up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله کربناتيت PDF
QR code - کربناتيت

کربناتيت

کربناتيت‌ها سنگهاي آذريني هستند که بيش از نيمي از سازندگانشان را کانيهاي کربناته تشکيل مي‌دهد. شخصي به اسم فروگو براي نخستين بار براي توصيف گروهي از سنگهاي غني از ترکيبات کامبرين پيشين واقع در جنوب شرقي نروژ از اين واژه استفاده کرد. فروگو پيشنهاد کرد که کربناتيت‌ها ، ايژوليت‌ها و ديگر سنگهاي آلکالن تحت اشباع از سيليس وابسته به آن اصولا منشا آذرين دارند.
اطلاعات اوليه
کربناتيت‌ها به دو صورت نفوزي و خروجي ديده مي‌شود. بيرون زدگي کربناتيت‌ها ممکن است به صورت گدازه ، نعشه‌هاي تفرا ، دايک ، سيل ، استوک يا سوزن‌هاي آتشفشاني باشد. مواد شبه کربناتيت در بعضي از کيمبرليت‌ها و سنگهاي لامپروفيري به صورت خال مانند يا قسمتي از زمينه يافت مي‌شوند. بعضي از کيمبرليت‌ها داراي زمينه‌اي غني از کربنات مي‌باشند.
کربناتيت‌هاي نفوذي معمولا به صورت نفوذي و در داخل شکستگي‌هاي حلقوي و در ارتباط با آلکاني پيروکسنيت‌ها ، ايژوليت‌ها ، سنسيت‌ها و فنيت‌ها ديده مي‌شوند. کربناتيت‌هاي خروجي مشخصا با نفلينيت‌هاي فقير از اليوين و ملانفلينيت همراهند. نفلنيت‌ها عبارت از سنگهاي خروجي هستند که بيش از 10 درصد نفلين مودال داشته و داراي مقدار کمي فلدسپات آلکان يا برون آن مي‌باشند. اگر نفلين مودال بيشتر از کانيهاي مافيک باشد، سنگ يک نفلينيت است ولي چنانچه کاني مافيک برتري داشته باشد. سنگ ، يک منانفلنيت است.
تقسيم بندي کربناتيها
کلسيت - کربناتيت
* سوويت : در صورتي که کلسيت - کربناتيت دانه درشت باشد به آن سوويت Sovite مي‌گويند.
* آلويکيت : در صورتي که کلسيت - کربناتيت دانه ريز باشد به آن آلويکيت Alvikite مي‌گويند.
* منيزيو – کربنات : در صورتي که کربناتيت داراي دولوميت يا آنکريت باشد به آن منيزو - کربناتيت مي‌گويند.
* فروکربناتيت : در صورتي که کربناتيت از کانيهاي کربناته غني از آهن تشکيل شده باشد به آن فرو کربناتيت مي‌گويند.
* ناتروکربناتيت : اين نوع کربناتيت از ترکيب کربناتيت هاي K-Ca-Na تشکيل شده است.
آن دسته از سنگهاي ماگمايي که کانيهاي اصلي کربناته آنها کمتر از 10 درصد باشد، معمولا سنگهاي کلسيت ، دولوميت و يا آنکريت‌دار ناميده مي‌شوند. در حالي که سنگهاي ماگمايي حاوي 10 تا 15 درصد کانيهاي کربناته را سنگهاي کلسيتي ، دولوميتي يا آنکريتي مي‌نامند. ارزيابها نشان داده است که حداقل 170 گونه کاني مشخص در کربنات‌ها وجود دارد.
برخي از اين کانيها داراي عناصر نسبتا نادري همچون B,Nb,Y,Sr,F عناصر خاکهاي نادر U,Th,Ta مي‌باشند. بنابراين ترکيب مودال کربناتيت‌ها نسبت به يکديگر سنگهاي ماگمايي سيليکاته معمولي که فازهاي محدودتري دارند، کاملا متفاوت است. زيرا عناصر کمياب موجود در سنگهاي سيليکاته به جاي عناصر اصلي در ساختمان بلورين کانيهاي معمولي سازنده سنگها قرار مي‌گيرند.
ژئوشيمي کربناتيت‌ها
کربناتيت‌ها داراي SiO2 خيلي کمتر و CO2 بيشتر هستند. در انواع مختلف کربناتيت‌ها مقادير کلسيم ، آهن ، منيزيم ، منگنز ، سديم ، پتاسيم متفاوت است. در حالي که آلومينيوم و تيتان داراي فراواني کمتر هستند. گروه کربناتيت‌ها از عناصر کمياب مثل فلوئور ، فسفر ، گوگود ، کلر ، استرونسيوم ، اتيريم ، زيرکونيم ، نيوبيوم ، موليبدن ، باريم ، عناصر خاکهاي نادر و تانتاليوم غني هتند. سنگهاي کربناتيتي مختلف معمولا با توالي معيني جايگزين مي‌شوند؟ اين توالي با کلسيت - کربناتيت شروع شده و با منيزيو کربناتيت تا فرو کربناتيت ادامه مي‌يابد.
از کلسيت - کربناتيت‌ها تا فرو کربناتيتها مقدار استرونسيوم کاهش و مقدار عناصر کمياب مثل باريم و عناصر خاکهاي نادر افزايش مي‌يابد. نهشته‌هاي اقتصادي فلوئوريت ، عناصر خاکهاي نادر ، توريم و اورانيوم که در برخي از مجموعه‌هاي کربناتيت يافت مي‌شوند، معمولا با جايگزيني فرو کربناتيت‌ها وابسته‌اند. مطالعات ايزوتوپهاي پايدار اکسيژن و کربن و همچنين مطالعات ايزوتوپهاي راديوژنيک استرونسيوم ، نئودنيوم و سرب همگي تاثير کننده آن است که منشا کربناتيت‌ها بطور معمول ، گذشته فوقاني است.
فراواني و توزيع
حجم تمام کربناتيت‌ها در پوسته زمين خيلي کم ولي پراکندگي آنها در قاره‌ها بسيار زياد مي‌باشد. علاوه بر قاره‌ها در برخي از جزاير اقيانوسي نيز يافت مي‌شوند. اين سنگها معمولا به صورت مجموعه‌هاي حلقوي يا به صورت سنگهاي خروجي و با ساختمانهاي آتشفشاني ديده مي‌شوند. بيشتر کربناتيت‌هاي نفوذي معمولي در مرکز مجموعه‌هاي حلقوي نسبتا کوچک بيضوي يا کروي قرار دارند که در آن کربناتيت‌ها ترجيحا با سنگهاي مانند فنيت ، نفلين سينيت ، اورتيت ، اثروليت ، ملتيژيت و ژاکو پيرانژيت همراهند در حالي که کربناتيت‌هاي خروجي معمولا با ملانفليت‌هاي ففير از اليوين ، نفلينيت‌هاي ففير از اليوين ، فنوليتها و ميليت‌ها وابسته‌اند.
کربناتيت‌ها را بايد با مجموعه‌هاي سنگي کربناتيت - نفلينيت - ايژوليت در ارتباط دانست. اين مجموعه همانند ديگر مجموعه‌هاي آلکالن در اصل ساختمانهاي ريفتي يا مناطق مجاور آنها وجود دارند، از جمله در سيستمهاي ريفتي يا در مناطق مجاور سيستم ريفتي شرق آفريقا و سيستم ريفت بايکال شوروي ، گرابن رن ، پالئوريفت سن لران و در امتداد ريفت حاشيه قاره در اطلس جنوبي.
پتروژنز
کربناتيت‌ها در حالت عادي از سيالات ممزوج نشده‌اي بوجود مي‌آيند که از ماگماهاي اوليه اولترا بازيک و آلکالن جدا شده‌اند. اين ماگماهاي اوليه ، ملانفلينيت يا فنوليت بوده‌اند. ولي ممکن است ديگر ماگماهاي آکالن کمياب هم ، مانند کيمبرليتها و ميلييتيت‌ها نيز جز ماگماهي اوليه محسوب شوند.

عناصر کمياب زمين، عنصرهاي ۵۸ تا ۷۱جدول تناوبي را تشکيل ميدهند و جزو عناصر واسطه داخلي مي باشند. وجه تسميه لانتانيدها از عنصر ۵۷ جدول يعني لانتان(La)گر ...

آشنايي بنا بر تعريف قدما ، آتشفشانها کوههايي هستند که آتش از آنها بيرون مي‌جهد. اين تعريف محافل علمي قديم تاحدي با واقعيت تطبيق مي‌کرد و شامل مورفولوژ ...

بررسي فاکتورهاي مؤثر در تشکيل ذخاير معدني براي پي‌بردن به چگونگي تشکيل ذخاير معدني بررسي چهار عامل زير ضروري است. منشأ محلولهاي کانه‌دار منشأ محلولهاي ...

زمين شناسي اقتصادي فهرست مقالات زمين شناسي اقتصادي َ مباحث کاربردي و تجربي آلتراسيون اشکال مهم ذخاير معدني ايزوتوپهاي پايدار و انکلوزيونهاي سيال توليد ...

دانلود نسخه PDF - کربناتيت