up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله پروين اعتصامي PDF
QR code - پروين اعتصامي

پروين اعتصامي

زندگينامه پروين اعتصامي

پروين اعتصامي
تولد۲۵ اسفند ۱۲۸۵ ۱۷ مارس ۱۹۰۷
تبريز
مرگ۱۵ فروردين ۱۳۲۰ ۴ آوريل ۱۹۴۱
(۳۵ سالگي، بر اثر حصبه)
تهران
مدفنحرم فاطمه معصومه، قم
نام ديگررخشنده اعتصامي
زمينه فعاليتشعر فارسي
مليتايراني
محل زندگيتهران
نهاد مرتبطکتاب‌خانه دانشسراي عالي تهران
همسر يا شريک زندگيفضل‌الله اعتصامي
والدينيوسف اعتصامي آشتياني، اختر فتوحي
گفتاورد
من اين وديعه به دست زمانه مي‌سپرم
زمانه زرگر و نقاد هوشياري بود
سياه کرد مس و روي را به کورهٔ وقت
نگاه داشت، به هرجا زر عياري بود
رخشندهٔ اعتصامي مشهور به پروين اِعتِصامي (۱۲۸۵–۱۳۲۰) از زنان شاعر ايراني است.
زندگي
پروين اعتصامي در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ خورشيدي در شهر تبريز به دنيا آمد. پدرش يوسف اعتصامي آشتياني (اعتصام‌الملک) از سکنه شفت گيلان و اصالتاً آشتياني بود و مادرش اختر فتوحي (درگذشتهٔ ۱۳۵۲) از اهالي آذربايجان بود[۱]. پروين تنها دختر خانواده بود و چهار برادر داشت.
اعتصام‌الملک، پدر پروين از نويسندگان و مبارزان دوران مشروطه بود. [نيازمند منبع] او در سال ۱۲۹۱ به همراه خانواده‌اش از رشت به تهران مهاجرت کرد؛ به همين خاطر پروين از کودکي با مشروطه‌خواهان و چهره‌هاي فرهنگي آشنا شد و ادبيات را در کنار پدر و استاداني چون دهخدا و ملک الشعراي بهار آموخت. در دوران کودکي، زبان‌هاي فارسي و عربي را زير نظر معلمان خصوصي در منزل و زبان انگليسي را در مدرسه امريکايي‌ها فراگرفت.
پروين در سن ۲۸ سالگي در تيرماه ۱۳۱۳ با پسرعموي پدرش فضل‌الله اعتصامي (رئيس شهرباني وقت کرمانشاه) ازدواج کرد ولي اين ازدواج، در مرداد ۱۳۱۴ به جدايي انجاميد. در همين سال‌ها بود که پروين در کتابخانهٔ دانشسراي عالي به عنوان کتابدار به کار مشغول شد[۲].
پروين به تشويق ملک‌الشعراي بهار در سال ۱۳۱۵ ديوان خود را منتشر کرد[۳]، ولي مرگ پدرش در دي ماه ۱۳۱۶ در سن ۶۳ سالگي، ضربه هولناک ديگري به روح حساس او وارد کرد که عمق آن را در مرثيه‌اي که در سوگ پدر سروده‌است، به خوبي مي‌توان احساس کرد:
پدر آن تيشه که بر خاک تو زد دست اجلتيشه‌اي بود که شد باعث ويراني من
پروين اعتصامي عاقبت در تاريخ ۱۵ فروردين ۱۳۲۰ در سن ۳۵ سالگي بر اثر ابتلا به بيماري حصبه در تهران درگذشت و در حرم فاطمه معصومه در قم در مقبرهٔ خانوادگي به خاک سپرده شد.
آثار
1.ديوان قصائد و مثنويات و تميثلات و مقطعات
ديوان پروين، شامل ۲۴۸ قطعه شعر مي‌باشد، که از آن ميان ۶۵ قطعه به صورت مناظره است. اشعار پروين اعتصامي بيشتر در قالب قطعات ادبي است که مضامين اجتماعي را با ديدهٔ انتقادي به تصوير کشيده‌است.
اشعار او را مي‌توان به دو دسته تقسيم کرد: دسته اول که به سبک خراساني گفته شده و شامل اندرز و نصيحت است و بيشتر به اشعار ناصرخسرو شبيه‌است. دسته دوم اشعاري که به سبک عراقي گفته شده و بيشتر جنبه داستاني به ويژه از نوع مناظره دارد و به سبک شعر سعدي نزديک است. اين دسته از اشعار پروين شهرت بيشتري دارند.[نيازمند منبع]
نمونهٔ اشعار
بخشي اندک از آنچه که پروين در سوگ پدرش سروده‌است:
پدر آن تيشه که بر خاک تو زد دست اجلتيشه‌اي بود که شد باعث ويراني من
عضو جمعيّت حق گشتي و ديگر نخوريغم تنهايي و مهجوري و حيراني من
من که قدر گهر پاک تو مي‌دانستمز چه مفقود شدي؟ اي گهر کاني من
من که آب تو ز سرچشمهٔ دل مي‌دادمآب و رنگت چه شد اي لالهٔ نعماني من؟
من يکي مرغ غزلخوان تو بودم، چه فتاد؟که دگر گوش نداري به نواخواني من
گنج خود خوانديَم و رفتي و بگذاشتيَماي عجب! بعد تو با کيست نگهباني من؟
يکصدمين سالروز تولد
بيست و پنجم اسفند‌ماه ۱۳۸۵، مطابق با يکصدمين سالروز تولّد اختر فروزان چرخ ادب[۴] پروين اعتصامي‌ست.
دو بيت اول يکي از اشعار پروين:
اي گل تو ز جمعيّت گلزار چه ديدي؟جز سرزنش و بدسري خار چه ديدي؟
رفتي به چمن ليک قفس گشت نصيبتغير از قفس اي مرغ گرفتار چه ديدي؟
بيتي از سعدي که پروين در شعر فوق به آن با آرايهٔ تضمين اشاره مي‌کند:
مرغان قفس را المي باشد و شوقيکان مرغ نداند که گرفتار نباشد
پاي‌نوشته‌ها
1.↑ جاودانه پروين اعتصامي. به کوشش حسين نميني. تهران: کتاب فرزان، ۱۳۶۲، ص ۱۸۴.
2.↑ جاودانه پروين اعتصامي. به کوشش حسين نميني. تهران: کتاب فرزان، ۱۳۶۲، ص ۸۲.
3.↑ پروين اعتصامي ترسيم کننده تزوير دوران خود بود. خبرگزاري ميراث فرهنگي. بازديد در تاريخ ۱۴ مارس ۲۰۰۷.
4.↑ اشاره است به سرودهٔ شاعر براي سنگ قبر خود:
اينکه خاک سيهش بالين استاختر چرخ ادب پروين است
گرچه جز تلخي از ايام نديدهرچه خواهي سخنش شيرين است

دانلود نسخه PDF - پروين اعتصامي