up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله کاني PDF
QR code - کاني

کاني

کاني شناسي (1)

کاني شناسي ريشه لغوي لغت مينرال (کاني) که از قرون وسطي مورد استعمال قرار گرفته از لغت يوناني Mna (متشابه لاتيني آن Mina است) به معني کاني يا گردال (از نظر معدن شناسي) مشتق شده است، لذا نام فارسي آن يعني کاني معروف موادي است که از کانسارها بدست مي آورند.
نگاه اجمالي قرنها پيش از دستيابي انسان به فلزات و علم استخراج و مصرف آنها ، برخي از سنگها و کانيها مهمترين ابزار دفاعي ، زراعي و شکار بشر محسوب مي شده اند. بشر اوليه جهت تهيه ابزار سنگي از مولد داراي سختي زياد همچون سنگ چخماق ، کوارتزيت ، ابسيدين ، کوارتز و ... که در محيط زندگي اش فراوان بوده استفاده کرده است.
نحوه استفاده و بکارگيري اين مولد آنچنان در زندگي و پيشرفت انسان مؤثر بوده است که بر اين اساس زمان زندگي انسان اوليه را به سه دوره ديرسنگي ، ميانسنگي) و نوسنگي تقسيم شده اند. همزمان با شناخت فلزات و استخراج آنها عصر فلزات آغاز گرديد. احتمالاً اولين فلز استخراج شده در حدود ۴۵۰ سال ق.م ، مس بوده است. کانيها از نظر فيزيکي و شيميايي اجسام طبيعي و همگن هستند که تقريبا منحصرا بصورت بلور و يا لااقل توده بلورين حاوي ذرات ظريف و ريز تا درشت تشکيل مي گردند.
فقط معدودي از کانيهايي که آنها را بصورت جامد مي شناسيم، به حالت بي شکل و يا ژلهاي وجود دارند. با توجه به همگن بودن شيميايي کانيها ، ترکيب آنها را مي توان بوسيله فرمول نشان داد. مع ذلک اين فرمول در بسياري از حالات ، منظور عادي شمي را مجسم نمي کند، به اين جهت در نگارش آن مفاهيم کريستالو شيمي به مقياس وسيعي بايد منظور گردد. براي معرفي کانيها علاوه بر فرمول آنها ، تمام خواص فيزيکي مانند خواص نوراني ، الکتريکي ، مقاومت ، سختي و بالاخره خاصيت بلورشناسي نيز مورد بررسي قرار مي گيرد.
اساس مطالعه اين خواص موضوع کاني شناسي عمومي را تشکيل مي دهد. تاريخچه مصريان قديم شش هزار سال قبل از ميلاد در صحراي سينا فيروزه را به خاطر رنگ زيبايش استخراج مي کردند. انسانهاي عهد حجر ، سنگ آتشزنه را که داراي سطح شکست تيز است، به عنوان چاقو و سرنيزه ، جهت تراشيدن چوب و تهيه نوک تيز کمان به کار مي برند. علاوه بر تفريت که داراي سطح شکست منحني شکل است براي تهيه تبر و از سنگ آتشزنه و پيريت جهت تهيه آتش استفاده مي کردند.
عهد حجر زماني خاتمه يافت که انسان توانست در نتيجه تجارب گوناگون از مس و قلع آلياژي به نام مفرغ يا برنز تهيه کند. در طي عهد برنز بشر قرنها تجربه اندوخت تا سرانجام حدود ۱۰۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح به کشف و تهيه آهن توفيق يافت. به روايت ديگر حدود ۲۷۰۰ سال قبل عصر مفرغ آغاز شد که در اين عصر انسان ابزار خود را از اين آلياژ تهيه مي نموده است. حدود ۳۰۰۰ سال ق.م مصريها از ذوب سيليس ، شيشه تهيه نمودند و قرنها پيش از ميلاد مسيح چين ها در فسيلها از کائولن ابزار چيني مي ساخته اند. در طول تاريخ اطلاعات بسياري در رابطه با چگونگي شکل گيري ، جنس ، ساختمان و ساير خصوصيات کانيها بدست آمده است.
سير تحولي و رشد اصولا يونانيها نخستين ملتي بودند که جنبه علمي کانيها را بررسي کردند مثل تالس ملطي که ۴۸۵ سال قبل از ميلاد به خاصيت کهربايي کانيها اشاره کرده و تميش تکلس (۵۲۷ ۵۴۹ ق.م) که دست به استخراج معادن زد. يک کتاب سنگ شناسي (الاحجار) که به ارسطو (۳۲۲ ۳۸۴ ق.م) نسبت مي دادند بعدها معلوم شد که در سده هشتم نوشته شده ، ولي کتابي از شاگردش يتوفر است (۲۸۸ ۳۷۲ ق.م) بجا مانده بنام راجع به سنگها که شايد بتوان گفت اولين کتاب علمي کاني شناسي است. کتاب با ارزش ديگري که بعدها نوشته شد بوسيله پزشک رومي جالينوس (۲۰۱ ۱۱۳ م) بود. اثر دانشمند عاليقدر ايراني ، ابو علي سينا (۱۰۳۷ ۹۷۰) تحت عنوان درباره کانيها را شايد بتوان گفت اولين کتابي است که کانيها را بطور سيستماتيک به چهار دسته تقسيم کرده است.
از اروپاييان از کاني شناس آلماني آلبرت فون بول (۲۸۰ ۱۱۹ م) ياد مي کنيم اين شخص که به ماگنوس معروف است داراري پنج جلد کتاب از زمينه کاني شناسي است. از دو شخصيت ديگر آلماني به نامهاي باسيلوس والنتين و آگريکولا (۱۶۲۳ ۱۵۵۵) ياد مي کنيم که شخص اخير بعدها به پدر کاني شناسي معروف گشت. آخرين شخصي که کانيها را از نظر ظاهري مورد مطالعه قرار داد، کاني شناس روسي لموسوف (۱۷۱۱ ۱۷۶۵) بود. در سال ۱۶۶۹ يک دانشمند دانمارکي به نام نيلس استنسن قانون ثابت بودن زوايا را کشف کرد. در همين سال شخص ديگري به نام اراسموس بارتولينوس موفق به کشف شکست مضاعف کليست ايسلندي گرديد.
قانون پارامتر وايس آلماني در دهه دوم قرن بيستم وضع کرد. در سال ۱۸۳۰ هسل ۳۲ کلاسه را ثابت کرد، پس از آن با استفاده از محاسبات رياضي فدروف روسي و شنفليس آلماني ۲۳۰ شبکه فضايي را ثابت کردند. با کشف اشعه ايکس بوسيله رنتگن ، تحول عظيمي در کاني شناسي بوجود آمد بدينوسيله براي اولين مرتبه ماکس فون لاوه موفق به مطالعه ساختمان داخلي کريستال گرديد. بعد از اينکه استفاده از اشعه ايکس در کاني شناسي نشان داده شد، براگ در سال ۱۹۱۳ اولين ساختمان يعني شبکه نمک طعام را معرفي نمود.
کاني چيست؟ کاني عبارت است از عناصر يا ترکيبات شيميايي طبيعي جامد ، همگن ، متبلور و ايزوتروپ با ترکيبات شيميايي نسبتاً معين که در زمين يافت مي شود. خواص فيزيکي کانيها در حدود مشخص ممکن است تغيير نمايند. کانيها به صورت اجسام هندسي با ساختمان اتمي منظم متبلور مي گردند که به آن بلور مي گويند. اگر بلور يک کاني را به قطعات کوچک و کوچکتر تقسيم نماييم سرانجام به کوچکترين جزء داراي شکل هندسي منظم خواهيم رسيد که آن را واحد تبلور ، سلول اوليه و يا سلول واحد بلور مي نامند. از کنار هم قراردادن واحدهاي تبلور شبکه بلور که سازنده اجسام متبلور است ايجاد مي گردد.
علاوه بر کانيهاي متبلور با دسته اي از ترکيبات داراي تمامي خواص کاني بجز سيستم تبلور مي باشند که اين دسته را شبه کاني مي نامند و شرايط تشکيل کانيها بسيار متفاوت است ، برخي مانند پيريت ممکن است در شرايط بسيار متنوعي ايجاد گردند در حاليکه برخي ديگر به عنوان شاخص کاني ، فشار ، دما وجود عناصر راديواکتيو و ... مورد استفاده قرار مي گيرند. همه کانيها به استثنا شبه کاني ها در يکي از ۷ سيستم تبلور شناخته شده متبلور مي گردند. برخي از کانيها در شرايط مشابه در کنار هم تشکيل مي گردند که به آنها پاراژنز با کاني هاي همراه گفته مي شود. کانيها در طبيعت در اندازه هاي بسيار متفاوتي يافت مي شوند که بر اين اساس آنها را به درشت بلور ، متوسط بلور ، ريز بلور و مخفي بلور تقسيم مي نمايند.
برخي از انواع درشت بلور و متوسط بلور در نمونه هاي دستي قابل تشخيص بوده ، انواع ريز بلور توسط ميکروسکوپهاي قوي و کانيهاي مخفي بلور را به کمک اشعه ايکس و ميکروسکوپهاي الکتروني مي توان شناسايي نمود. اهميت اقتصادي کانيها کانيها داراي ارزش اقتصادي بسيار زيادي مي باشند، بطوري که اقتصاد بسياري از کشورهاي جهان نظير شيلي ، گينه ... بر اساس مواد معدني پايه ريزي شده است. اگر چه بسياري از کانيها داراي ارزش درماني ويژه خود هستند و حتي تعدادي به عنوان مواد سمي و مهلک مورد استفاده قرار مي گيرند، ولي افرادي نيز وجود دارند که همراه داشتن کانيهاي معين را در درمان برخي از بيماريهاي موثر مي دانند.
در سراسر جهان عده زيادي علاقمند به جمع آوري مجموعه هاي کاني هستند، در يک پيک نيک خانوادگي مي توان نمونه هايي از اين خلقت زيباي خداوند جمع آوري نمود. با توجه به اينکه در کشور ما کانيهاي متنوعي وجود دارند و بسياري از آنها قابل دسترس مي باشند. کانيها از دوران پيش از تاريخ ، نقشي اصلي در نحوه زندگي بشر و استاندارد زندگي وي داشته اند. با گذشت هر قرن ، اهميت اقتصادي کانيها به گونه اي فزاينده بيشتر شده و امروزه به اشکال بيشماري ، از احداث آسمانخراشها گرفته تا ساخت رايانه به آنها وابسته ايم. تمدن جديد ، به طور شگفت آوري به کانيها وابسته است و کاربرد وسيع آنها را الزامي کرده است. تعداد کمي از کانيها مانند تالک ، آزبست ، گوگرد و ... به همان شکل استخراج شده ، معروف مي شوند. اما بسياري از آنها را براي به دست آوردن يک ماده مفيد ، بايد در آغاز فرآوري کرد.
▪ برخي از محصولات آشناتر عبارتند از :
آجر
شيشه
سيمان
گچ و چيزي در حدود بيست فلز از آهن گرفته تا طلا.

کاني ماده ي طبيعي، غيرآلي، بلوري و جامد است که در ترکيب سنگ هاي پوسته ي زمين يافت مي شود. برخي کاني ها از يک عنصر خالص و بسياري از آن ها از دو يا چند ...

کاني کانيها ترکيبات طبيعي هستند که طي فرايندهاي زمين شناختي بوجود مي آيند. واژه کاني به ترکيباتي اطلاق مي گردد که از يک سو ترکيب شيميايي و از سوي دي ...

اطلاعات اوليه براي شناسايي کانيها از خواص فيزيکي ، کرسيتالوگرافي ، شميايي و هم چنين بررسيهاي زمين شناسي استفاده مي‌شود . با اينکه نتيجه حاصل از مطالعه ...

در علوم مهندسي ، خاک مخلوط غير يکپارچهاي از دانههاي کانيها و مواد آلي فاسد شده ميباشد که فضاي خالي بين آنها توسط آب و هوا (گازها) اشغال شده است. خاک ب ...

منطقه ايران را چه در محدوده کمربند کوهزايي رشته کوه البرز و چه در محدوده زاگرس بررسي کنيم، طيف وسيعي را از نظر گستردگي در آمار لرزه ها مشاهده خواهيم ک ...

سنگ آهک کربنات کلسيم CaCO۳ به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي شود اين سنگ بيشتر به صورت آهک رسي , آهک ماسه اي و دولوميت يافت مي گردد ناخالصيهاي ...

▪ کانيهاي سنگين: سنگهاي آذرين و دگرگوني حاوي يک سري کانيهاي سنگين با وزن مخصوص بيشتر از ۲.۶۵ (وزن مخصوص کوارتز) و ۲.۵۶ تا ۲.۷۶ (وزن مخصوص فلدسپاتها) م ...

فلز ماده اي است که مي توان آن را صيقل داده و براق کرد، يا به طرح هاي گوناگون در آورد و از آن مفتول هاي سيمي ظريف تهيه کرد. فلز جسمي است که آزمايش هاي ...

دانلود نسخه PDF - کاني