up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله پوکي‌استخوان PDF
QR code - پوکي‌استخوان

پوکي‌استخوان

پوکي‌استخوان چيست و ... ؟!؟

بيماري «استئوپروز» يا پوکي‌استخوان که به دردخاموش نيز مشهور است، عارضه‌اي است که در آن، تراکم سلول‌هاي استخواني کم مي‌شود و از قدرت طبيعي آن کاسته مي‌شود. دراين‌حالت، استخوان شکننده مي‌شود و احتمال شکستگي با ضربات کوچک افزايش مي‌يابد.
پوکي استخوان
osteoporosis
پوکي‌استخوان از گرفتاري‌هاي بسيار شايع جوامع بشري است که روند آن بعد از ۳۵سالگي آغاز مي‌شود. حدود نيمي از زنان مسن‌تر از ۴۵ سال و۹۰ درصد زنان مسن‌تر از ۷۵ سال، به پوکي استخوان مبتلا مي‌شوند. در ايران نيز ۵۰درصد زنان ۴۰ساله و ۹۰درصد زنان ۷۵ساله، مبتلا به‌اين بيماري هستند.
البته مردان مسن نيز به پوکي استخوان دچار مي‌شوند، اما ميزان ابتلاي آن‌ها کمتر از زنان است.
به طور تقريبي، از هر سه‌زن، يک نفر و از هر ۱۲ مرد يک نفر، به پوکي استخوان مبتلا مي‌شوند و اين امر در سال، منجر به ده‌ها هزار شکستگي ناتوان‌کننده در مبتلايان مي‌شود.
با وجود اين، متاسفانه تعداد اندکي از مبتلايان به پوکي استخوان مورد بررسي و ارزيابي قرار مي‌گيرند.
شکستگي‌هاي حاصل از اين بيماري، به طور عمده درنواحي گردن استخوان‌ران، مهره‌هاي ستون فقرات و استخوان‌هاي مچ‌دست، رخ‌مي‌دهد. حتي گاهي شکستگي‌هاي خود‌به‌خودي مهره‌ها، گردن و استخوان ران نيز ديده شده‌است.
شکستگي‌هاي ايجادشده گاه چنان کوچک‌اند که بيمار هيچ‌وقت متوجه‌شان نمي‌شود. از بين رفتن استخوان‌ها معمولا بدون درد است. در جوان‌ها، شکستگي استخوان، يکي دو ماهه درمان مي‌شود، ولي در افراد مسن ، روند بهبود کندتر است و ممکن است شکستگي هرگز درمان نشود.
استخوان انسان همانند يک ساختمان است که داراي اسکلت‌بندي، ديوار چيني و ملات بين آجرهاست. اسکلت اين استخوان‌ها، از رشته‌هاي قوي و محکمي به نام رشته‌هاي کلاژن تشکيل شده که مابين رشته‌ها را املاح کلسيم پرمي‌کند و چون استخوان بافتي زنده است، محتوي مقدار زيادي سلول‌هاي جوان و بالغ استخواني است که وظيفه ساختن بافت استخوان‌ها را به عهده دارند.
پوکي استخوان از جمله عوارضي است که با بالا رفتن سن، خود را نشان مي‌دهد. استخوان انسان در کودکي خاصيت ارتجاعي و تحمل فشار زيادتري دارد و به‌تدريج سفت و محکم مي‌شود. اين مساله در۲۰سالگي، به اوج خود مي‌رسد و بين ۲۰تا ۳۵سالگي، استحکام استخوان به همان قوت باقي مي‌ماند.
به همين دليل، در افراد جوان، فقط ضربات بسيار شديد، مثل تصادف، مي‌تواند منجر به شکستگي استخوان شود. اما از اين سن به بعد، به تدريج و با سرعتي کم، از تراکم استخوان کاسته مي‌شود و استخوان‌ها با بالا رفتن سن، پوک مي‌شوند. در زنان، بعد از يائسگي، به علت توقف ترشح هورمون‌هاي زنانه و نقش مهم اين هورمون‌ها در استحکام استخوان‌ها، شيوع پوکي استخوان زيادتر مي‌شود.
● علل عمده بيماري
عوامل بيماري پوکي استخوان مختلف‌اند. کمبود طولاني‌مدت کلسيم، پروتئين و ويتامين‌ها (به‌ويژه ويتامين ث) در رژيم‌غذايي، اعتياد به الکل، استفاده از قرص‌هاي کورتون (نظير دگزامتازون) در طولاني مدت و پرکاري تيروئيد، سبب کاهش تراکم‌سلولي در استخوان‌ها و باعث ابتلاي شخص به اين‌بيماري مي‌شوند. متاسفانه اين بيماري در جنس مونث شايع‌تر است.
از يک سو، استخوان زن‌ها ظريف‌تر و سبک‌تر از مردها و تراکم سلول‌هاي استخواني نيز در زن‌ها کمتر از مردهاست و از سوي ديگر، سرعت پوک شدن استخوان در مردها نيز، کمتر از زنان است. در دوره حاملگي و شيردهي نيز امکان تجزيه بافت استخواني در زنان بيشتر مي‌شود.
سرب موجود درهواي آلوده‌، نقش زيادي در پوکي استخوان دارد. مصرف خوراکي‌هايي هم‌چون شکر و مواد خوراکي قنددار مانند نوشابه‌ها و شيريني‌، ميزان جذب کلسيم را کاهش مي‌دهد و مانع جذب کلسيم در روده و ورود آن به خون مي‌شوند و به همين دليل پوکي استخوان را تسريع مي‌کند. قرارگرفتن در محيط آلوده به دود سيگار نيز، خطر ابتلا به پوکي استخوان را سه‌برابر مي‌کند.
● علايم و عوارض پوکي استخوان
شخصي ممکن است بدون آن‌که خود اطلاع داشته باشد به پوکي استخوان دچار باشد و اساسا به همين دليل است که پوکي استخوان بيماري خاموش ناميده مي‌شود. متاسفانه امکان تشخيص بيماري در مراحل اوليه ( از طريق علايم باليني ) وجود ندارد.
بيمار در مراحل پيشرفته بيماري از روي عوارض اين بيماري پي به وجود آن مي‌برد. عوارض اين بيماري عبارتند از: شکستگي خودبه‌خودي با کمترين ضربه بر استخوان‌ها به‌خصوص در نواحي ران و لگن، کمر و ستون مهره ها که غالبا اين اولين علامت است. کمر درد شديد در نقطه خاص که نشانه شکستگي است.
وقتي بيماري خيلي شديد باشد، فشارهاي خفيفي مثل خم شدن به جلو، بلند کردن جاروبرقي، عطسه و يا سرفه‌کردن مي‌تواند باعث شکستگي مهره شود. از عوارض ديگر اين بيماري تغيير شکل ستون فقرات است که موجب انحناي پشت يا قوز درآوردن مي‌شود. کوتاه‌شدن قد نيز مي‌تواند عارضه‌اي از اين بيماري تلقي‌شود. حتي بعضي محققان عقيده دارند افتادن دندان‌ها در سال‌هاي بالا نيز ناشي از همين پوکي استخوان است.
● تشخيص بيماري
در مراحل اوليه ‌بيماري، معمولا هيچ‌گونه نشانه‌هاي باليني مشاهده نمي‌شود. دربعضي موارد کمردردهاي بدون علت مشاهده شده اما هيچ قطعيتي تاکنون يافت نشده‌است. حتي عکس‌برداري با اشعه ايکس که به تشخيص شکستگي کمک مي‌کند، براي تشخيص زودرس اين بيماري روش مناسبي نيست.
بهترين راه تشخيص اين بيماري، سنجش تراکم استخوان يا دانسيتومتري است. خوشبختانه امروز، براي سنجش تراکم استخوان دستگاه‌هاي جديدي ساخته شده‌اند که مي‌توانند با دقت نسبتا زيادي، تراکم استخواني و نسبت آن با استخوان سالم و سن مناسب را اندازه گيري کنند.
آزمايش سنجش تراکم استخواني بدون درد است و تنها چند دقيقه طول مي‌کشد، همچنين احتياج به آمادگي قبلي ندارد و در آن دارويي مصرف نمي‌شود. اين سنجش، پزشک را قادر مي‌کند تا شدت پوکي استخوان را ارزيابي کند و در نتيجه، استحکام استخوان را بسنجد.
● پيشگيري
مي‌توان با روش‌هاي بسيارساده‌اي، خطر پوکي استخوان را کاهش داد: تغذيه مناسب، از روش‌هاي بسيار موثر براي پيشگيري از پوکي استخوان است. غذاي انسان بايد محتوي پروتئين‌ها و املاح کافي خصوصا کلسيم و ويتامين‌هاي لازم باشد تا روند پوکي استخوان کندتر شود . بهترين منبع کلسيم وپروتئين شير، پنير، ماست، و غذاهاي دريايي به ويژه ماهي است.
ويتامين Dبراي سلامتي استخوان‌ها وجذب کلسيم، لازم وضروري است. بنابراين بايد زماني را دربيرون خانه گذراند تا آفتاب بتواند پوست را براي ساختن ويتامين D تحريک کند.
انجام حرکات ورزشي مستمر تراکم سلول‌هاي استخواني را زياد مي‌کند. بنابراين ورزش‌هايي نظير پياده‌روي تند و شنا توصيه‌مي‌شود.
از مصرف مواد افزايش دهنده‌ پوکي استخوان، مانند الکل، سيگار، قهوه‌ فراوان و انواع ‌نوشابه‌ها، بايد خودداري شود.
استفاده از زير گروه‌هاي مختص استخوان، هورمون‌هاي زنانه نظير رالوکسيفن درخانم‌هاي يائسه زيرنظر پزشک، مي‌تواند مانع پوکي استخوان زودرس شود.
● درمان
درمان‌هاي متفاوتي هم‌اکنون براي پوکي استخوان وجود دارد که هرکدام با توجه به شرايط بيمار براي او انجام مي‌شود.
از جمله تجويز ترکيبات حاوي کلسيم و ويتامين D ، تجويز ترکيبات فلورايد و داروهاي کاهنده سرعت پوکي استخوان که تمام‌شان بسيار پرخرج و گران هستند و تنها مورد اول، يعني کلسيم و ويتامين D، قابل‌دسترس، کم هزينه و براي عموم قابل استفاده است.

دانلود نسخه PDF - پوکي‌استخوان