up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله پژوهش علمي PDF
QR code - پژوهش علمي

پژوهش علمي

نگاهي به روش هاي پژوهش علمي براي دانش آموزان

عمومي کردن پرسشگري و تقويت روحيه پژوهشي از مهمترين اقدامات، جهت ساختن جامعه علمي به شمار ميآيد. از دريچه پژوهش مي توان به فردايي علمي تر دست يافت که بهتر از امروز باشد و به جاست که راه رسيدن به آينده اي درخشان، در پرتو پژوهش را باز کنيم تا بتوانيم دست هايي هدايت گر را در دست هاي طالبش قرار دهيم و بر تو است اي معلم که گام هاي دانش آموزت را به سوي رشد و تکامل سوق دهي چه بسا دانشآموز پرسشگر امروز پژوهشگر فردا گردد و در کنار آن تعهد را نيز به وي بياموز تا سعادتي جاويد به بار آورد.
واژه پژوهش يک کلمه فارسي، معادل واژه انگليسي research است. در فرهنگ فارسي عميد پژوهش به معناي جست و جو کردن، تفحص کردن، تحقيق کردن، خواستن، بازخواستن، طلب کردن و جويا شدن است.
صاحب نظران، پژوهش علمي را به صورت هاي مختلفي بيان کرده اند که دو نمونه از تعاريف در زير آورده شده است:
پژوهش علمي، بررسي نظام يافته، کنترل شده، تجربي و انتقادي در مورد پديده هاي طبيعي است که روابط احتمالي بين اين پديده ها به وسيله نظريه و فرضيه هدايت مي شود. پژوهش علمي عبارت است از فرآيند جست و جوي منظم براي مشخص کردن يک موقعيت نامعين.
ويژگي هاي علمي هدف اصلي پژوهشگر، کشف اصول و قواعد کلي و توضيح رابطه بين عوامل و پديده هاي مورد مطالعه است. بنابراين پژوهش درباره هر مساله و در هر حيطه اي که باشد، ويژگي هاي زير را داراست:
▪ نظام دار بودن و داشتن اصول و قواعد معين
▪ پايه و اساس منطقي داشتن
▪ مکمل و افزايش دهنده دانش موجود
▪ معطوف به حل يک مساله مبهم يا حل نشده
▪ هدفمندي
▪ روش پذيري و قابل عمل بودن
▪ متکي بودن به روش هاي کيفي يا کمي قابل اندازه گيري
▪ تکرارپذيري و انتقال پذيري (روش ها و مفاهيم به طور صريح بيان مي شود تا هر پژوهشگر در شرايط ديگر نيز بتواند در صورت تمايل پژوهش را تکرار کند)
▪ تعميم پذيري
▪ پايان هر پژوهش علمي، آغاز رو به رو شدن با مسائل جديد
▪ خود تصحيح کنندگي (پژوهش علمي فرضيه هاي خود را مورد آزمون قرار مي دهد.)
● ويژگي هاي مهم پژوهشگر:
پژوهشگر بايد در زمينه اي پژوهش کند که در آن از تخصص و تجربه کافي برخوردار است. پژوهش، کاري وقت گير است، بنابراين مستلزم شکيبايي، پشتکار و اجتناب از شتاب است.
مهمترين نکته اين است که پژوهشگر بايد در انجام دادن پژوهش از هر گونه پيش داوري و تعصب شخصي دوري گزيند.
● مراحل اجراي پژوهش علمي:
در اين قسمت مراحل اجراي پژوهش علمي به صورت اجمالي بيان شده است.
انتخاب موضوع، بيان مساله، ضرورت پژوهش، پيشينه پژوهش، بيان گزاره هاي مساله (هدف فرضيه سوال)، مشخص کردن متغيرها و مقياس سنجش آنها، تعيين ابزار اندازه گيري، مشخص کردن جامعه نمونه، حجم نمونه و روش نمونه گيري.
اولين گام در پژوهش، انتخاب موضوع پژوهش است. موضوع پژوهش بايد داراي ويژگي هاي زير باشد:
▪ مورد علا قه پژوهش گر
▪ جديد بودن
پژوهش پذير بودن
▪ اهميت داشتن و مفيدبودن
▪ در حد توانايي پژوهش گر
▪ وجود منابع مادي
▪ وجود منابع اطلا عاتي
▪ به صرفه بودن از نظر هزينه و زمان.
● مقدمه و بيان مساله:
مقدمه با طرح يک زمينه کلي در ارتباط با موضوع مورد مطالعه آغاز مي شود. گاهي پژوهش گر مقدمه و بيان مساله را ادغام نموده به عنوان طرح مساله يا بيان مساله ارائه مي نمايد. در بيان مساله، پژوهش گر مساله را به طور واضح بيان مي کند، مساله بايد به اندازه کافي محدود شود تا امکان يک نتيجه گيري مشخص را ممکن سازد. در اين قسمت ابتدا، زمينه بروز مساله پژوهش، ويژگي ها، گستردگي، اهميت و علل احتمالي بروز مساله بيان مي شود. علا وه بر اين ناکافي بودن پژوهش هاي انجام شده و کاربردهاي حاصل از مساله نيز ارائه مي شود.
هر چند بيان مساله با توجه به مطالعات قبلي انجام مي گيرد اما به بررسي کامل اين مطالعات نمي پردازد بلکه تنها آن هايي را انتخاب مي کند که در رابطه مستقيم با موضوع مورد بررسي بوده و بتوان به آنها استناد کرد. معمولا با طرح پرسش اصلي بيان مساله پايان مي پذيرد. اين پرسش پاسخ و نتايجي را طلب مي کند و فعاليت هاي پژوهش را بر هدف آن متمرکز مي سازد.
● اهداف پژوهش:
هر طرح پژوهشي براي آن است که هدفي را تحقق بخشد. هدف پژوهش، با نظريه مورد بررسي و فرضيه اي که آزموده مي شود رابطه دارد. براي بيان هدف بهتر است از فعل کنشي مانند «مشخص کردن» استفاده نمود. به دنبال هدف اصلي پژوهش مي توان اهداف جزئي را نيز بيان کرد.
● اهميت و ضرورت پژوهش:
پژوهش گر در اين قسمت بايد مشخص کند که پاسخ سوال مطرح شده يا راه حل مساله تا چه اندازه ضرورت دارد. اين قسمت بيانگر باارزش بودن پژوهش است و صرف انرژي و توان انجام پژوهش را توجيه مي نمايد.
● فرضيه يا سوال هاي پژوهشي:
فرضيه قلب پژوهش علمي است. فرضيه حدس سنجيده و خردمندانه اي است که پژوهشگر بر اساس تجربه و مطالعه پژوهش هاي ديگران به دست مي آورد. ساختن فرضيه بدون مطالعه منابع مربوط به موضوع پژوهش و بدون يافتن پايه هاي نظري مناسب در آن زمينه علمي نيست. در بعضي از انواع پژوهش (اکتشافي) به جاي فرضيه از سوال هاي پژوهشي استفاده مي شود. ويژگي هاي فرضيه مناسب به شرح زير است:
▪ با شواهد عقلي و حقايق علمي شناخته شده هماهنگ است.
▪ بدون ابهام باشد و با ساده ترين اصطلا حات بيان شود.
▪ آزمون پذير باشد و آزمون درستي يا نادرستي آن به طور کامل امکان پذير باشد.
▪ فرضيه عمدتا رابطه بين دو يا چند متغير را پيش بيني مي کند.
▪ به نتايج مهم منجر مي شود.
▪ بايد به مساله اي که در پژوهش بيان شده پاسخ دهد نه به پژوهش هاي ديگر.
▪ فرضيه بايد دقيق و اختصاصي باشد.
● ادبيات پژوهش:
ادبيات پژوهش خلا صه اي از پژوهش هاي قبلي و نوشته هاي مهم پژوهشگران و متخصصان در زمينه اي که پژوهش در آن صورت مي گيرد است. با اين که پژوهشگر از همان ابتدا، براي انتخاب موضوع و بيان مساله به جمعآوري اطلا عات و دانش موجود در زمينه مربوط به مساله پژوهش پرداخته است.
با توجه به اينکه يک پژوهش خوب بر تمامي يافته هايي که درباره مساله به دست آمده مبتني است، لذا اين بخش از گزارش نشانگر دانش پژوهش گر در آن رشته است. لا زم به ذکر است که پس از نوشتن پژوهش هاي مرتبط، بايد به نقد و بررسي آن ها پرداخته شود. براي دسترسي به پيشينه و مباني نظري پژوهش مي توان از کتابخانه ها، پژوهشکده ها و مرکز اسناد و سايت هاي اينترنتي استفاده کرد.
پژوهشگر مي تواند براي جمعآوري اطلا عات و فيش برداري، از فيش هاي تحقيقاتي موجود استفاده کند. تا اطلا عات به طور دقيق و صحيح جمعآوري گردد.
● روش پژوهش:
پژوهش ها از نظر کنترل متغيرها به دو دسته اصلي غيرآزمايشي و آزمايشي طبقه بندي مي شوند. در پژوهش غيرآزمايشي روابط بين متغيرهاي دستکاري نشده مطالعه مي شود. انواع پژوهش غير آزمايشي عبارتند از: پيمايشي يا زمينه يابي، همبستگي، پس رويدادي يا علي مقايسه اي، مورد پژوهي، اقدام پژوهي. پژوهش زمينه يابي خود به سه دسته مقطعي، طولي و دلفي تقسيم مي گردد.
در پژوهش آزمايشي، پژوهشگر، محرک، رفتار يا شرايط محيطي را دستکاري مي کند سپس چگونگي تاثير وضعيت يا رفتار آزمودني مورد مشاهده قرار مي دهد. در اين نوع پژوهش، پژوهشگر بايد از عوامل ديگري که بر نتيجه کار اثر مي کند آگاه باشد و آن ها را به گونه اي کنترل نمايد يا از ميان بردارد تا بتواند بين عامل دستکاري شده و آثار مشاهده شده رابطه اي منطقي برقرار سازد. پژوهش آزمايشي را مي توان به دو طبقه کلي آزمايش آزمايشگاهي و آزمايش ميداني تقسيم کرد.
تنها تفاوت بين پژوهش آزمايشي و پژوهش غيرآزمايشي در کنترل مستقيم متغيرهاي مستقل و اعمال آرايش تصادفي است.
ساير روش هاي پژوهشي عبارتند از: تاريخي، فلسفي، قوم نگاري، تحليل محتوا، فراتحليل، کيفي بنيادي، کاربردي، تحقيق و توسعه ... که در اين نوشتار مجالي براي توضيح آن ها نيست.
● يک خبر پژوهشي
روز جهاني بدون دخانيات: آيا مي دانيد که ۳ درصد دانشآموزان ۱۵-۱۳ ساله سيگاري هستند؟
دهم خرداد هر سال را سازمان بهداشت جهاني «روز جهاني بدون دخانيات» نامگذاري نموده است که امسال شعار بسيج متخصصان سلا مت عليه مصرف دخانيات سرلوحه فعاليت ها قرار گرفت. راستي ما را چه شده است که بي خيال از کنار حوادثي که جان و مال و سلا مت فرزندان ما را تهديد مي کند اين چنين ساده مي گذريم؟
متاسفانه در سال هاي اخير بسياري از نوجوانان به تصور اين که قليان خصوصا با طعم ميوه اي زيان کمتري دارد به قليان روي آورده اند، در صورتي که تحقيقات نشان داده است ضررهاي قليان ۱۰ برابر بيشتر است. بنابر گزارش BBC محققين دريافته اند که افراد سيگاري حافظه ضعيف تري دارند. پزشکان تاکنون ۴۵۶۰ ماده سمي و ۶۰ ماده سرطان زا را در سيگار کشف کرده اند.
در دهه اخير تقريبا امر پژوهش در آموزش و پرورش نهادينه شده است و به لحاظ کمي و کيفي گسترش قابل ملا حظه اي يافته است. پژوهش در سطح ستادي و کلا ن آموزش و پرورش و نيز در شوراهاي تحقيقات آموزش و پرورش استان ها و شوراهاي پژوهشي استان ها و مناطق کشور دنبال مي شود.
● برخي از دلا يل و الزامات بايسته در رويکرد آموزشي به پژوهش
۱)شتاب فزاينده تغيير و تحول در فرآيند تعليم و تربيت کشورهاي جهان، اکنون چند سالي است که افزون تر شده و روزي نيست که تغييري را در زمينه و روش هاي آموزشي وشيوه هاي ياددهي- يادگيري شاهد نباشيم. اکنون آموزش از فرآيند صرف انتقال اطلا عات به دانشآموزان و آموزش انديشه ها به سوي آموزش شيوه هاي حل مساله، پرورش خلا قيت، بنيه پروري و آموزش چگونه انديشيدن سوق داده شده است و حافظه پروري و باز پس دادن هر آن چه که در کتاب هاي درسي نوشته شده به قليل ترين حد خود رسيده است.
۲) تغيير در شيوه هاي ياددهي- يادگيري و راهبردهاي تدريس و ابداع و نوآوري فراوان و مستمر در اين زمينه راهبردهاي ياددهي- يادگيري جديد، کاربردي را فرا روي معلمان قرار داده است. متاسفانه راهبردهايي همچون: حل مساله، تداعي معاني و ايفاي نقش بارش مغزي يا آزادانديشي، مباحثه گروهي (يا پژوهش گروهي) در حال حاضر نزد اغلب معلمان ما مهجور و ناشناخته اند.
۳) کاربرد اين روش ها در حين تدريس توسط معلمان، در تعميق يادگيري فراگيران و نهادينه شدن اطلا عات و کاربردي شدن آنها نقش به سزايي دارد.
در واقع با اين روش ها مي توان به جاي انتقال صرف مفاهيم، به دانشآموزان مفهوم سازي را آموخت و آموزش را طوري سازماندهي کرد که مديريت يادگيري خود را بر عهده گيرند.
مراحل پژوهش دانشآموزي
الف) انتخاب موضوع:
اگر دانشآموزي، موضوع پژوهش خود را از روي علا قه تعيين نکرده باشد در عمل با مشکل مواجه مي شود و اين ضربه است براي يک پژوهشگر تازه کار.
ب) يافتن منابع تحقيق:
مساعدت و همراه معلم ، کتابدار، مربي پرورشي، مسوول کارگاه مدرسه مي تواند دانشآموز پژوهشگر را ياري دهد.
ج) جست وجو در منابع:
مطالعه، مشاهده، گفت وگو، طراحي پرسشنامه اي ساده از فعاليت هايي هستند که براي جست وجو در منابع صورت مي گيرد.
د) خلا صه نويسي: در اين مرحله دانشآموز مي تواند با استفاده از يادداشت هايي که برداشته (فيش هايي که در آنها نکته هايي را مرقوم کرده) به خلا صه نويسي مي پردازد.
ه) مرور مجدد:
که مراحل اول تا چهارم را مرور مي کند و از آنها اطمينان پيدا مي کند و آماده تدوين نهايي تحقيق مي شود.
و) پاک نويس:
يا تدوين تحقيق، دانشآموز در مرحله نهايي پژوهش خود، گزارش خود را آماده مي کند لا زم به ذکر است که کميت صفحات زياد مدنظر نيست بلکه کيفيت آن مورد نظر مي باشد، سپس با طراحي، تجليد و صفحه بندي آن را آماده و به معلم خود ارائه مي دهد.
نمونه هايي از شيوه هاي پژوهش دانشآموزي:
۱) انجام تحقيق به صورت کتابخانه اي و ارائه آن به صورت مکتوب
۲) مصاحبه با افراد گوناگون
۳) نوشتن داستاني راجع به موضوع
۴) ترسيم نقاشي در ارتباط با موضوع تحقيق
۵) استفاده از هنر کاريکاتور
۶) نوشتن نمايشنامه کوتاه
۷) تحقيق به صورت مشاهده پديده ها.

● انرژي چيست ؟ انرژي تعيير ميكند و براي ما چيزهاي مختلفي مي سازد. انرژي ماشينها را در امتداد جاده ها و قايقها را براي آب مي راند . انرژي در اجاق كيك م ...

بحث پژوهش و برنامه ريزي براي آن، از موضوعات اصلي کشور در حال حاضر است. توجه به نيازها و انجام تحقيقات کاربردي براي پاسخ به اين نيازها امروزه بيش از هر ...

تعريف، به معناي مورد نظر منطقيون، با دشواري هاي بسياري روبرو است. همانطور كه ويتگنشتاين مطرح ساخته است، ارايه يك تعريف دقيق ممكن نيست و معناي يك واژه ...

مساله «قضا و قدر» يکي از مباحث برجسته و حائز اهميت کلامي و فلسفي است که منشاء اختلاف بسياري ميان متکلمين و فلاسفه مسلمان شده است. اين مساله هم ريشه در ...

هر چند قير محصول آشنايي در زندگي مي باشد، در اين مطلب سعي شده تا خوانندگان را با شناخت علمي آن نيز آشنا نماييم: قير، سنگين­ترين برش نفت خام و يکي از پ ...

هر چند قير محصول آشنايي در زندگي مي باشد، در اين مطلب سعي شده تا خوانندگان را با شناخت علمي آن نيز آشنا نماييم: قير، سنگين­ترين برش نفت خام و يكي از پ ...

هر چند قير محصول آشنايي در زندگي ميباشد، در اين مطلب سعي شده تا خوانندگان را با شناخت علمي آن نيز آشنا نماييم: قير، سنگين­ترين برش نفت خام و يکي از پي ...

آموزش و تدريس کاري بسيار ظريف و حساس است: زيرا هر کس که سوادي يا معلوماتي در رشته خاصي کسب کرده است نمي تواند معلم موفقي باشد. معلم شايسته فقط آن کسي ...

دانلود نسخه PDF - پژوهش علمي