up
Search      menu
طب سنتی :: مقاله کاسني PDF
QR code - کاسني

کاسني

کاسني نمونه اي از ارتباط منطقي بين طب سنتي ايران و علم روز

● مقدمه
فاصله بين طب سنتي ايران در زمان هاي درخشش فکر و انديشه در ايران گذشته و پزشکي امروز آنقدر زياد است که بعضي عکس العمل هاي منفي در مورد طب سنتي کاملا طبيعي به نظر مي رسد. در هر صورت راه برخورد منطقي با يک مساله علمي نفي آن نيست بلکه عقل سليم حکم مي کند که در مورد آن تفکر کرده و راه هاي حل آن يکي پس از ديگري تا رسيدن به پاسخ آزمايش شود. ناگفته نماند که بعضي از پزشکان عاشق ايران گذشته و حال تلاش هاي غير قابل توصيف جهت وصل تاريخ علمي گذشته و امروز مبذول کرده اند و مي کنند. آنها معتقدند که راه درمان بيماري هاي انساني از شناخت بهتر شخصيت چند بعدي ايشان (مادي و معنوي) مي گذرد. گروه ديگري که در اين تلاش عظيم، براي پيوست مجدد يافته هاي گذشته با علم روز نقش ايفا مي کنند، داروسازها مي باشند. آنها کاملا واقفند که هر ترکيب شيميايي که وارد بدن انسان مي شود فعل و انفعالات خاص خودش را بدنبال خواهد داشت خواه غذا باشد يا دارويي ساخت کارخانه دارويي يا ترکيب طبيعي استخراج شده از يک گياه دارويي باشد. داروسازان مي دانند که برخلاف آنچه که در دو قرن اخير جا افتاده بود، بهترين اثر دارويي هميشه با ترکيبات سنتز شده و خالص نيست و در بسياري از موارد يک عصاره خام ( حاوي چندين ترکيب گياهي) اثرات بسيار ملايم تر و مفيد تر نشان مي دهد. در اين مقاله يکي از گياهان دارويي شناخته شده در طب سنتي و طب جديد به نام کاسني مورد بررسي قرار مي گيرد. ابتدا استفاده از اين گياه در طب سنتي مطرح، سپس استفاده هاي پزشکي امروز از اين گياه بررسي مي شود. در پايان تلاش هاي صورت گرفته براي استاندارد سازي اين گياه در داخل کشور و نکته هاي جديد که در اين تحقيق بدست آمده گزارش مي شود.
کاسني چيست؟
بهتر است ابتدا به معرفي کاسني بپردازيم هرچند اغلب مردم ايران حداقل يکبار کاسني را ديده و مصرف کرده اند. کاسني با نام علمي (Cichorium intybus) گياهي علفي و داراي ساقه هايي است که در حالت وحشي به ۵ ۰ تا ۵ ۱ متر مي رسد که اگر پرورش يابد از دو متر نيز تجاوز مي کند. ريشه اي قوي و دراز به رنگ قهوه اي دارد. برگهاي آن متناوب و پوشيده از تارهاي فراوان در اطراف و گلبرگهاي مياني است. قسمت مورد استفاده کاسني، برگ، ريشه و دانه آن است. ساقه کاسني باريک، استوانه اي و داراي انشعابات کم در ناحيه مجاور راس است، به طوري که منحصرا در قسمت هاي انتهايي ساقه، شاخه هايي با حالت فاصله دار از محور اصلي در گياه ديده مي شود. اين گياه برگهاي متناوب و پوشيده از تارهاي فراوان در اطراف رگبرگ مياني دارد و شکل ظاهري برگهاي قاعده ساقه آن با بقيه فرق دارد. گلهاي زيبا و آبي رنگ کاسني در تابستان از تيرماه تا شهريورماه ظاهر مي شوند و چون به تعداد زياد و به شکل فاصله دار در طول محور دراز ساقه و انشعابات آن شکفته مي شود، از اين جهت منظره بسيار زيبا به گياه مي بخشند. کاسني در تمامي قسمتهاي ايران در شمال و سواحل درياي خزر، آذربايجان، خراسان و حتي سيستان رويش دارد و کليه قسمتهاي اين گياه به خصوص ريشه و برگها اثر دارويي دارند. ريشه و برگهاي اين گياه اثر تقويت کننده معده، تصفيه کننده خون، ملين و تب بر دارند و از آنها به عنوان اشتهاآور در ضعف دستگاه هضم، درمان قولنج هاي کبدي، نارسايي کبد و اخلاط خوني استفاده مي شود.
کاسني در متون طب سنتي ايران:
اين گياه دارويي در متون و منابع طب سنتي ايران نيز به نحو دقيق تعريف و توصيف شده است و از دوران پيش از اسلام تاکنون همواره به مثابه گياه درماني شناخته مي شده است. و اهميت آن به اندازه اي بوده است که ابن سينا پزشک بزرگ مسلمان در مورد گياه کاسني و خواص آن رساله اي نوشته است. در اينجا به تعدادي از متون طب سنتي ايران که به کاسني پرداخته اند مي پردازيم.
● رساله الهندبا حکيم ابوعلي سينا (۳۷۰ هجري قمري)
اين رساله به زبان عربي نوشته شده، و در آن به خواص، فوايد و موارد استعمال کاسني پرداخته شده است.
▪ در شاهنامه حکيم فردوسي (قرن ۴هجري قمري) در مورد کاسني چنين آمده است:
به نزديک خاتون شد آن چاره گر تبه ديد بيمار او را جگر
بفرمود تا آب نار آورند همان تره جويبار آورند
کجا تره کاسني خواندش تپش خواست کز قلب بنشاندش
به فرمان يزدان چو شد هفت روز شد به آن دخت چون ماه گيتي فروز
▪ محمود بن محمد چغميني (قرن ۸ هجري قمري) در کتاب «قانونچه در طب» در مورد نحوه کاربرد و فوايد کاسني مي نويسد:
در درد کبد اگر با سرخي رنگ و امتلا بدن همرا باشد. علاجش زدن رگ باسليق، دادن شيره کاسني با سکنجبين بزوري، ماليدن صندل سفيد با گلاب و کافور به ناحيه کبد و نوشاندن جو آب و سکنجبين و خوراندن نان با آبغوره است.
▪ در کتاب مخزن الادويه تاليف محمد حسين شيرازي(قرن ۱۳ هجري قمري) در مورد کاسني اينگونه آمده است:
«کاسني که به عربي آن را هندبا گويند نباتي است که دراکثر بلاد مي رويد. و دو نوع بري و بستاني دارد.
خواص: مفتح، مسکن حدت صفرا و خون و تشنگي، ماليدن آب برگ آن به پيشاني خواه به تنهايي و يا با سرکه و صندل جهت صداع گرم صفراوي مفيد است. آشاميدن آن جهت تفتيح سده کبد و طحال و استسقاي حار و تفتيح سدد احشا و عروق و تقويت جگر تسکين حرارت خون و غثيان مستعمل و هرچه تلخ تر باشد تاثير آن در رفع سدد و امراض کبد بيشتر است.
سيد اسماعيل جرجاني در ذخيره خوارزمشاهي (قرن شش هجري قمري ) براي درمان استسقا اشاره دارد به نسخه اي که منسوب به طبيب مشهور ايراني محمد بن زکرياي رازي است در اين نسخه آمده است براي درمان استسقا از ريوند چيني، عصاره غافث، تخم کاسني، تخم کرفس و هفت برک هر يک به مقدار معين، شربت درست کرده و هرهفته به بيمار بدهند.
کاربرد امروز
▪ مصارف امروزي کاسني بيشتر بر ريشه و ماده موثره اينولين متمرکز است. اينولين موجود باعث تکثير افزايش فلور روده ي بدون بهم زدن اکوسيستم فردي مي شود اين اثر در سال ۲۰۰۰ ميلادي توسط آژانس ايمني بهداشت مواد غذايي کشور (AFSSA)فرانسه به تاييد رسيده است.
▪ مطالعات اخير بر روي ماده موثره اينولين اثرات کاهش چربي خون و ضد مسموميت کبدي نيز نشان مي هد.
▪ با توجه به مجموعه تحقيقاتي که در طب سنتي و طب جديد امروزه انجام گرفته است مي توان خواص زير را برا اين گياه بيان کرد:
▪ تمام قسمت هاي کاسني مخصوصاً ريشه و برگ آن، محرک صفرا است و به عمل هضم کمک مي کند و اثر آن در نارسايي هاي کبدي، قولنج هاي کبدي و ناراحتي هاي صفراوي بارز است.
▪ ريشه و برگ هاي آن، در بهبود تب ها، يرقان (زردي) و انسداد مجاري صفراوي مفيد است.
▪ اگر آب پخته کاسني را با سکنجبين ميل کنيد بهترين داروي تب هاي طولاني و مداوم است.
اساده از عرق کاسني براي کلسترول خون، خارشهاي پوستي، طراوت و شادابي پوست و جوش صورت توصيه مي شود. از دم کرده برگهاي تازه کاسني و يا جوشانده برگهاي خشک و يا دم کردن گلهاي کاسني نيز مي توان استفاده کرد.
در اينجا ديگر به قسمت آزمايش اشاره اي نمي شود و به قسمتي از نتايجي که در اين پژوهش بدست آمد اشاره مي شود.
▪ گياه کاسني داراي خواص بسياري است و همواره نسبت به اين خواص نوعي آگاهي وجود داشته است.
▪ اين آگاهي امروزه به مثابه پاره اي از فرهنگ ايراني درآمده و مردم ما رويکرد مثبتي نسبت به اين گياه دارند. معمولا اغلب عطاري ها محصولات اين گياه را بصورت عرقيات و ترکيب با گياهان ديگر بصورت پودر يا کپسول براي درمان بکار برده و عرضه مي کنند و از گياهان پر فروش عطاري هاست.
▪ علاوه بر ارزش هاي درماني کاسني به مثابه پاره اي از طب سنتي ايران داراي ارزش نمادين مي باشد.
▪ ارزش فرهنگي امتياز خاص طب سنتي است که آن را از طب جديد جدا مي سازد.
▪ آنچه که در طي اين پژوهش حاصل شد اثبات علمي استفاده هاي اين گياه در طب سنتي است. چراکه مقدار زياد اينولين در کاسني موجب مدر بودن آن مي شود و از طريق دفع کليوي و صفرا سموم بدن را دفع مي کند.
▪ اين تحقيق اهميت ريشه کاسني در درمان بيماري هاي کبدي و صفراوي به خوبي نشان مي دهد. با توجه به اهميت کبد در تصفيه بدن از سموم و کمبود داروهاي کبدي در کشور به نظر مي رسد زمينه کاري براي تهيه فراورده هاي متعدد از اين گياه با ارزش موجود مي باشد.

اين گياه از خانواده کلاپرکها (Compositeae) مي باشد. دو گونه آن مورد استفاده قرار مي گيرد يکي سيکوريوم انديووم يا کاسني فري و ديگري سيکوريوم انتيموس يا ...

جالب است بدانيد که همان طور که انسان ها خانواده دارند و ظاهر و رفتارشان مشابه ساير اعضاء خانواده است گياهان نيز هر يک از خانواده اي هستند وخصوصياتشان ...

جالب است بدانيد که همانطور که انسانها خانواده دارند و ظاهر و رفتارشان مشابه ساير اعضاء خانواده است گياهان نيز هر يک از خانوادهاي هستند وخصوصياتشان مشا ...

جالب است بدانيد که همان‌طور که انسان‌ها خانواده دارند و ظاهر و رفتارشان مشابه ساير اعضاء خانواده است گياهان نيز هر يک از خانواده‌اي هستند وخصوصياتشان ...

راهنماي کاشت گياهان دارويي در خانه اگر در حياط خانه يا آپارتمان تان باغچه کوچکي داريد، پيشنهاد مي کنم براي يک بار هم که شده، گياهان دارويي در باغچه تا ...

● گلاب (طبيعت معتدل): ▪ مقوي اعصاب و قلب، معده، معطر، نيکوي رخسار، رفع خلط خوني و سخت کننده لثه، با خوردن يک استکان گلاب نيم گرم با مقداري نبات دل درد ...

در زمان هاي نه چندان دور در خانواده هاي ايراني معجوني تهيه مي شد که شايد فراهم کردن آن براي خانم ها در اين زمانه کمي سخت باشد چرا جايي که مي توان با ب ...

۱) عرق اسطوخودوس ▪ خواص دارويي: معطرکننده ضدعفوني کننده مقوي رفع آسم بند آورنده خون ▪ نوع گياه مورد استفاده جهت تقطير: گياه استوخودوس Lavandula Stoech ...

دانلود نسخه PDF - کاسني