up
Search      menu
تولید و کشاورزی :: مقاله پشم مغان PDF
QR code - پشم مغان

پشم مغان

آشنايي با پشم مغان (1)

● مقدمه
پشم از اليافي حيواني است كه از بدن گوسفند به دست آيد. امروزه بيش از ۲۰۰ نژاد گوسفند در دنيا شناخته شده كه اكثر آنها از نظر توليدات تجاري و اقتصادي داراي اهميت چنداني نبوده و صنعت پرورش گوسفند، تنها متكي به ۲۰-۱۰ نژاد آن مي باشد. مهمترين نژاد گوسفندان ايراني را مي توان به اين شرح نام برد.
▪ كيكوئي
▪ قزل
▪ بلوچي
▪ عربي
▪ فراهاني
▪ گرگاني
▪ كرماني
▪ كردي
▪ لري
▪ ماكوئي
▪ تركي
▪ زندي
▪ مهرباني
▪ سنجابي
▪ جمور
▪ هركي
مغاني
▪ افشاري
▪ تركمني
▪ قره گل
▪ شال
▪ سنگسري
▪ خاكستري شيراز
▪ بختياري
▪ طالشي
▪ نائيني.
براي آسانتر شدن شناخت نژادها، طبقه بندي گوسفندان دنيا از روي نوع پشم آنها صورت مي پذيرد به اين ترتيب با يك چنين طبقه بندي كلي در ميان گوسفندان روبرو خواهيم شد.
۱) گوسفندان با پشم كاملاً ظريف:
اين نوع گوسفندان عمدتاً به عنوان گوسفندان مرتع ناميده مي شوند و به منظور توليد پشم پرورش مي يابند. اصل نژاد اين گوسفندان مرينوس مي باشد كه از اسپانيا به ساير نقاط دنيا منتقل گرديده است. نام هاي اطلاق شده به اين نژاد در رابطه با كشورهاي پرورش دهنده آن مي باشد، مانند مرينوس فرانسوي، مرينوس آمريكايي. پشم اين نوع گوسفندان كاملاً سفيد و ظريف بوده و در محدوده ي ۲۱-۱۴ ميكرون قرار دارد. (ميكرون واحد تعيين ظرافت ليف پشم است يعني هر ميكرون برابر يك هزارم ميليمتر است)
۲) گوسفندان با پشم نسبتاً ظريف:
اين نوع گوسفندان به عنوان نژادهاي گوشتي شناخته شده اند. هرچند كه پشم آنها ظريف بوده و از قطر ۲۱ الي ۳۰ ميكرون برخوردار است.
۳) گوسفندان با پشم بلند:
اين نوع گوسفندان عمدتاً براي توليد گوشت پرورش يافته و از نظر جثه بزرگترين نژاد گوسفندان دنيا شناخته مي شوند. قطر الياف پشم اين گوسفندان در محدوده ۳۰ الي ۳۵ ميكرون و طول آن ۴۰۰ الي ۵۰۰ ميلي متر است.
۴) گوسفندان با پشم ضخيم:
اين نوع گوسفندان داراي پشمي مي باشند كه در صنعت قالي بافي از كاربرد مطلوبي برخوردار است. بدين جهت به آنها گوسفندان با پشم مخصوص قالي نيز گفته مي شود. ظرافت الياف پشم آنها بين ۳۵ الي ۵۰ ميكرون وطول آن تا ۳۸۰ ميليمتر مي باشد. برخلاف توليدات متداول نساجي كه نياز به پشم ظريف دارد تا بنوانند از آن پارچه هاي لطيف توليد نمايند، صنعت قاليبافي نياز به پشم هاي خاص دارد كه از مشخصات پشم موردنظر براي پارچه بافي برخوردار نيست و از آن نمي توان پارچه و منسوجان مرغوب و لطيف تهيه كرد. در كشورهاي ايران، چين، پاكستان، افغانستان، تركيه، روماني، بلغارستان، شوروي، هندوستان و الجزاير پشم گوسفندان از نوع ضخيم مي باشد و اگرچه مصرف مصرف چنداني براي بافت پارچه ندارند ولي مناسبترين ماده اوليه براي بافت قالي محسوب مي شوند.
پشم گوسفندان ايراني به ويژه فراهاني، كرماني، بلوچي، ماكوئي، كلكوئي، سنجابي، ناييني و بختياري تركيبي از الياف پشم مطلق، ژار، هتروتيپ و الياف مويي مي باشند (كه در سطور بعد به معرفي آنها نيز مي پردازيم) و اين كيفيت موجب مي شود تا در شرايط فشردگي و شستشو، الياف شكل خود را حفظ نمايند. اين حالت ارتجاعي پشم خصوصاً در قاليبافي بسيار حائز اهميت است. چنين خاصيتي مشخصاً از ويژگي بارز گوسفندان ايراني به شمار مي رود و پشم آنها را به صورت الياف ايده آل براي قاليبافي درآورده است.
در واقع اين صفت به علت شرايط جغرافيايي، تغييرات آب و هوايي، نوع علوفه، آميختگي نژادي و حتي فقر غذايي پديد آمده و از جمله خواص ارثي اين گوسفندان به حساب مي آيد.
۵) گوسفندان آميخته پشمي: اين نوع گوسفندان از اختلاط گوسفندان با پشم بلند و گوسفندان با پشم ظريف به وجود آمده اند. معمولاً گوسفندان نژادهاي آميخته از پشم ظريف برخوردار بوده، به همين جهت نيز آنها را در زمره گوسفندان با پشم نسبتاً ظريف طبقه بندي مي نمايند.
● ويژگيهاي فيزيكي پشم (ساختمان ليف پشم)
يك ليف پشم از سه لايه تشكيل شده:
۱) لايه بيروني (كيوتيكل) :
به فلسهاي مسطح و نايكنواختي كه سطح ليف را پوشانده است گفته مي شود. در الياف كلفت، فاصله ي فلسها زياد است. فاصله ي بين دو فلس در انواع مختلف پشم متفاوت مي باشد. وجود فلس باعث مي شود كه هنگام ريسندگي، الياف درهم فرورفته، استحكام بيشتري پيدا كنند.
۲) لايه مياني (كورتكس):
قسمت اعظم تشكيل دهنده ليف است كه داراي سلولهاي دوكي سكل است كه توسط اسيدسولفوريك با اسيد فورميك از هم جدا مي شوند. كلاً استقامت، جعد، رنگ پذيري و ساير خواص فيزيكي مربوط به اين قسمت است.
۳) مغز (مدولا):
داخلي ترين قسمت ليف مدولا است. در الياف ظريف ممكن است مدولا وجود نداشته باشد اما در الياف ضخيم بصورت مغزي لوله اي شكل وجود دارد. در الياف نارس و كمپ ممكن است ۹۰ درصد حجم ليف را مدولا تشكيل دهد. در نتيجه باعث ضعف و كمي استحكام آنها مي شود.
● اثر مواد شيميايي بر روي پشم:
▪ اثر اسيدها بر پشم:
حدود آسيب زدن اسيد به الياف بستگي به غلظت اسيد و درجه حرارت و مدت زمان عمليات دارد. اسيد سولفوريك گرم و غليظ پشم را كاملاً متلاشي مي سازد. اسيد نيتريك الياف پشم را زردرنگ و سپس در خود حل مي كند. پشم در برابر ساير اسيدها مقاوم است.
▪ اثر بازها بر پشم:
الياف پشم به سبب داشتن كراتين، در مقابل بازها حساس هستند. اثر قلياييها در پشم بستگي به عواملي نظير درجه حرارت و غلظت قليا دارد. الياف پشم در سود سوزآور حل مي شوند. لذا شستشو و عمليات تكميلي پشم در محيطهاي قليايي بايد با دقت انجام شود.
▪ اثر مواد اكسيدكننده بر روي پشم:
محلول غليظ آب اكسيژنه باعث خراب شدن الياف پشم مي شود. سرعت تأثير هم بستگي به غلظت آب اكسيژنه دارد. از محلول رقيق آب اكسيژنه براي سفيد كردن پشم استفاده مي كنند. (كه البته اين مرحله در تهيه خامه قاليبافي كاربرد ندارد.)
آب سرد تاثير شيميايي ندارد ولي در افزايش طول و قطر پشم موثر است.
نور باعث شكسته شدن الياف پشم و خراب شدن فلسها مي شود.
نور خورشيد الياف پشم را زير وخشن كرده، رنگ آترا عوض مي كند.
در حرارت ۱۰۰ درجه سانتيگراد استحكام پشم كم مي شود و حالت نرمي بخود مي گيرد. در ۱۳۰ درجه سانتيگراد تجزيه شده، زرد مي شود و در ۳۰۰ درجه سانتيگراد مي سوزد و جمع مي شود.
● تقسيم بندي الياف پشم:
۱) پشم حقيقي (مطلق):
گوسفندان با پشم ظريف عمدتاً داراي تار پشم حقيقي هستند. اين الياف بسيار ظريف بوده ، داراي جعد و كش پذيري هستند. الياف اين نوع پشم فاقد مدولا بوده، داراي قطر يكسان هستند.
۲) هتروتيپ:
الياف هتروتيپ در طول ليف متناوباً از ساختمان پشم مطلق (بدون مدولا) و كمپ (قطر نايكنواخت و داراي مدولا) برخوردار هستند. در نتيجه ليف پشم ضخيم تر و فاقد جعد مي گردد ولي از استحكام زياد برخوردار است. متخصصين وجود الياف هتروتيپ را مربوط به ييلاق و قشلاق و نوع تغذيه ي دام مي دانند. براي صنايع قاليبافي به الياف مختلف پشمي (مطلق، مويي، هتروتيپ) كه در ميان آنها درصد الياف هتروتيپ تا ۱۵ درصد باشند، نياز خواهد بود. از خصوصيات اين نوع پشم استحكام فوق العاده ي آن، خصوصاً عدم تغيير شكل در اثر فشار وارده مي باشد.
۳) مو:
اليافي كه در طول خود داراي مدولا (كانال سراسري) بوده و فاقد جعد باشند و به سادگي پشم رنگ پذير نباشند، الياف مويي گفته مي شود. اگر الياف مويي ظريف و كوتاه باشند، به آنها كرك مي گويند. اگر الياف بلند وضخيم باشند، مو مي گويند. در بازار داخلي به پشمهاي ظريف خارجي كه ۱۹ تا ۲۷ ميكرون قطر دارند، كرك مي گويند.
۴) كمپ:
(Kemp) معمولاً اين الياف در اطراف سر و ساق پا وجود دارند و شكننده و رنگي مي باشند. الياف كمپ داراي مدولا بوده و در نتيجه ضعيف و كم استحكام هستند. طول آنها از پشم مطلق كوتاهتر وفاقد جعد است. وجود الياف كمپ از ارزش و مرغوبيت پشم مي كاهد.
۵) ژار:
الياف مويي بدون جعد هستند كه داراي رشد بيشتري نسبت به الياف پشمي مي باشند. الياف ژار داراي مدولا بوده و قطر آن بين ۹ الي ۱۲۰ ميكرون است.
● ويژگيهاي پشم:
۱) قطر:
مهمترين عامل در تعيين ارزش پشم و حتي تقسيم بندي گوسفندان ، قطر الياف پشم است.
۲) طول استاپل:
استاپل يا فتيله ي پشم از بهم پيچيدن الياف پشمي به يكديگر تشكيل مي گردد. گوسفندان با پشم ظريف داراي استاپل كوتاه هستند در صورتي كه گوسفندان بومي از استاپل هاي بلند ونوك تيز برخوردارند كه اين خود نشانه ي عدم يكنواختي طول الياف مي باشد. طول استاپل بستگي به نژادهاي گوسفند دارد. بلندبودند طول استاپل در كيفيت نخ هاي توليد شده از اهميت فراوان برخوردار است.
۳) جعد:
معمولاً تعداد جعد در طول تار ارتباط مستقيمي با ظرافت الياف دارد. الياف ظريف از تعداد جعد بيشتر و الياف ضخيم بخصوص هتروتيپ و مو از جعد كمتري برخودار هستند. فقدان جعد در مو يا كمي آن درالياف هتروتيپ باعث مي شود كه استاپل پشم در گوسفندان پشم قالي مخروطي شكل گردد.
۴) تراكم:
تركم معياري براي تعداد الياف موجود در واحد سطح بدن گوسفند مي باشد. وجود تعداد بيشتر الياف در واحد سطح نشانه ي توليد پشم بيشتر گوسفند است. گوسفندان با پشم ظريف از تراكم بيشتري در واحد سطح برخوردارند.
۵) راندمان:
مقدار پشمي كه پس از مرحله ي شستشو خارج شده نسبت به مقدار پشمي كه وارد شده است. بعبارتي راندمان = بازده پشم
۶) چربي:
چربي پشم باعث مي شود تا الياف از لطافت ونرمي خاصي برخوردار شوند. مقدار اين چربي بستگي به تعداد الياف موجود در سطح بدن حيوان دارد.
گوسفندان با پشم ظريف بعلت تراكم بيشتر الياف نسبت به پشم هاي ضخيم از راندمان كمتري برخوردارند و ميزان چربي آنها بيشتر است.
۷) قابليت ارتجاع و مقاومت در برابر نيرو :
قابليت ارتجاع و مقاومت در برابر نيرو از جمله عوامل بسيار مهم در تعيين ارزش پشم قالي محسوب مي شود كه بستگي به ظرافت و جعد پشم و چگونگي تغذيه ي حيوان دارد. با فشردن پشم در بين دو انگشت مي توان به قابليت ارتجاعي آن تا حدودي پي برد.
پشم چيني:
قبل از چيدن پشم از بدن گوسفند زنده، آن را مي شويند كه اصطلاحاً به اين عمل گرده شور مي گويند. اين عمل به دو صورت انجام مي يابد:
۱) با آب ( كه به آن پشم نيم شور مي گويند)
۲) با آب و مواد شوينده ( كه به آن پشم تمام شور مي گويند. )
معمولاً پشم گوسفندان را سالي دوبار مي چينند يكي در نيمه ي بهار و ديگري در پاييز. پشم حاصل از چيدن بهاره با پاييزه متفاوت است. چين بهاره به خاطر استفاده ي گوسفند از گياهان تازه و فاصله زياد با چيدن قبلي و آفتاب كم، بهتر از چين پاييزه است. پشم را از نظر مرغوبيت به دو نوع تقسيم بندي مي نمايند.
الف) پشم چيده شده از بدن گوسفند كه به آن پشم زنده مي گويند.
ب) پشم دباغي شده يا جداشده از پوست گوسفند كه در دباغ خانه ها صورت مي پذيرد و به آن پشم مرده مي گويند. اگر اين دو پشم با هم مخلوط شوند در هنگام شور و خشك كردن كاملاً از هم متمايز مي شوند. انتهاي پشم مرده سوخته است و به علت استفاده از آب آهك بوي نامناسبي دارد. پس از چيدن پشم از بدن گوسفند، آنها را سُرت يا طبقه بندي مي كنند.

پشم سنگ چيست؟ پشم سنگ كه در زبان انگليسي Rock Wool ناميده مي‌شود، جزو خانواده عايق‌هاي حرارتي متشكل از الياف معدني است به همين دليل گاهي به آن Mineral ...

پشم سنگ كه در زبان انگليسي Rock Wool ناميده مي‌شود، جزو خانواده عايق‌هاي حرارتي متشكل از الياف معدني است به همين دليل گاهي به آن Mineral Wool هم اطلاق ...

به اين صورت پشم پشت، سرو گردن، زير شكم، دست و پا، شانه، پهلو. در اين تقسيم بندي، بدترين قسمت، پشم دست و پا و بهترين قسمت پشم پشت حيوان است چون با زمين ...

واژه کرک بر اليافي اطلاق مي گردد که بر روي بدن شتر رشد مي نمايد و محققين در مراجع علمي مختلف در اين مورد اختلاف نظر دارند برخي آن را پشم شتر CAMEL WOO ...

کلمه هايدروپونيک از ترکيب دو واژه يوناني هايدرو به معناي آب و پونوس به معناي کار و تلاش ساخته شده است اين کلمه را اولين بار دکتر گريک استاد يکي از دان ...

کاشت گياهان در محفظه هاي شيشه اي ضمن جالب و سرگرم کننده بودن تنها روشي است که گياهان آپارتماني در محيط بسته و نسبتاً عاري از آلودگي هوا رشد مي کنند و ...

در حال حاضر، صدف هاي دوکفه اي، بخش مهمي از توليدات شيلاتي را به خود اختصاص مي دهند. بر اساس آمار ارائه شده توسط فائو، در سال ۲۰۰۲، بيش از ۱۱ ميليون تن ...

بطور کلي با افزايش بي رويه جمعيت بشر، نياز به غذا مشکل اساسي او بشمار مي رود. بشر براي رفع اين نياز در طي قرن بيستم دست به اعمالي زد که باعث بوجود آمد ...

دانلود نسخه PDF - پشم مغان