up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله کبدسالم PDF
QR code - کبدسالم

کبدسالم

آشنايي با بيماري هپاتيت

کبدسالم :
کبد شما بزرگترين عضو درون بدنتان مي باشد و از طرفي ديگر پيچيده ترين آنها نيز هست. کبد نقش مهم و حياتي در تنظيم فعل و انفعالات دروني بدن دارد. اين اعمال براي حفظ حيات و انجام فعاليتهاي مناسب بدن ضروري است. بطور ساده مي توان گفت که بدون کبد نمي توان زندگي کرد. وقتي غذايي خورده مي شود به همان صورت در بدن مصرف نشده و بعد از جذب و ورود به خون بايد از ميان کبد بگذرد و در اين ميان، کبد درامر بسته بندي و ذخيره نمودن اين مواد نقش مهمي دارد.
ساختمان و عمل دستگاه گوارش:
دستگاه گوارش نقش مهمي در جذب مواد غذايي ( مواد خورده شده ) و دفع مواد زايد بدن دارد و گاهي دچار بيماريهاي گوناگوني مي شود که در برخي مواقع به غلط به بيماري کبدي نسبت داده مي شود . مثلا يبوست يکي از مشکلات شايع در بيماران است. اغلب بيماران عدم کارکرد مناسب دستگاه گوارش را به کبد نسبت مي دهند.
دستگاه گوارش به شکل لوله اي توخالي است که از حفره دهان شروع شده و به مقعد ختم مي شود. تمام قسمتهاي مختلف دستگاه گوارش، موادي را به درون حفره گوارشي ترشح يا موادي را از درون آن جذب مي کنند. غذا پس از خردشدن در دهان، وارد مري و سپس معده شده و به دنبال انجام فعل و انفعالات مختلف برروي آن ، در روده ها جذب مي شود. کبد که در قسمت راست و بالاي شکم قرار دارد، ترشحات خود را از طريق مجاري صفراوي به درون اثني عشر مي ريزد و به اين طريق ، نقش خود را در هضم مواد غذايي ايفاء مي نمايد.
ساختمان و محل کبد :
کبد بزرگترين عضو بدن شما است و در داخل شکم ، سمت راست و فوقاني آن و در زير دنده ها قرار دارد. برخي از اعضاي حياتي بدن در اطراف کبد قرار دارند. در قسمت فوقاني کبد، ديافراگم و ريه ها و در پشت آن کليه راست و در زير آن روده کوچک و بزرگ قرار دارند. وزن کبد حدود 1 5 تا 2 کيلوگرم مي باشد. کبد به چهار قسمت تقسيم مي شود . داخل کبد ميليونها مجاري ريز وجود دارند که وظيفه آنها انتقال صفراي ساخته شده در کبد مي باشد. به همين دليل به آنها مجاري صفراوي داخل کبدي گفته مي شود. اين مجاري کم کم به هم متصل شده و درنهايت به صورت دو مجرا به ضخامت 1 الي 2 ميلي متر از کبد خارج شده ، محتويات خود را به داخل کيسه صفرا مي ريزند. خونرساني به کبد بسيار زياد اشت و به آن جگر سياه نيز گفته مي شود. تقريبا تمامي خوني که از روده ها خارج مي شود ، از طريق يک وريد ( سياهرگ ) به داخل کبد مي ريزد و از آنجا پس ازتغييراتي که بر روي آن صورت مي گيرد به يک سياهرگ ديگر رفته و در نهايت به قلب مي روند . سرخرگ و سياهرگها خونرساني کبد را انجام داده و مواد مغذي مورد نياز براي حفظ سلامتي کبد را تامين مي نمايند.
وظايف کبد:
کبد مانند يک کارخانه بزرگ شيميايي در تمام شبانه روز فعاليت مي نمايد و در تنظيم بسياري از امور داخلي بدن ، سوخت و ساز مواد و سم زدايي آنها نقش مهمي را ايفا مي نمايد.
1-آماده سازي و ذخيره مواد در کبد
2-توليد مواد مورد نياز بدن
3-تنظيم ترکيب خون
4-سوخت و ساز مواد غذايي ، داروها و ديگر مواد
5-سم زدايي و دفع مواد مضر
6-تسهيل هضم مواد غذايي با توليد و ترشح صفرا
7-توليد عوامل انعقادي
8-ذخيره آهن
خوشبختانه ادامه حيات با بخش کوچکي از کبد نيز امکان پذير است. در بيماريهاي مختلف خصوصا هپاتيت ويروسي ، کبد دچار التهاب و تخريب مي شود ولي غالبا تا مراحل انتهايي فقط قسمتي از عملکرد کبد مختل شده و تنها در مراحل پيشرفته ، نارسايي کبد خود را نشان مي دهد.
هپاتيت چيست ؟
هپاتيت از نظر لغوي به معناي (( التهاب و ورم کبد )) مي باشد. مهم ترين عوامل ايجاد کننده آن ويروس ها هستند. مشروبات الکلي ، داروها، سموم و برخي بيماري هاي ارثي نيز سبب هپاتيت مي شوند. ويروس ها موجودات بسيار ريزي هستند که با چشم معمولي ديده نمي شوند. براي ديدن آنها نياز به تجهيزات پيشرفته اي از جمله ميکروسکوپ الکتروني است. تاکنون حداقل شش نوع ويروس مسئوول بروز انواع مختلف هپاتيت شناسايي شده اند که در طي قرنها ميليونها انسان دچار انواع هپاتيت ويروسي شده اند. اکثر بيماران مبتلا به هپاتيت ويروسي علامتي ندارند و بيماري آنها با انجام آزمايش مشخص مي شود. به هر حال د رتعدادي از بيماران ، علايم حاد بيماري وجود دارد. به دنبال تماس با ويروس مولد هپاتيت و پس از طي دوره اي که از هفته ها تا ماهها متغير است و تحت عنوان دوره نهفته گفته مي شود ، علايم حاد ابتلا به هپاتيت ويروسي ظاهر مي شود اين علايم عبارتند از : بي اشتهايي ، خستگي مفرط، کوفتگي و استفراغ ، درد شکم ، تيره شدن ادرار ، کم رنگ شدن مدفوع و زردي پوست .
علايم بيماري معمولا روزها و يا هفته ها طول مي کشد و علايم بيماري خود بخود برطرف مي شوند ، بايد توجه داشت که علايم شبه آنفلوآنزا به صورت درد عضلاني ، خستگي ، تب خفيف مي تواند روزها يا هفته ها قبل از بروز علايم حاد بيماري ديده شوند.
نشانه ها ي هپاتيت حاد :
درد ناحيه راست و فوقاني شکم به دليل تحت کشش قرار گرفتن کپسول کبد است و درد با تخفيف بيماري برطرف مي شود . زردي به معناي زرد شدن پوست و چشم ها مي باشد. بايد توجه داشت که بسياري از بيماران مبتلا به هپاتيت ب و سي علايمي از هپاتيت حاد و خصوصا زردي ندارند. برخي از بيماران از خارش بدن شاکي هستند که مي تواند با آسيب کبدي در ارتباط باشد. درد مفاصل نيز جزو علايم هپاتيت حاد است. در صورت پيشرفت بيماري هپاتيت امکان آب آوردن شکم و ورم پاها وجود دارد که امکان خونريزي گوارشي از آنها وجود دارد. از طرفي به دليل عدم خنثي شدن سموم در بدن و تجمع آنها ، وضعيت هوشياري بيمار تغيير مي کند.
مهمترين انواع هپاتيت عبارتند از : هپاتيت بي ، سي و آ
لازم است به چند نکته مهم توجه شود:
1-بروز زردي به معناي هپاتيت نيست و ممکنست علل ديگر داشته باشد.
2-بسياري از مبتلايان به هپاتيت و خصوصا ناقلين هپاتيت ب سابقه اي از زردي نداشته اند و در حال حاضر نيز زردي ندارند و فراموش نشود که تفسير علائم و نشانه هاي بيماري بر عهده پزشک است و از خود تشخيصي بايد خوداري نمود.
هپاتيت آ :
اين نوع هپاتيت در کشورهايي که از نظر وضعيت بهداشتي و استانداردهاي تصفيه آب آشاميدني در سطح پاييني قرار دارند، شايعتر است و به همين دليل در جنوب و شرق اروپا و آفريقا ، خاورميانه (از جمله ايران ) و خاور دور شايعتر از ساير مناطق است. علايم و بيماري هپاتيت آ معمولا خفيف بود هو خود بخود بهبود مي يابد. در اغلب موارد علت يرقان در دوران کودکي هپاتيت آ است. علايم و نشانه هاي ابتلاء به هپاتيت آ مثل ساير انواع هپاتيت بوده و شامل علايم سردرد ، شبه سرماخوردگي ، اسهال ، دل درد ، بي اشتهايي و يرقان است. انتقال اين بيماري از طريق ورود ويروس از راه خوراکي ( آب يا غذاي آلوده ) صورت مي گيرد. گسترش بيماري با شلوغي جمعيت ، فقربهداشتي و عدم دفع صحيح فاضلاب ارتباط دارد.
در حال حاضر با بهتر شدن وضعيت بهداشت ، بروز اين بيماري در سراسر جهان روبه کاهش است. اين بيماري درمان اختصاصي ندارد. استراحت، مصرف بيشتر مواد نشاسته اي ، کاهش مصرف چربي و استفاده از غذاي تامين کننده کالري و ويتامين (مصرف بيشتر ميوه جات تازه ) توصيه مي شود و جهت برطرف کردن خارش ، استفاده از لباس هاي نخي و گشاد و خودداري از پوشيدن لباس هاي پشمي و استفاده بيشتر از وان آب گرم (وحاوي نشاسته ) و استفاده از کرم هاي نرم کننده بر طبق دستور پزشک توصيه مي شود.
براي پيشگيري از ابتلاي اطرافيان بيمار (خصوصا افراد خانواده ) تزريق سرم گاماگلوبولين کمک کننده است ولي در کشور ما معمولا توصيه نمي گردد و براساس نظر پزشک تزريق مي گردد. خوشبختانه هپاتيت آ خود بخود خوب شده و ويروس از بدن بيمار به صورت کامل دفع مي شود و حالت ناقل هپاتيت ايجاد نمي شود.
هپاتيت ب :
ويروس هاي هپاتيت ب در کبد انسان جايگزين شده و تکثير مي نمايند مواد توليد شده توسط اين ويروسها به گردش خون مي ريزد. انجام آزمايشات خوني حساس ، تکثير ويروس در بدن را مشخص مي نمايد. کساني که ويروس هپاتيت ب را به مدت بيش از 6 ماه در خونشان داشته باشند ناقل اين بيماري مي باشند.
اين افراد حال عمومي خوبي دارند و گاهي با انجام آزمايشات نيز اختلالي در کار کبد ديده نمي شود . در چنين شرايي ويروس به صورت مسالمت آميز در داخل بدن وجود دارد ولي به کبد آسيبي نمي رساند. درصورت انتقال ويروس هپاتيت ب از مادران آلوده به نوزادان احتمال باقي ماندن عفونت و ناقل شدن نوزادان زياد است و عمده ناقلين هپاتيت ب درکشور ما شامل اين موارد است. بيماري حاد هپاتيت ب در 90 تا 95 درصد بطور خودبخود بهبودي يافته و ويروس هپاتيت ب نيز به صورت کامل از بدن دفع شده و خارج مي شود ولي در 5 تا 10 درصد موارد ويروس در بدن باقي مانده و حالت ناقل هپاتيت ايجاد مي شود.
عامل بيماري هپاتيت در خون و همه ترشحات بدن ( مانند بزاق ، عرق و... ) افراد ناقل وجود دارد. البته اين ويروس تا بحال در مدفوع يافت نشده است. بهترين راه پيشگيري از ابتلاء به اين بيماري ، شناخت راههاي انتقال آن است. تنها مخزن اين ويروس انسان است و انتقال آن از فرد آلوده به فرد سالم مي باشد. در قديم مهمترين علت ابتلاء به هپاتيت ب استفاده از خون و فرآورده هاي آن بوده است ولي امروزه با آزمايش خون مي توان اين آلودگي را مشخص نمود و به همين خاطر خون ها مورد بررسي قرار گرفته و انتقال اين بيماري از طريق خون ديگر به آساني صورت نمي گيرد. کارکنان بيمارستانها ، پزشکان ، پرستاران و مراقبين بهداشتي که در تماس با بيماران و يا خون آنها هستند ، در معرض عفونت هپاتيت وانتقال قرار دارند و به همين دليل واکسيناسيون هپاتيت ب و رعايت دستورات بهداشتي و مراقبتي در اين دسته از افراد توصيه مي شود.
اگر در يک خانواده يک فرد ناقل هپاتيت وجود داشته باشد، امکان انتقال بيماري به ساير افراد خانواده وجود دارد ولي اين امر نياز به تماس مداوم و طولاني دارد و نحوه انتقال از طريق ورود خون فرد ناقل هپاتيت به مخاط و يا خون فرد سالم است. سوراخ کردن پوست با يک سوزن به منظور خالکوبي يکي از راههاي شناخته شده انتقال هپاتيت مي باشد.
استفاده از سرنگهاي مشترک در بين معتادان به هروئين مي تواند به انتقال انواع عفونت ها از جمله هپاتيت ب شود. البته خوشبختانه اين موضوع در کشور ما کمتر مطرح است. از علل مهم انتقال اين بيماري درکشورهاي غربي بي بندو باري جنسي و اعتياد به مواد مخدر تزريقي است. ازعلل ديگر انتقال اين بيماري در همه کشورها مي تواند مراجعه به دندانپزشک تجربي و انجام اعمال جراحي کوچک بدون توجه به رعايت استريل کردن و اصول ضدعفوني باشد.
بطور خلاصه سه راه عمده زير راههاي اصلي انتقال هپاتيت ب مي باشد :
1-از مادر آلوده به نوزاد ( در کشور ما شايعترين راه مي باشد )
2-از راه تزريق ( تزريق خون ، اعتياد تزريقي ، حجامت ، خالکوبي و ... )
3-از راه جنسي (اگر همسر فرد ناقل واکسينه شده باشد حدود 5 درصد احتمال انتقال وجود دارد که با تزريق واکسن اين احتمال به حدود صفر مي رسد ) .
پيشگيري :
مهمترين راه مقابله با هپاتيت ويروسي پيشگيري از آن است .با توجه به راههاي عمده انتقال بيماري و علل بروز آن انجام اقدامات پيشگيري و رعايت دستورات بهداشتي توصيه مي شود. بهترين راه مقابله با ابتلاء به بيماري هپاتيت ب تزريق واکسن آن است. واکسن هپاتيت ب يک واکسن کاملا بي خطر مي باشد و شامل ويروس زنده يا مرده نيست بلکه يکي از اجزاء جدا شده از اين ويروس مي باشد و تا به حال موردي که دلالت برانتقال بيماري هپاتيت به دنبال استفاده از واکسن هپاتيت داشته باشد، گزارش نشده است . تزريق واکسن هپاتيت ب معمولا در سه نوبت و به فواصل يک ماه و 6 ماه پس از اولين تزريق مي باشد. تزريق واکسن در عضله بازو صورت مي گيرد. تزريق واکسن مي تواند تا 95درصد بر عليه بيماري ايمني ايجاد کند. البته در برخي افراد به دلايل نژادي و توارثي و در افراد مسن و کساني که سيستم ايمني آنها دچار نقص مي باشد ممکن است اين واکسن ايمني ندهد. چاقي و استعمال دخانيات تاثير واکسن هپاتيت را کاهش مي دهد.
البته کساني که ناقل بيماري هپاتيت ب مي باشند در صورتي که واکسن تزريق کنند ، ايمني بر عليه ويروس در آنها پديد نمي آيد. لازم به ذکر است تزريق واکسن هپاتيت به افراد آلوده به ويروس هپاتيت خطري در بر ندارد ولي نيازي به تزريق واکسن نداشته و به هيچ عنوان توصيه نمي گردد.
توضيحاتي درخصوص ناقلين هپاتيت ب :
از بين هر 100 نفري که ناقل هپاتيت ب مي باشد ، ساليانه يک نفر در ايران ويروس را از بدن خود پاک کرده و آزمايش هپاتيت آنها منفي مي شود. ولي ممکن است 2 تا 3 نفر از اين افراد درعرض چند سال دچار عود بيماري شوند و در مقابل حدود 10درصد از اين تعداد ، ويروس تکثير يافته و سبب ضايعه کبدي شود و در اين حالت به اين دوره بيماري هپاتيت مزمن مي گويند. لذا ضروري است که حاملين هپاتيت ب با انجام آزمايشات خود تحت مراقبت پزشک قرار گيرند. در بعضي از افراد ويروس ها فعال شده و سبب التهاب کبد مي شوند. در ايران از ميان دو ميليون ناقل هپاتيت ب حدود 10 درصد يعني 200 هزار نفر دچار مشکل کبدي بوده و ويروس هپاتيت ب در کبد تکثير پيدا کرده و التهاب درکبد و فعاليت ويروس در خون مي باشند و احيانا نيازمند درمان نيز هستند. در اثر پيشرفت هپاتيت ، سيروز يا تنبلي کبد رخ مي دهد. درمان نهايي بيماري سيروز، پيوند کبد است که داراي هزينه بسيار بالايي مي باشد که با پيوند موفق ، بيماران به زندگي سالم و طبيعي بازمي گردند. رعايت دستورات بهداشتي و مراجعات دوره اي به پزشک براي ناقلين هپاتيت ب از اهميت زيادي برخوردار است . تا به امروز براي ناقلين هپاتيت ب درمان خاصي توصيه نشده است. البته چون عملکرد کبد نيز خوب است درمان خاصي نياز ندارد. لازم به ذکر است که يکي از عوامل فعال شدن ويروس هپاتيت در کبد ، مصرف مشروبات الکلي مي باشد که باعث پيشرفت بيماري مي شود. داروهايي که درحال حاضر در درمان هپاتيت مزمن ب استفاده مي شوند بيشتر در جلوگيري از پيشرفت بيماري موثرند . به هرحال در موارد بسيار نادري با استفاده از اين دارو ، ويروس از بدن کاملا حذف مي شود.
هيچگونه محدوديت غذايي براي ناقلين هپاتيت توصيه نمي شود .تنها افراد چاق بايد از مصرف چربي خودداري کنند و وزن خود را کاهش دهند. محدوديتي نيز براي انجام امور روزانه در اين افراد وجود ندارد. کساني که دچار خستگي مي شوند از فعاليتهاي ورزشي سنگين خودداري کنند. افراد چاق بايد از وزن خود کاسته و فعاليتهاي ورزشي خود را بيشتر نمايند.
تشخيص هپاتيت ب :
در کشور ما شايعترين راه تشخيص ناقلين هپاتيت ب اهداء خون است. يعني فرد بدون شکايت خاصي جهت انجام کار انساني به پايگاههاي اهداء خون مراجعه نموده تا اندکي از خون خود را جهت شفاي حال نيازمندان پيشکش نمايد. ولي پس از مدتي نامه اي دريافت مي نمايد که در آن نوشته شده است : اهداء کننده محترم در خون شما اختلال جزيي مشاهده شده است لطفا جهت مشخص نمودن علت به سازمان انتقال خون منطقه مراجعه نماييد و پس از مراجعه مجددا نمونه خون جهت انجام تست ويروس شناسي اخذ شده و اگر جواب نتايج قطعي شده به وي گفته مي شود که شما ناقل مزمن هپاتيت ب هستيد و جهت مشاوره به درمانگاه هپاتيت مراجعه نماييد. لازم به ذکر است در سازمان انتقال خون به افرادي که مراجعه مي کنند ، متذکر مي شوند در صورتيکه در گذشته در معرض خطر انتقال بيماري هپاتيت بوده ايد به قسمت ويژه مراجعه نماييد تا با دقت بيشتر آزمايشات مربوطه را به انجام رسانده و از طرفي از احتمال راه يابي خون آلوده به ديگر خونها پيشگيري شود.
ولي افرادي که در معرض خطر اين بيماري بوده اند براحتي مي توانند با مراجعه به پزشک و انجام يک آزمايش خون مشخص کنند که ناقل اين بيماري مي باشند يا خير ، لازم به ذکر است با مشخص شدن اين موضوع ، اين افراد مي توانند با توصيه هاي پزشک از پيشروي بيماري جلوگيري کنند و از يک زندگي سالم برخوردار شوند و هر چه که ديرتر اين عارضه شناخته شود ، انجام امور درماني آن مشکل تر مي شود. داروهايي که در حال حاضر در درمان هپاتيت مزمن ب و سي استفاده مي شوند بيشتر در جلوگيري از پيشرفت بيماري نقش دارند.
هپاتيت سي :
هپاتيت سي در اثر يک نوع ديگر از ويروس هاي هپاتيت بوجود مي آيد و تنها در آمريکا چهارميليون نفر به هپاتيت سي آلوده اند. امروزه هپاتيت سي مهم ترين دليل پيوند کبد در اين کشور مي باشد. در مصر 15 تا 20 درصد مردم به هپاتيت سي مبتلا هستند. هپاتيت سي به طور عمده از طريق خون منتقل مي شود. اين ويروس به راحتي به وسيله سيستم ايمني ميزبان از بين نمي رود . بنابراين در بيشتر از 85 درصد از بيماران ، هپاتيت سي عفونتي ماندگار است . ناتواني ميزبان آلوده شده در از بين بردن اين ويروس موجب پيدايش بيماري مزمن کبدي مي شود و متاسفانه تا بحال واکسن موثري جهت پيشگيري از ابتلاء به آن کشف نشده است.
هپاتيت سي يک ويروس قابل انتقال از راه خون است. ويروس هپاتيت سي در سال 1989 شناسايي شده و در سال 1990 آزمايشي براي آن پيشنهاد شد که از طريق اين آزمايش هر فردي مي تواند پي ببرد که آلوده به اين ويروس مي باشد يا خير؟ لذا کساني که د رمعرض خطر اين آلودگي بوده اند مي توانند با مراجعه به پزشک اقدام به انجام اين آزمايش نمايند و درصورت مشخص شدن آلودگي ، تحت نظر پزشک اقدام به درمان خود نمايند که اين سبب بهبودي سريعتر خواهد شد.
ويروس هپاتيت سي از راه تماس با خون آلوده منتقل مي شود. تا قبل از سال 1992 درکشورهاي خارجي و قبل از سالهاي 75-1374 در ايران، شايعترين راه انتقال ويروس هپاتيت سي استفاده از خون و فرآورده هاي آن بوده است. بديهي است که پس از اين سالها تمام خونها از نظر انواع بيماري هاي عفوني از جمله هپاتيت سي مورد بررسي قرار مي گيرند و تنها در صورت سالم بودن اجازه تزريق داده مي شود و عدم آزمايش خون ها از نظر هپاتيت سي قبل از اين سالهابه دليل عدم امکان انجام آزمايش هپاتيت سي بوده است. لذا کساني که خون دريافت مي کرده اند نظير بيماران هموفيلي و مبتلايان به نارسايي مزمن کليه که تحت دياليز خوني قرار مي گيرند. بايد با انجام آزمايش هپاتيت سي خون خود را آزمايش کنند. امروزه متاسفانه اعتياد به مواد مخدر تزريقي و تماس با خون افراد آلوده از طريق استفاده مشترک از سوزن مصرفي عامل مهمي در ابتلاء به هپاتيت سي مي باشد . بيش از 75درصد افرادي که درحال حاضر و يا در سابق مواد مخدر به صورت تزريقي بکار برده اند به ويروس هپاتيت سي مبتلا شده اند. سوراخ کردن پوست با يک سوزن به منظور خالکوبي يکي از راههاي شناخته شده انتقال هپاتيت سي مي باشد . خانم هايي که به امر خالکوبي ابرو که به آن تاتونيگ مي گويند درمعرض خطر ابتلا به هپاتيت سي هستند زيرا در آرايشگاهها متاسفانه از يک سوزن براي چندين نفر استفاده مي شود . در صورتيکه روابط جنسي در چارچوب خانواده و بر پايه اخلافيات نباشد يکي از عوامل در انتقال هپاتيت سي مي باشد. لازم به ذکر است که ازدواج با افراد ناقل هپاتيت سي با مشاوره پزشک و با کسب نظر وي بلامانع است.
بايد توجه داشت که جداسازي وسايل زندگي مثل قاشق و بشقاب ضروري نيست ولي جداسازي وسايل شخصي مثل مسواک ، ريش تراش، ناخن گير، برس، حوله و کيسه حمام ضروري است. هيچ دليلي دال بر انتقال اين عامل عفوني از راه خوراکي مثل غذاي آلوده و يا آب آلوده وجود ندارد. بهترين راه مبارزه با اين بيماري ، شناخت بيماري ، اجراي دستورات بهداشتي و رعايت دستورات پزشکي مي باشد.
هپاتيت سي از راه هاي زير منتقل نمي شود :
1-دست دادن و بوسيدن فردآلوده
2-آشپزي کردن و در يک مکان غذا خوردن
3-معاشرت معمول در محل کار و منزل
4-در آغوش گرفتن مبتلايان
5-از راه هوا
6-شنا کردن در يک استخر
البته کارکنان حرفه پزشکي نيز در صورت عدم رعايت نکات بهداشتي در معرض خطر مي باشند. تماس با خون بيماران و يا سوزن آلوده مي تواند زمينه ساز انتقال اين عفونت باشد. همچنين رعايت نکات بهداشتي در دندانپزشکي نيز از اهميت زيادي برخوردار است. امروزه روشهاي درماني جديدي براي درمان هپاتيت سي وجود دارد و با پيشرفت دانش پزشکي ، روشهاي درماني جديدتري نيز پديد مي آيد که افراد مي توانند به درمان خود اميدوار باشند . بدون شک روحيه قوي به همراه توکل به حضرت حق در حفظ سلامتي انسان و مبارزه با بيماريها بسيار اثرگذار است ، کسب آگاهي در مورد بيماريها و اقدام در جهت شناسايي و درمان آنها و در کنار پزشک به درمان پرداختن زمينه ساز شفا يافتن انسان مي باشد و در طول تاريخ چنين انساني توانسته است بيماريها را به زانو درآورد.

دانلود نسخه PDF - کبدسالم