up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله پوسته زمين PDF
QR code - پوسته زمين

پوسته زمين

تغيير شکل پوسته زمين

مطالعه سنگهاي رسوبي نشان مي دهد که اين سنگها از لا يه هاي مختلف با ترکيب متفاوت تشکيل شده اند که اين پديده ناشي از تغيرات شرايط رسوب گذاري است به عبارت ديگر بايستي تصور کنيم که وجود عواملي باعث شده که در هرزمان محيط رسوب گذاري وشرايط حمل ونقل فرق ميکند وبدين ترتيب در بعضي موارد يک حوضه ي رسوبي وسيع از دريا جدا شود وبه صورت يک کولاب در ايد که در نتيجه آن رسوبات تبخيري تشکيل شوند درزمان ديگر در همين منطقه رسوبات دريايي وگاهي نيز رسوبات قاره اي را مشاهده مي کنيم که تمام اين دلايل نشان دهنده اين است که پوسته زمين دراثر عواملي حرکت کرده وتغير شکل داده است از طرف ديگر امروزه در سلسله جبالها طبقات رسوبي را مي بينيم که حاوي فسيلهايي مختلف اندواين امر نمايشگر اين است که اين طبقات زماني در ته اقيا نوسهاتشکيل شدهوبعدا دراثر حرکات پوسته به صورت کوه د ر امده آمده اند از انچه که گفته شد ديده ميشود که پوسته زمين اصولا حرکاتي دارند که ميتوان آ نرا به دو دسته اصاصي زير تقسيم کرد:
۱)حرکات کوهزايي: اين حرکات که طول مدت عمل ان در مقياس زمين شناسي کم است باعث ايجاد شکستگي ها چين خوردگيهاوکوهزايي مي شود
۲)حرکات خشکي زايي:اين حرکات در مدت نسبتا طولاني اتفاق مي افتدوطي ان پوسته زمين تدريجا به سمت بالا وپايين حرکت مي کنند اين دسته حرکا ت باعث پسروي وپيشروي هاي درياها ميشوند در مورد ما هيت اين دو دسته حرکات نظريات متفاوتي وجود دارد بر مبناي بعضي از انها اين دو نوع حرکت پوسته به هم مرتبط اند وبر اساس نظريات د يگرحرکات ياد شده با يکد يگر تفاوت اصولي دارند ومستقل از هم اند بايستي توجه داشت که پديد ه هايي نظير تغير شکل پوسته زمين فعا ليتهاي ماگمايي فعاليتهاي اتشفشاني دگرگوني و زلرله با يکد ديگر مرتبط اند وتماما از عوامل داخلي زمين سر چشمه مي گيرند از انجا که برسي علل تغير شکل پوسته وايجاد کوهها بدون اطلاع از ساير پديده هاي مربوط به عوامل داخلي زمين مقدور نيست لذا پس از شرح پديده
ناشي از تغير شکل پوسته طي فصول جداگانه اي فعاليتهاي ماگمايي فعاليتهاي اتشفشاني دگرگوني وزلزله را شرح مي دهيم
● چينها
۱) آشنايي:چين ها را ميتوان به عنوان پيچها وموجهاي موجود در سنگهاي زمين تعريف کرد هر چند چين ها را درسنگهايي که داراي لايه بندي مشخص اندبهتر ميتوان مشاهده کرد ولي چين اصولا ممکن است در هر سنگي ديده شود. ابعاد چين ها متفاوت است واز چند سانتيمتر تا چند کيلو متر متفاوت مي کند .از انجا که وضع عمومي چين معمولا نسبت به طبقات اطراف سنجيده مي شود بي مناسبت نيست که ابتدا طبقات و مشخصات انها را تعريف کنيم طبق تعريف يا لايه قسمتي از سنگ رسوبي است که تقريبا به حالت يک صفحه وضخامت ان در مقايسه با طول وارزش ناچيز است .بالا وپايين طبقه به وسيله اختلاف ساخت يا جنس طبقه با طبقات بالا وپايين مشخص مي شود وبه نام سقف وکف طبقه يا لايه خوانده مي شود.بدين ترتيب درحالت کلي سقف لايه را مي توان به صورت يک سطح درنظر گرفت که به ان سطح لايه بندي نيز مي گويند. هر طبقه با عناصر زير مشخص مي شود
الف) امتداد طبقه- طبق تعريف امتداد طبقه امتداد خط فصل مشترک با ان صفحه افقي است به عبارت ديگر هر کدام از خطوط افقي واقع در سطح لايه امتداد ان نيز هست.با اندازه گيري زاويه بين امتداد طبقه ويک راستاي مشخص امتداد لايه در فضا مشخص ميشود.
ب) شيب- زاويه بين صفحه لايه و صفحه افقي به نام شيب آن خوا نده مي شود . به عبارت ديگر شيب لايه در حقيقت شيب خط بزر گ ترين شيب ان است. بسته به زا ويه شيب طبقا ت ممکن است افقي و مايل با شند.
● مشخصه هاي چين:
▪ مشخصات مختلف چين عبارت است از
الف) صفحه محوري-عبارت از صفحه اي است که حتي المقدور چين را به دو قسمت مساوي تقسيم مي کند.
ب) محور چين – فصل مشترک محوري چين با يکي از لايه هاي ان به نام محور چين خوانده مي شود .
ج) دامنه چين – طرفين چين را دامنه چين نيز مي خوانند
د) خط الراس يا ستيغ چين- خطي است که بالاترين نقاط يک چين را روييک لايه معين به هم وصل مي کنند.صفحه اي که حاوي تمام ستيغ هاي يک چين است به نام صفحه ستيغ يا صفحه خط الراسها خوانده مي شود
ه) خط القعر- خطي است که پايين ترين نقاط چين روي يک لايه معين به هم وصل مي کنند
و) زاويه ميل چين- در خيلي از موارد محور چين هاي افقي يا تقريبا افقي استولي د ر بعضي وقت ها اين محور افقي نيست وبا افق زاويه اي مي سازدکه اين زاويه رابه نامزاويه ميل چين مي خوانند
● انواع چين:
▪ چين ها را براساس مشخصه هاي مختلف ميتوان تقسيم بندي کرد از نظر شکل کلي مي توان چين هارابه دو دسته کلي زير تقسيم کرد.
الف) تاقديس-تاقديس را ميتوان به صورت چيني که قسمت محدب ان رو به بالا است تعريف کرد . هرچند اين تعريف عموما صادق است ولي در بعضي موارد ممکن است نتواند چين را به خوبي تعريف کرد به همين جهت امروزه تاقديس را به صورت چيني که سنگهاي قديمي تر در مرکز ان تعريف مي کنند
ب) ناوديس- در حالت کلي مي توان ناوديس را به صورت چيني که تحدب ان رو به پايين است تعريف کرد در اينجا نيز هر چند اين تعريف عموما صادق است ولي مواردي که اين تعريف جوابگر نباشد نيز وجود دارد به همين جهت نا و ديس را به عنوان چيني که سنگهاي جوانتر در مرکز ان قرار دارد تعريف مي کنند در حالتي که چين فقط داراي يک دامنه و شيب عمومي ان کم باشد به نام چين تک شيب خوانده مي شود.بر اساس وضعيت صفحه محوري دامنه ها نيز چين ها را به انواع زير تقسيم مي کنند
۱) چين متقارن – چيني است که صفحه محوري ان قايم يا تقريبا قايم است
۲) چين غير متقارن – چيني است که صفحه محوري ان مايل است
۳) چين برگشته:چيني است که صفحه محوري ان مايل است وهر دامنه چين در يک جهت شيب دارند
۴) چين خوابيده- است که صفحه محوري ان تقريبا افقي مي باشد.
۵) چين هم شيب- چيني است که د و دامنه ان موازي و در يک جهت اند صفحه محوري اين چينها ممکن است افقي مايل ويا قائم باشد
۶) چين جناغي- چيني است که راويه انحناي ان خيلي تيز باشد
۷) چين جعبه اي:چيني است که زاويه انحناي ان خيلي تيز باشد
۸) چين باد بزني- چيني است که هر دو دامنه ان برگشته باشد.در چنين بادبزني تاقديسي جهت شيب دودامنه مخالف و در انواع ناوديسي موافق يگديگر است چين هارااز نظر تغيرات طولي وعمقي وساير مشخصات نيز تقسيم بندي مي کنندکه اين تقسيم بندي ها موضوع کتابهاي زمين شناسي ساختماني است ودر اين جابه همين مقدار اکتفا مي شود .
● درزه ها:
▪ آشنايي :سنگها قالبادر امتداد سطوح نسبتاصافي که درزها نام دارد شکسته مي شوند .درزه هارا مي توان به عنوان شکستگي هاي دو طرف ان به جايي نسبي به موازات صفحه شکستگي نداشته باشد تعريف کرد .
طول درزه ها ممکن است از چند سانتيمتر تا چندين صد متر تغييرکند ولي عرض انها معمولا کم ودر حدودسانتيمتر است .اغلب درزه ها به شکل صفحات مستوي اند ولي بعضي از انها نيزبه شکل
سطوح غير مشخص ديده مي شوند در خيلي از موارد ممکن است درزه تشکيل شده به وسيله يک کاني ثانوي پر شود که اين حالت را معمولا در سنگهاي اهکي مي توان مشاهده کرد.
● انواع درزه:
درزها مي توان بر حسب وضعيت صفحه انها ويا بر اساس طرز تشکيل طبقه بندي کرد.
▪ تقسيم بندي بر اساس صفحه درزه:
بسته به وضعيت صفحه درزه درزه ها را مي توان به انواع قائم افقي ومايل تقسيم کرد. امتداد و شيب درزه ها را مانند انچه در مورد طبقا ت گفته شد تعريف مي کنند. همچنين درزه ها را ميتوان بر اساس امتداد به درزه هاي شمالي جنوبي شرقي و غربي تقسيم کرد .
▪ تقسيم بندي بر اساس وضعيت درزه نسبت به طبقات اطراف:
در اين نوع تقسيم انواع درزه هاي زير را مي توان تشخيص داد:
۱) درزه هاي امتدادي:دراين درزه ها امتداد درزه با امتداد طبقات رسوبي ياشيستو ز يته سنگهاي دگر گوني مجاور موازي يا تقريبا موازي است .
۲) درزهاي شيبي: انهائي هستند که امتداد شان با جهت عمومي شيب طبقات رسوبي يا شيستو زيته سنگهاي دگر گوني مجاور موازي است
۳) درزه هاي قطري:که امتدادشان با هيچ يک از دو امتداد ياد شده منطبق نيست.
۴) درزه هاي طبقه اي:انهائي هستند که صفحه انها موازي لايه بندي عمومي منطقه است . معمولا تعداد زيادي درزه در يک منطقه موازي اند به تعدادي درزه موازي نام دسته درزه وبه دو يا چند دسته درزه يک سيستم درزه اطلاق مي شود .
▪ تقسيم بندي درزه ها بر اساس نحوي تشکيل:
از نظر چگونگي تشکيل نيز درزه ها را مي توان تقسيم بندي کرد وبر اين اساس چهار دسته درزه هاي زير را تشخيص داد:
۱) درزه هاي تکتونيکي:که در اثر حر کات تکتو نيکي مختلف به وجود مي ايند.
۲) درزه هاي نا شي از تنش هاي باقيمانده که قبلا در سنگ وجود داشته است.
۳) درزه هاي ناشي از انجماد: که مشخص ترين انواع ان را مي توان در گدازه هاي باالتي مشاهده کرد اين درزه ها معمولا عمود بر سطح سرد شدن تشکيل مي شوند در جاده هزار مي توان نمو نه هاي جالبي از اين درزه ها را مشاهده کرد.
۴) درزه هاي ناشي از عوامل سطحي: مثل درزه هائي که در اثر حرکت سنگهاي بزرگ و يخچا لها به وجود مي ايند.
در خيلي از موارد درزه اي متعددي را مي توان در محل هائي که چين ها تشکيل شده اند مشاهده کرد وچنين به نظر مي رسد که عوامل بوجود اورنده از جمله معمولي ترين انواع اين درزه هاست انهايي هستند که در خط الراس به موازات صفحه محوري ان تشکيل شده است.
● گسله ها
▪ آشنايي: گسله ها را مي توان به صورت شگستگي هائي که در ان سنگهاي دو طرف سطح شکستگي نسبت به هم تغيير مکاني به موازات صفحه شکستگي دارند تعريف کرد مقدار اين تغيير مکان در گسله هاي مختلف از چند سانتيمتر تا چند صد کيلو متر تغيير مي کنند از انجا که سطح گسله عموما به شکل يک صفحه مستوي است لذا مي توان انرا با تعيين شيب و امتداد صفحه اش مطابق انچه که در مورد لايه ها گفته شد مشخص کرد. بايستي توجه داشت که سطح گسله ها هميشه مستوي نيست ودر بعضي موارد به شکل يک سطح منحني است.
● مشخصات گسله:
▪ مهمترين مشخصات گسله عبارت اند از :
الف) امتداد گسله:که در حقيقت امتداد يک خط افقي واقع در صفحه گسله است .
ب) شيب گسله: زاويه خط بزر گترين شيب صفحه گسله ها با صفحه افقي به نام شيب گسله خوانده مي شود.
ج) کمر بالا:طبقاتي را که روي صفحه گسله قرار دارند به نام کمر بالا مي خوانند.
د) کمر پائين: طبقات واقع در زير صفحه گسله به نام کمر پائين خوانده مي شود.بديهي است کلمهي کمر پائين و کمر بالا فقط در مواردي اطلاق مي شوند که صفحه گسله مايل يا افقي باشد و در مورد صفحات قائم چنين تعاريفي صادق نيست.
ه) زاويه ريک يا پيچ: عبارت است از زاويه بين خطي که اثر حرکت گسله در روي صفحه ان نشان مي دهد با خط افقي واقع در صفحه گسله است.
و) زاويه ميل:زاويه اي که خطوط مو جود در صفحه گسله با صفحه افقي تشکيل مي دهد به نام زاويه ميل خوانده مي شود.
● انواع حرکات طبقات در طرفين صفحه گسله:
طبقات دو طرف صفحه گسله ممکن است حرکت انتقالي چر خشي ويا مخلوط اين دو دا شته باشد معمولا تعيين حرکت مطلق در گسله ها مشکل است و اغلب با يستي لغز ش دو طرف گسله به طور نسبي مطا لعه کرد . لغزش نسبي دو طرفين صفحه گسله را به انواع زير تقسيم کرد .
الف) لغزش کلي:فاصله دو نقطه در طرفين صفحه گسله مشروط به اينکه اين دو نقطه قبل از تشکيل گسله بر هم منطبق بوده باشد .
ب) لغزش عرضي يا شيبي :
عبارت از مولفه لغزش کلي به موازات خط بزر گترين شيب گسله است گاهي ممکن است لغزش کلي به موازات شيب صفحه گسله باشد که در اين حالت اين مو لفه و لغزش کلي مساوي است.
ج) لغزش طولي يا امتدادي:که در حقيقت مو لفه لغزش کلي به موازات امتداد صفحه گسله است . در اينجا نيز گاهي لغزش کلي منطبق بر اين مولفه است .
د) جدايش:فاصله بين دو قسمت جدا شده بو سيله گسله در يک امتداد مشخص را جدايش مي گو يند مثلا اگر لايه يا رگه اي به وسيله گسله قطع شود فاصله بين دو قسمت اين لايه يا رگه جدايش نام دارد جدايش نيز نظير لغزش مولفه هاي افقي قائم شيبي و امتدادي دارد .
ه) افت قائم :عبارت از مولفه قائم جدايش شيبي است.
و) افت افقي:عبارت از مولفه افقي لغزش شيبي است.
● طبقه بندي گسله ها:
گسله ها بر مبناهاي مختلف طبقه بندي مي کنندکه اين مطلب موضوع کتابهاي زمين شناسي سا ختماني .
▪ مهمترين انواع گسله ها عبا رتند از :
الف) گسله عادي:در اين گسله ها کمر بالا نسبت به کمر پائين به طرف پائين حرکت کرده است. شيب اين گسله معمولا بيش از ۴۵درجه است . لغزش اين گسله ها ممکن است از حدود ميليمتر تا چندين ده کيلومتر تغيير کند.
ب) گسله هاي رانده يا معکوس:
در اين گسله ها کمر بالانسبت به کمر پايين به سمت بالا حر کت کرده است.معمولا گسله هاي رانده در مجاورت چين خو ردگي ها به و جود مي ايندولي گاهي هم ممکن است ار تباطي با اين پديده هانداشته باشد.
ج) رواندگي:رواندگي ها گسله هاي راندهاي هستند که شيب صفحه انها از۱۰درجه کمتر و لغزش کلي انها از يک کيلومتر بيشتر است.معمو لا لغزش رو راند گي ها چندين کيلومتر است و در نتيجه انها طبقات قديميتر روي طبقات جديدترقرار مي گيرند.
بالاراندگي و پا ئين افتادگي- اگرناحيه اي در اثر دو گسله عادي که لغزش انها تقر يبا مساوي است از طبقات مجاور پائين تر افتاده باشد هنگامي که نا حيه اي در اثر دو گسله عادي بالاتر از طبقات مجاور قرار گيرد يک بالا راندگي به وجود مي آيد.
ه) گسله هاي امتداد لغز:در اين گسله ها لغزش کلي به موازات امتداد صفحه گسله است اين گسله ها قائم يا شيب زياد است
● طرز تشخيص گسله ها :
معمولا بعد از تشکيل گسله ها در اثر فرسايش طبقات طرفين گسله تغيير مي کند و شنا سائي انها مشکل مي شود . بدين ترتيب هر چند در بعضي موارد استثنائي مي توان صفحه گسله را به طور مستقيم مشاهده کرد ولي اکثرا بايستي از بعضي نشانه ها و مشا هدات غير مستقيم به منظور شنا سائي گسله ها استفاده کرد.

تغييرات آب و هوايي زمين عصر يخبندان در خلال تاريخ، آب و هواي زمين بار ها دستخوش تغييرات اساسي شده است. بين ۸۰۰ تا ۶۰۰ ميليون سال پيش در طي دوره اي به ...

● مقدمه زمين ، سومين سياره نزديک به خورشيد و بزرگترين سياره در ميان سيارات دروني است. ساختار دروني زمين مثل ساير سيارات دروني از يک هسته داخلي و يک هس ...

تعريف: بنا به تعريف انجمن زمين شناسي مهندسي(IAEG)، زمينلغزش عبارتست از جابجايي به سمت پايين توده اي از مواد بر روي يك شيب طبقه بندي زمينلغزش ها: در سا ...

حرکت و جابجايي بخشي از مواد دامنه در امتداد يک سطح گسيختگي مشخص را «لغزش» مي ناميم. در لغزشهاي دامنه اي تغيير شکل از نوع «برش ساده» است. لغزش انواع مخ ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

در حاليکه اطلاعات اندکي تاکنون در باره مرکز کره زمين در اختيار بوده است، هم اکنون داده هاي مربوط به زمين لرزه ها ثابت مي کند که مرکزي ترين و دروني تري ...

امروز همه در اتحاديه اروپا از آتشفشان ايسلند سخن مي گويند!پروازها به شدت مختل شده است و ضربات سخت و جبران ناپذيري به بخش صنايع کشورهاي اروپايي وارد شد ...

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

دانلود نسخه PDF - پوسته زمين