up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله چشم تيز زمين PDF
QR code - چشم تيز زمين

چشم تيز زمين

ده دستاورد برجسته تلسكوپ فضايي هابل در طول شانزده سال رصد آسمان كدام است؟
چهار صد سال پيش، هنگامي كه گاليله با استفاده از تلسكوپ دست سازش كوه هاي ماه، قمرهاي مشتري كه به دورش مي گردند و بي شمار ستارهٔ موجود در كهكشان راه شيري را ديد، در حقيقت انقلابي راه انداخت و نگرش ما را در مورد «زمين مركزي بودن جهان» دگرگون ساخت.
۱۶ سال پيش نيز وقتي ناسا تلسكوپ فضايي هابل را سوار بر شاتل به فضا فرستاد، انقلابي ديگر را در اخترشناسي به راه انداخت. براي اولين بار يك تلسكوپ بزرگ كه در نور مرئي فعاليت مي كند، چرخش در وراي جو زمين را آغاز كرد. جو زمين، نور ستارگان را مغشوش مي كند و در نتيجه تصوير آن ها تار و مبهم مي شود.
اخترشناسان توانستند با استفاده از تلسكوپ هابل به فرايند كشف هاي علمي سرعت بخشند. اين تلسكوپ توانست مأموريت هايي را كه برايش در نظر گرفته بودند، انجام دهد و هنوز هم مشغول انجام كشف هاي جديدي است.
اخترشناسان و اختر فيزيك دانان با استفاده از اطلاعاتي كه هابل ارائه كرده، بيش از ۴ هزار مقالهٔ علمي منتشر كرده اند كه موضوع اين مقاله ها از ساختار منظومه شمسي تا جهان هاي دوردست گسترده است. در اين جا نگاهي داريم به بعضي از بزرگ ترين دستاوردهاي تلسكوپ هابل.
● پرتو شگفت انگيز اختروش ها
اختروش ها چنان عجيب و رازآميز ند كه اگر كسي بخواهد رفتار آن ها را تفسير كند، بايد كارآگاهي ماهرتر از شرلوك هلمز باشد.
اخترشناسان از زمان كشف آن ها در سال۱۹۶۳ در تلاش اند تا دريابند اين اجرام كوچك كه مقدار زيادي نور و ديگر انواع تابش، توليد مي كنند و در دورترين منطقه هاي جهان قرار دارند، چگونه مي توانند تا اين اندازه انرژي از خود گسيل كنند.
اختروش ها از منظومه شمسي ما بزرگ تر نيستند، اما به اندازهٔ كهكشاني با چند صد ميليون ستاره از خود نورافشاني مي كنند. اخترشناسان با استفاده از تلسكوپ هابل به جست وجوي «جايگاه» اين اختروش ها پرداختند و دريافتند اين اجرام فعال و پرانرژي در مركز كهكشان ها قرار دارند
● كارت پستال هايي از مرزهاي فضا
هابل توانست آلبومي پر از تصويرهاي ابتداي جهان براي اخترشناسان به ارمغان آورد. در اين آلبوم عكس، تصويرهايي از كهشكا ن هاي تازه متولد شده اي ديده مي شود كه ميلياردها سال پيش و در هنگام جواني جهان وجود داشتند.
اين تلسكوپ در مجموعه اي از رصدهاي منحصر به فرد، تصويرهايي از «اعماق» جهان تهيه كرد. اين رصدها «ميدان هاي ژرف هابل»، «پژوهش هاي ژرف سرآغازهاي رصدخانه هاي بزرگ» و «ميدان هاي فراژرف هابل» نام دارد. هابل در تازه ترين تصويربرداري ها از دورترين مكان هاي جهان، ده هزار كهكشان را كشف كرده است كه برخي از آن ها چهارصد تا هشتصد ميليون سال پس از انفجار بزرگ شكل گرفتند.
● چند سالتونه؟
بسياري از مردم از گفتن سنشان چندان خشنود نمي شوند، به نظر مي رسد كه جهان هم چنين رفتاري دارد. پيش از آن كه هابل به فضا پرتاب شود، اخترشناسان سال هاي زيادي در تلاش بودند تا سن جهان را دريابند. عددي را كه دانشمندان در آن هنگام براي سن جهان به دست آوردند، در گسترهٔ وسيع ده تا بيست ميليارد سال قرار داشت.
يكي از وظيفه هاي اصلي هابل، كمك به اخترشناسان براي تعيين سن دقيق جهان بود. اين تلسكوپ به اخترشناسان كمك كرد تا به اين هدف دست يابند، اكنون اين عدد در محدوده باريك سيزده تا چهارده ميليارد سال قرار دارد كه ميزان خطاي آن در حد ۱۰ درصد است.
دانشمندان براي تخمين سرعت انبساط و سن جهان به رصد ستارگان متغير قيفاووسي (ستاره هاي تپنده اي كه از آن ها براي اندازه گيري فاصله هاي بسيار دور استفاده مي شود) موجود در صورت فلكي سنبله يا ديگر خوشه ها پرداختند.
● خداحافظي شكوهمند
مرگ ستاره اي همانند خورشيد، مثل برگ هاي افرا در پاييز، رنگارنگ و زيباست. ستاره هاي خورشيدمانند با پرتاب شكوهمند لايه هاي گازهاي بيروني به فضا، مي ميرند. در نهايت اين لايه هاي بيروني نيز در نورهاي مختلف و رنگ هاي گوناگوني همچون قرمز، آبي و سبز مي درخشند. اين هالهٔ درخشندهٔ رنگارنگ، سحابي سياره اي نام دارد. هابل جزئيات غيرمنتظره اي از اين رويداد را ارائه كرده است.
در تصويرهايي كه تلسكوپ هاي زميني ارائه مي كنند، به نظر مي رسد كه بسياري از اين اجرام شكل هاي ساده اي دارند، اما هابل نشان داد كه شكل آن ها بسيار پيچيده تر از آن چيزي است كه تاكنون گمان مي كرديم. چشم هاي تيزبين هابل آشكار ساخت كه سجايي هاي سياره اي از يك جنبه به دانه هاي برف شبيه است، به عبارت ديگر هيچ كدام از اين سحابي ها شبيه ديگري نيست.
هابل با تمركز روي باقي مانده هاي از هم فروپاشيدهٔ يك ستاره عظيم كه در سال۱۹۸۷ به صورت يك ابر نو اختر منفجر شد، سه لايه از حلقه هاي شگفت انگيز و عجيب تشكيل شده از ماده را آشكار ساخت كه به دور ستارهٔ منفجر شده، در حال گردش است. در سال هاي پس از اين انفجار، هابل سرگرم بررسي نقطه هاي روشني روي حلقه وسطي بود كه در اثر برخورد مواد پرتاب شده از انفجار به وجود آمده است.
● سياه چاله هاي غول پيكر همه جا حاضرند
در مراكز بيشتر كهكشان ها جسم غول پيكري هست كه دوست دارد هر چيزي كه در پيرامونش مي گردد، بلمباند. رصدهاي هابل تأييد كرده است كه اين غول خفته، سياه چاله اي است كه جرمش ميليون ها تا ميلياردها برابر خورشيد ماست. سياه چاله ها نه تنها همه جا حاضرند، بلكه رابطه اي ناگسستني بين آن ها و كهكشان ميزبانشان وجود دارد.
رصدهاي هابل آشكار ساخته است كه ارتباط محكمي بين جرم سياه چاله هاي مركز كهكشان و جرم ستارگان پير، گازها و غبار مركز كهكشان وجود دارد. براي مثال كهكشان هاي غول پيكر، سياه چاله هاي عظيمي دارند. شايد اين ارتباط تنگاتنگ شاهدي باشد بر اين كه به همراه كهكشان خود، رشد مي كنند و از مقدار فراوان گاز و ستاره هاي در حال چرخش به دور مركز اين كهكشان ها تغذيه مي كنند.
● منطقه هاي تشكيل سياره ها
هابل با جست وجو در ابرهاي گازي كهكشان راه شيري كه مكان تولد ستارگان است، نشان داد كه صفحه اي از گاز و غبار، بسياري از ستاره هاي جوان را در بر گرفته است.
اين صفحه ها كه صفحه هاي پيش سياره اي نام دارند، به احتمال بسيار، مكان شكل گيري منظومه هاي سياره اي جديد است. هابل توانست با ارائهٔ تصويرهايي نشان دهد كه وجود صفحه هاي غبار كلوچه اي شكل پيرامون ستارگان جوان، امري متداول است. اين تصويرها نشان مي دهد كه واحدهاي سازندهٔ لازم براي تشكيل سياره ها از همين صفحه ها فراهم مي شود.
● جهان سرعت مي گيرد
براي كشف اين نكته كه شكل مرموزي از انرژي با نام انرژي تاريك مثل پدال گاز كيهاني عمل مي كند و باعث انبساط شتابدار جهان مي شود، تلسكوپ هابل نقش بسيار مهمي داشته است. انرژي تاريك، كهكشان ها را طوري هل مي دهد كه از يكديگر دور شوند.
سرعت دور شدن كهكشان ها هم مدام بيشتر مي شود. اين انرژي برخلاف گرانش عمل مي كند. هابل توانست با رصد ستاره هاي در حال انفجار دوردست (كه ابر نو اختر نام دارند) مهم ترين اطلاعاتي را كه تا به امروز در مورد ماهيت انرژي تاريك در دسترس است، در اختيار ما قرار دهد و آشكار سازد.
● برخورد دنباله دار با مشتري
تصور كنيد كه همهٔ بمب هاي اتمي كره زمين به يكباره منفجر شوند. اكنون تصور كنيد كه چنين انفجارهاي مهيبي در يك هفته بيش از ده بار روي دهد! وقوع چنين انفجارهايي و آزاد شدن اين مقدار انرژي، سطح زمين را نابود مي كند، اما در سال۱۹۹۴ كه چنين انفجارهاي ويرانگري در مشتري روي داد، اين سيارهٔ غول پيكر خم به ابرو نياورد. هنگامي كه حدود دوازده قطعه از يك دنباله دار به مشتري برخورد كرد، هابل توانست بهترين تصويرها را از اين حادثهٔ بسيار كمياب ارائه دهد.
هابل تصويرهاي خيره كننده اي از انفجارهاي شديدي كه توده هاي قارچي شكل از گاز داغ را به جو مشتري مي فرستاد، تهيه كرد. دنباله داري كه با مشتري برخورد كرد، شوميكر لوي ۹۰ نام داشت و دو سال پيش از برخورد، در اثر جاذبهٔ گرانشي مشتري به چندين قطعهٔ جدا از هم تبديل شده بود.
● جهان هايي وراي خورشيد ما
اخترشناساني كه براي شكار سياره هاي وراي منظومه شمسي ما (سياره هاي فراخورشيدي) از تلسكوپ هاي زميني استفاده كرده اند، توانستند بيش از يكصد سياره را كشف كنند.
اما براي انجام رصدهاي مستقيم در مورد ساختار شيميايي جو يك سيارهٔ فراخورشيدي به چشم هاي تيزبين هابل نياز داريم. هابل توانست وجود عنصرهاي سديم، هيدروژن، كربن و اكسيژن را در جو سياره هاي هم اندازهٔ مشتري آشكار سازد. اين رصدهاي منحصر به فرد نشان مي دهد كه هابل و ديگر تلسكوپ ها مي توانند ساختار شيميايي جو ديگر سياره هاي وراي منظومه شمسي را بررسي كنند.
● بزرگ ترين انفجارها پس از انفجار بزرگ
فوران هاي شديدي از نور و ديگر انواع تابش را در نظر آوريد كه مي تواند هواي لطيف موجود در جو زمين را نابود كند. خوشبختانه چنين فوران هاي شديد نور چنان دور از ما روي مي دهد كه نمي تواند به سيارهٔ ما آسيبي برساند. اين فوران هاي نور، فوران هاي پرتو گاما نام دارد.
شايد اين فوران ها، قوي ترين انفجارهاي جهان پس از انفجار بزرگ (همان انفجاري كه جهان ما را به وجود آورده است) باشد. تصويرهاي هابل نشان داده است كه پرتوهاي كوتاه مدت تابش از كهكشان هاي دوردستي مي آيد كه با سرعت بسيار زيادي در حال تشكيل ستاره است. هابل با بررسي كهكشان هاي ميزبان اين انفجارها مشخص كرده است كه منشأ اين فوران ها فروپاشي ستارگان پرجرم است.
براي دريافت اطلاعات بيشتر در مورد تلسكوپ فضايي هابل و همچنين تماشاي تصويرهايي كه اين تلسكوپ تهيه كرده است مي توانيد به وب سايت زير سري بزنيد.

گلوب (glob ) يا کره ي چشم در يک ساختمان استخواني حفاظت کننده به نام اوربيت (کاسه چشم) قرار دارد.اوربيت در حدود 4cm ارتفاع،عرض و عمق دارد و به شکل يک ه ...

چشمه هرگاه آبهاي زيرزميني از راههاي طبيعي به خارج راه پيدا کنند چشمه‌ها را تشکيل مي‌دهند. بعضي از چشمه‌ها براي چشمه با تمام سال و بعضي‌ها براي مدت کوت ...

هرگاه آبهاي زيرزميني از راههاي طبيعي به خارج راه پيدا کنند چشمه‌ها را تشکيل مي‌دهند. بعضي از چشمه‌ها براي چشمه با تمام سال و بعضي‌ها براي مدت کوتاه و ...

تغييرات آب و هوايي زمين عصر يخبندان در خلال تاريخ، آب و هواي زمين بار ها دستخوش تغييرات اساسي شده است. بين ۸۰۰ تا ۶۰۰ ميليون سال پيش در طي دوره اي به ...

پاندورا براي يونانيان باستان واژه اي خوشايند نبود اما پس از ساخته شدن فيلم آواتار به راه حلي براي يکي از مسائل علم نجوم تبديل شده و اکنون براي نامي ...

نگاهي به روش هاي تعيين فاصله ستارگان . . . تماشاي تک تک ستارگان در شب ما را ترغيب مي کند که بدانيم اين ستاره هاي غول پيکر که به سبب فاصله زيادشان، از ...

سومين سياره منظومه شمسي.کره اي خاکي که بدليل فاصله مناسب با خورشيد و با داشتن جو مناسب پذيراي حيات مي باشد.زمين يک قمر طبيعي به نام ماه وهزاران قمر يا ...

ماه از گذشته هاي دور بسيار مورد توجه بشر بوده است. براساس بيشتر اسطوره هاي کهن، ماه موجود زنده اي بود که قرص درخشان آن در شب با آثار موجود در سطحش، آن ...

دانلود نسخه PDF - چشم تيز زمين