up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله کاخ موزه گلستان PDF
QR code - کاخ موزه گلستان

کاخ موزه گلستان

مجموعه کاخ گلستان، يادگاري به جاي مانده از ارگ تاريخي تهران است ، اين بنا روزگاري همانند نگيني در ميان اين ارگ مي درخشيد.
بنياد ارگ تاريخي تهران به دوره صفويه و زمان شاه طهماسب اول بازمي گردد. اين ارگ در دوره کريم خان زند بازسازي شده و در دوره قاجار به محل دربار و سکونت سلاطين قاجار اختصاص يافته است ؛ گفتني است که ناصرالدين شاه در دوران حيات خود تغييرات بسياري در مجموعه گلستان ايجاد کرده است .
در بيش از يک سوم فضاي ارگ ، دارالحکومه و محل سکونت شاه قرار داشت. اين منزلگاه همانند خانه هاي سنتي ايران داراي دو بخش بيروني و اندروني بود . بخش بيروني شامل دو قسمت يعني حياط دارالحکومه يا ديوانخانه و ديگري باغ مربع شکلي به نام باغ گلستان بود که اين دو حياط را بناهايي از يکديگر جدا مي ساخت . اين بنا در دوران پهلوي تخريب گرديد و در حال حاضر اثري از آن بر جا نمانده است.
در شرق دارالحکومه و شمال باغ گلستان فضاي اندروني قرار داشت؛ حياط بزرگي بود که اقامتگاه زنان شاه و عمارت خوابگاه شاهي در ميان آن ساخته شده بود و در واقع حرمسرا را تشکيل مي داد .
اين مجموعه در دوره پهلوي تخريب شده و بجاي آن ساختمان فعلي وزارت امور اقتصادي و دارايي ساخته شده است.
حياط تخت مرمر يا دارالحکومه، مقر بر تخت نشستن شاه و برگزاري بار عام و محل حکومت بود . در حاليکه فضاي باغ گلستان بخش اندروني دربار شاهي بود و به ملاقات هاي خصوصي مراسم خانوادگي اختصاص داشت.
● ايروان تخت مرمر
روح ظريف هنرمند ايراني با استعانت از هنرهاي معماري، نقاشي، سنگتراشي، کاشي کاري، گچبري، آئينه کاري، خاتم سازي، منبت کاري و مشبک سازي، در وسط کاخهاي سلطنتي قديم و مجموعه دلپسند، ترکيبي بديع و بنائي زيبا بوجود آورده که شايد کمتر بتوان نظير آن را در جاي ديگر يافت.
ايوان يا تخت جايگاهي است که مراسم سلام و بار عام طبقات مختلف مردم در مقابل آن برگزار مي شده است.
به نظر مي رسد عمر بعضي از قسمت هاي تخت مرمر که از بناهاي دوره زنديه مي باشد، از ساير بناهاي موجود در کاخ گلستان بيشتر است.
در سال ۱۲۲۱ ه. ق فتحعلي شاه به حجاران و سنگتراشان معروف اصفهاني امر کرد تا از سنگ مرمر زرد يزد ، تختي بسازند تا هميشه در وسط ايوان نصب و مستقر گردد. اين تخت از ۶۵ قطعه مرمر بزرگ و کوچک تشکيل يافته و ميرزا باباي شيرازي نقاشباشي آن را طراحي کرده ، سرپرستي حجاري نيز به عهده استاد محمد ابراهيم اصفهاني بوده است.
معماري و تزئينات اين ايوان در دوره فتحعلي شاه و ناصرالدين شاه تغييرات زيادي کرده تا به شکل امروزي درآمده است.
اين ايوان در دوره قاجار محل به تخت نشستن پادشاهان، برگزاري مراسم و اعياد رسمي بود. آخرين مراسم رسمي که در اين ايوان برگزار شده، تاجگذاري رضاخان در سال ۱۳۰۴ بوده است.
● خلوت کريمخاني
گوشه شمال غربي محوطه گلستان، ديوار به ديوار تالار سلام؛ بنايي سر پوشيده و ستوندار بصورت ايوان سه دهنه اي وجود دارد که در مرکز آن حوض جوشي ساخته شده و پيشتر از اين آب قنات شاه از ميانه حوض مي جوشيده است. اين قسمت از کاخ گلستان که جلو خان يا خلوت کريمخاني ناميده مي شود – چنانچه از نامش پيداست – از بناهاي دوره کريمخان زند است و قسمتي از خلوتخانه وي به شمار مي آمده است.
اين بنا ظاهراً در سال ۱۱۷۳ ه . ق احداث گرديده و در زمان ناصرالدين شاه ، که بناي جديد تالار سلام ساخته شده وجود داشته، ولي قسمت اعظم آن تخريب گرديده و امروز تنها بخشي از آن باقي مانده است.
قبلا در ميانه اين بنا حوضي کوچک وجود داشته که آب قنات شاهي از آب نماي اين حوض بيرون مي آمده و در باغ خالي مي شده. اين بنا، خلوت کريمخاني نام دارد و در گذشته بخشي از اندروني خانه وي به شمار مي رفته است.
در اين محل نيز يک تخت مرمرين قرار دارد که بسيار کوچک تر و ساده تر از تخت مرمر اصلي است معروف است؛ ناصرالدين شاه اين گوشه کاخ گلستان را بسيار دوست داشته و اغلب در اين محل خلوت مي کرده و قليان مي کشيده است. ضمن آنکه سنگ قبر ناصرالدين شاه بعد از جابه جايي هاي فراوان سرانجام در همين محل نگاهداري مي شود.
● نگارخانه
نگارخانه محل ارائه گنجينه نفيس تابلوهاي نقاشي هنرمندان دوره قاجار است و در آن سير تحول نقاشي در ايران و آثار هنرمندان مشهور آن زمان به معرض نمايش گذاشته شده است.
از نقاشان مشهوري که آثار آنان در نگارخانه به نمايش درآمده ، مي توان به محمودخان صبا، مهر علي، کمال الملک، اسماعيل جلاير، ابوالحسن ثاني يا صنيع الملک و محمد حسن افشار اشاره نمود.
ناصرالدين شاه که بسيار تحت تاثير طرح به نمايش گذاشتن اشياء قيمتي در موزه ها قرار گرفته بود، بعد از سفر دوم خود به اروپا که حدود سالهاي ۱۲۹۰ صورت گرفت موزه اي براي نمايش دادن اشياء قيمتي دربار ترتيب داد که در ميان آنها مقدار قابل توجهي تابلوي نقاشي بود.
بيشتر اشيايي که ناصرالدين شاه در موزه هاي خود به نمايش گذاشته اکنون در سراسر موزه هاي تهران پراکنده است. اما بسياري از نقاشي هاي دربار قاجار، در کاخ گلستان نگاهداري مي شود.
اين مجموعه در نگارخانه کاخ گلستان به نمايش درآمده است. مجموعه حوض خانه به دو بخش تقسيم شده: بخشي که در قسمت جنوبي نگاهداري مي شود متعلق به نقاشان متقدم دوره قاجار مانند ميرزا بابا، مهر علي افشار، علي اکبر خان مزين الدوله و ابو الحسن خان ثاني است.
بخش دوم نقاشي ها در قسمت شمالي نگارخانه قرار دارد؛ اين بخش در دوره پهلوي به گارد سلطنتي اختصاص داشته و بعد از مرمت هاي فراوان اکنون پرده هاي نقاشي نقاشان قاجار مانند استاد محمود خان صبا (ملک الشعرا)، محمد غفاري کااني (کمال الملک)، استاد مهري و استاد موسي مميز را به نمايش گذاشته است.
● حوض خانه
اين عمارت که در طبقه همکف تالار عاج واقع شد ، از بناهاي دوره ناصري است و زماني آب قنات از داخل آب نماي اين عمارت به داخل حوضهاي حياط کاخ جريان داشته است . اين عمارت نيز در زمانهاي مختلف تغييراتي يافته و اکنون با نمايش گذاشتن نفيس ترين تابلوهاي نقاشان اروپايي قرن ۱۹ ميلادي، از جمله آثار بديع نقاشان مشهوري چون سيمون ون گلذبر، آيوا زفسکي ... به صورت نمايشگاه دائمي نقاشي درآمده است.
حوض خانه مکاني است که اکنون در آن نقاشي هايي از نقاشان معروف اروپايي که به دربار قاجار هديه شده است نگاهداري مي شود.
اين عمارت که با تالار عاج همکف مي باشد از بناهاي دوره ناصري است که به اطاق تابستاني شهرت داشته است. آب قنات شاهي به داخل حوضي در ميان اين عمارت مي ريخته و از آنجا به مکاني ديگر کانال کشي مي شده است.
استفاده از حوض به علت ايجاد رطوبت زياد در حال حاضر منسوخ شده، اما عمارت هنوز به همين نام مشهور است.
در اين مکان نقاشي استادان اروپايي مانند سيمون ون گلوبر و آيوا زفسکي و ... به نمايش درآمده است .
● عمارت برليان
در سمت شرقي تالار عاج، چند تالار، اتاق زيبا و مجلل وجود دارد که سطح کف آنها نسبت به کف تالار عاج و تالارهاي ديگر پايين تر است.
در زمان ناصرالدين شاه به علت کهنگي و فرسودگي بناهاي قديمي ارگ، اغلب آنها را ويران مي کردند و به جايشان ساختمانهاي جديدي مي ساختند.
در اين زمان عمارت «بلور» را خراب کردند و در جايش عمارت امروزي را بنا نمودند. اين عمارت در زمان پهلوي براي برگزاري جلسات رسمي با سران دول خارجي و مراسم تشريفات مورد استفاده قرار مي گرفت.
يک نقاشي رنگ روغن زيبا از آثار يحيي خان صنيع الملک غفاري تزيينات اين اطاق را قبل از بازسازي نشان مي دهد. اين بازسازي توسط مظفرالدين شاه انجام شد.
● تالار عاج
بعد از تالار آئينه و در سمت غرب تالار عاج قرار دارد. تاريخ احداث اين تالار و حوضخانه زير آن معلوم نيست، ولي محققاً قبل از تالار سلام و تالار آئينه ساخته شده و بناهاي دوره ناصري است بعدها در زمان ناصرالدين شاه در نماي آن تغييراتي دادند که به صورت امروزي درآمده است. در اين تالار در زمان ناصرالدين شاه، هداياي پادشاهان دول خارجي نگهداري مي شد و در زمان پهلوي محل پذيرايي و برپايي مهمانيهاي رسمي دربار بود. از اين رو در آرايش دروني آن تغييرات عمده اي داده شده است.
يک نقاشي آبرنگ که توسط محمودخان ملک الشعرا کشيده شده و در کاخ گلستان موجود است که نماي خارجي اين بنا را قبل از بازسازي نشان مي دهد.
● تالار آئينه
تالار آئينه در غرب تالار سلام و در بالاي سر در و ايوان سنگي جلو سرسراي کاخ قرار دارد و يکي از تالارهاي مشهور کاخ گلستان است. ساخت تالار آئينه همزمان با تالار سلام حدود سال ۱۲۹۱ ه. ق آغاز شد و ظاهراً در سال ۱۲۹۴ ه. ق به پايان رسيد. در آغاز انتقال اشياء و آثار موزه قديم به موزه جديد، اين تالار به تخت طاووس و تاج کياني اختصاص داشت. شهرت عمده تالار آئينه علاوه بر تزئينات آن بيشتر به دليل نقاشي معروفي است که مرحوم ميرزا محمدخان کمال الملک غفاري بسال ۱۳۰۹ ه. ق از آن تالار ترسيم کرده است. اين تابلو اکنون در کاخ گلستان نگاهداري مي شود.
● تالار سلام
پس از اولين سفر ناصرالدين شاه به اروپا در سال ۱۲۹۰ ه ق و ديدن موزه ها و گالريهاي بزرگ کشورهاي غربي وي تصميم گرفت که موزه اي شبيه به موزه هاي اروپا در ارگ ايجاد نمايد. بدين منظور عمارت خروجي را تخريب و به جاي آن در سمت شمال غربي و در جوار تالار عاج، بناهاي کاخ گلستان جديد، يعني سرسرا و تالار آئينه گلستان و اتاق موزه را بنياد نهاد.
ساخت اتاق موزه در سال ۱۲۹۱ ه. ق آغاز و در سال ۱۲۹۴ ه. ق پايان يافت. ولي به دليل تزئينات زياد و چيدن اشياء که با نظارت مستقيم شاه صورت مي گرفت بهره برداري از آن تا سال ۱۲۹۹ ه. ق به طول انجاميد.
اين تالار از همان آغاز به منظور تاسيس و تشکيل موزه بنا گرديد. ولي پس از انتقال تخت طاووس از موزه هاي قديم و تالار آئينه به آن و نيز برگزاري سلامهاي خاص و رسمي در آن بتدريج نام تالار سلام را به خود گرفت.
در اين تالار نفيس ترين اشياء و آثار هنري اهدايي، به ويژه جواهرات سلطنتي نگهداري مي شد.
در سال ۱۳۴۵ به دليل برگزاري مراسم تاجگذاري محمدرضا پهلوي در اين تالار، موزه آرايي آن بطور کلي دگرگون شد و به شکل امروزي درآمد.

بيشتر مسافراني که به رم، لندن، قاهره و پاريس سفر مي‌کنند از موزه‌هاي مشهور اين سه شهر بازديد مي‌کنند. موزه واتيکان، بريتيش ميوزيوم، متحف مصري قاهره و ...

بر اساس طبقه بندي علم باستان شناسي محوطه باستاني به 3 دسته كلي (پيش از تاريخي، تاريخي و اسلامي) تقسيم بندي مي گردند. به همين دليل در اينجا آثار باستان ...

آنچه در پي مي آيد گلچيني از آموزه هاي سيره اخلاقي امام حسين(ع) است که در قالب ده نکته بيان شده است . اينک با هم آن را از نظر مي گذرانيم. ۱) تواضع امام ...

در اين مجال اندک ، تاريخچه و انواع دين – حقانيت آنها – قلمرو تعاليم دين و مسئول فهم آن هدف از احکام و حدود – ارتداد – حجاب – کرامت ذاتي انسان ها حقوق ...

قصر شيرين معرفي محوطه هاي باستان شناختي استان کرمانشاه قصر شيرين کاخ خسرو: در حاشيه شمالي شهر کنوني قصر شيرين و در نزديکي آتشکده چهار قابي، ويرانه هاي ...

تَختِ جَمشيد يا پارسه نام يکي از شهرهاي باستاني ايران است که ساليان سال پايتخت تشريفاتي امپراتوري ايران در زمان دودمان هخامنشيان بوده‌است. باور تاريخد ...

ساموس محلي که سالهاي اوليه فيثا غورث در آن سپري شده است جزيره بزرگ ناهمواري ،ازجزاير درياي اژه است که درمقابل ساحل آسياي صغيرقرارگرفته است نزديکترين ن ...

پروفسور محمدعبدالسلام ، فيزيکدان برجسته پاکستاني ، برنده جايزه نوبل فيزيک و بنيانگذارمرکز بين المللي فيزيک نظري (تريست ايتاليا)،روز پنجشنبه اول آذرماه ...

دانلود نسخه PDF - کاخ موزه گلستان