاورزي ارگانيک برحفظ تعادل اکولوژيکي و تقويت فرآيندهاي بيولوژيکي تا حد مطلوب تاکيد دارد و اجراي آن باعث پايداري و توانايي اکوسيستم هاي زراعي در حفظ توليدات، توليد ثابت با درنظرگرفتن شرايط محيطي، اقتصادي و مديريتي معين، افزايش کاربري نيروهاي انساني و .... مي شود.
امروزه مساله ي اثرسميت بقاياي سموم و آفت کش ها در موادغذايي و عاري بودن محصولات ارگانيک از مواد شيميايي مضر، بقاياي آفت کش ها و فلزات سنگين بسيار موردتوجه قرارگرفته است. در اين سيستم کشاورزي به دليل خودداري از مصرف نهاده هاي شيميايي که با صرف انرژي بسيار از منابع محدود به دست آمده اند و هم چنين به دليل مصرف اندک يا عدم مصرف نهاده هاي خارجي اجراي اين سيستم فشار چنداني را بر منابع محدود زميني وارد نمي کنند.
با آموزش صحيح توليدکنندگان و مصرف کنندگان و آگاه کردن آنها از خطرات باقيمانده ي سموم آفت کش ها برروي سلامتي و معرفي محصولات ارگانيک به عنوان مواد غذايي عاري ازباقيمانده ي آفت کش ها و مواد شيميايي، طعم خوب، محتواي ويتامين و ماده ي خشک بيشتري که اين محصولات نسبت به محصولات معمولي دارا هستند مي توان اين محصولات را در الگو و سبد غذايي اکثر مردم جاي داد و ايمني و سلامت جامعه را تضمين کرد.

انرژي زيستي نيرويي است که از تجزيه مواد آلي به دست مي آيد. اين مواد گياهي و جانوري به توده زيستي نيز موسوم هستند. توده زيستي ماده خام بسيار حياتي در ک ...

انرژي زيستي نيرويي است که از تجزيه مواد آلي به دست مي آيد. اين مواد گياهي و جانوري به توده زيستي نيز موسوم هستند. توده زيستي ماده خام بسيار حياتي در ک ...

امروزه با افزايش توليد کشاورزي به جهت رفع نيازمندي هاي رو به رشد جمعيت در حال گسترش ، نگراني در مورد آينده تامين غذا براي مردم مطرح گرديده است . آلودگ ...

اقتصاد کشاورزي ، در جهان امروز يکي از مشکلات اساسي بشر تأمين نياز هاي غذايي است ، به گونه ‌اي که امنيت غذايي به عنوان يکي از اهداف مهم سرلوحه برنامه ‌ ...

فرمولاسيون سموم، به صور مختلف سم اطلاق مي گردد. فرمولاسيون مشخص مي کند که يک سم چگونه بايد بکار برده شود. مثلاً اگر سمي به صورت گَرد باشد، فرمولاسيون ...

● بررسي آبزي پروري زيستي در جهان از دهه ي ۱۹۷۰ توليدات آبزي پروري به طور متوسط سالانه ۹ درصد افزايش داشته که اين رقم با رشد ۳ ۱ درصدي صيد و ۹ ۲ درصدي ...

● واژگان ▪ سيستم: مجموعه اي ست که در آن تمام اجزاي تشکيل دهنده ي آن با هم در ارتباط هستند و به صورت يکپارچه عمل مي کنند و اجزاء به صورت مجزا ومنفک از ...

● واژگان ▪ پارازيتوئيد: گروهي از حشرات هم چون زنبورهاي مفيد با تخم ريزي در تخم برخي از آفات و تخريب آن ها سبب کنترل جمعيت آفات مي شوند که پارازيتوئيد ...

دانلود نسخه PDF - کشاورزي زيستي