up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله پرتو در تشخيص و درمان PDF
QR code - پرتو در تشخيص و درمان

پرتو در تشخيص و درمان

فيزيک هسته اي در عرصه پزشکي

با وجود اينکه نقش شيمي و زيست شناسي در پزشکي به خوبي پذيرفته شده است نقش فيزيک در پزشکي به همان اندازه روشن نيست، چرا که اکثر کساني که در رشته پزشکي در حال تحصيل هستند دوره مقدماتي فيزيک را مي گذرانند اما آنان غالباً يا هيچگونه ارتباطي ميان فيزيک و پزشکي نمي بينند يا اين ارتباط را بسيار ناچيز مي دانند.
استفاده از پرتو در تشخيص و درمان بيماري و نيز استفاده از راديونوکلئيدها در پزشکي (پزشکي هسته اي) بخشي از کاربردهاي فيزيک از جمله فيزيک هسته اي در عرصه پزشکي است.
پيشرفت تکنيک هاي فيزيک هسته اي تجربي به طور موازي تصويربرداري پزشکي را هم گسترش داده است: دوربين هاي پرتوگاما، شتاب دهنده هاي مخصوص براي توليد ايزوتوپ هاي پزشکي و تکنيک هاي اعجاب انگيز براي به دست آوردن تصاوير اعماق مشخص بدن. اين شاخه تحقيقي را پزشکي هسته اي مي گويند که مسئولان آن معمولاً متخصصان فيزيک هسته اي تجربي هستند که در همکاري تنگاتنگ با پزشکان براي توسعه و کاربرد اين تکنيک ها کار مي کنند. به عنوان نمونه فيزيکداني که در بخش راديوتراپي کار مي کند، سه وظيفه مهم بر عهده دارد:
۱) تعيين ميزان تابش توليد شده با يک ماشين درماني در شرايط استاندارد، يعني واسنجي ماشين Calibration.
۲) محاسبه دزي که بايد به تومور و هر بافت طبيعي در بيمار داده شود.
۳) تأييد اينکه مقدار صحيح تابش، به درستي در نواحي مناسب به بيمار داده شده است.
حتماً شما هم تصوير يا عکس پرتورونتگن (پرتو ايکس) تشخيص از دندان ها يا ساير بخش هاي بدن را گرفته ايد. پرتو رونتگن در تشخيص بيماري ها کاربرد بسيار دارد. به گونه اي که بيش از نيمي از مردم در سال حداقل يک تصوير پرتو رونتگن مي گيرند. کشف اين پرتوها مانند بسياري از دستاوردهاي مهم علمي، اتفاقي بود که در سال ۱۸۹۵ از سوي وي.سي.رونتگن فيزيکدان آلماني در دانشگاه ورزبورگ در هنگام آزمايش با پرتوهاي کاتودي متوجه پرتوهاي ايکس شد. او پس از چند روز اولين تصوير پرتو رونتگن (X) را از دست همسرش گرفت.
از آنجا که پرتو X به سادگي از بافت هاي نرم بدن عبور مي کند ولي در استخوان به طور قوي تضعيف مي شود. عکاسي با پرتو X اطلاعات جامعي از ساختمان اسکلت بدن به انسان به دست مي دهد و در نتيجه در روش تشخيص پزشکي که منجر به ترميم استخوان هاي شکسته مي شود ارزش بسيار دارد چرا که پرتوهاي (X) ايکس به طور يکسان جذب همه مواد نمي شوند. اگر چنين بود کاربرد مفيدي در تشخيص نداشتند.
راديواکتيويته طبيعي براي فيزيکدانان شگفت انگيزتر از پرتوهاي رونتگن بود زيرا براي توليد پرتوهاي رونتگن انرژي الکتريکي لازم بود. در حالي که راديواکتيويته طبيعي منبعي ثابت از ذرات پرانرژي را براي مدت زمان نامحدود بدون نياز به انرژي تأمين مي کرد. مادام کوري يکي از پيشگامان برجسته در اين زمينه است. وي که از سال ۱۸۹۸ تا ۱۹۰۴ با همسرش پي ير کار مي کرد به جداسازي يک عنصر بسيار قدرتمند راديواکتيو، يعني راديم از چندين سنگ کاني اورانيم پرداخت. اين عنصر نقشي بزرگ در درمان سرطان ايفا کرد و امروزه هنوز هم کاربرد دارد.
راديواکتيويته طبيعي کمک بزرگي به دانش ما درباره هسته اتم کرده و پاره اي از پژوهش هاي اوليه «رديابي» در پزشکي با به کارگيري عناصر راديواکتيو طبيعي انجام گرفته است. با اين وجود، نقطه عطف در کاربرد راديواکتيويته در پزشکي، ساخت راکتور هسته اي هنگام جنگ جهاني دوم درباره پروژه بمب اتمي بود. راکتور هسته اي توليد بسياري از راديونوکليدهاي مصنوعي را به مقدار زياد ممکن ساخت. از اين عناصر راديواکتيو در پزشکي براي پژوهش، تشخيص و درمان استفاده مي شود. در پايان دهه ۴۰ ميلادي راديواکتيويته به دست آمده از راکتورها بيشتر در پژوهش هاي پزشکي کاربرد داشت تا تشخيص. مثلاً راديواکتيو براي بررسي چگونگي کار بسياري از اندام ها و نيز تغييرات شيميايي که در بدن رخ مي دهد به کار رفته است.
مفيدترين راديونوکليدها در پزشکي هسته اي آنهايي هستند که پرتوهاي گاماگسيل مي کنند چرا که پرتوهاي گاما قابليت نفوذ بيشتري دارند. يک عنصر راديواکتيو گسيل کننده گاما را که درون بدن است مي توان از بيرون بدن شناسايي کرد. به عنوان نمونه اکنون تکنيکي را بررسي مي کنيم که براي ايجاد تصوير از قسمت هاي خاص بدن از ايزوتوپ هاي گاماگسيل استفاده مي کند. در اين روش با به کار بردن نقش پرتو گاماي گسيل شده مي توان تصويري از آن قسمت از بدن تهيه کرد.
يک کاربرد ساده و سريع اين تکنيک در اندازه گيري مقدار جذب يد در غده تيروئيد است.
يد راديواکتيو بلعيده مي شود و شمارشگر پرتو گاما در نزديکي گردن ازدياد فعاليت را برحسب زمان، در حالي که يد در غده تيروئيد متمرکز مي شود، نشان مي دهد. در ابتدا يد ۱۳۱ براي اين منظور به کار مي رفت که يک محصول شکافت با نيمه عمر ۸ روز است ولي از آنجا که معمولاً زمان لازم براي مشاهده غده تيروئيد از مرتبه ساعت ها است. چنين طول عمري خيلي زياد است و در نتيجه فعاليت در بدن به درازا مي کشد و بيمار دز زيادي دريافت مي کند. اما اکنون يد ۱۳۲ با نيمه عمر ۱۳ ساعت به طور گسترده اي به کار گرفته شده است و نيمه عمر اين ايزوتوپ نيز ايده آل است زيرا براي آزمايش ۲۴ ساعته کافي است. در ضمن به آن اندازه کم است که بعد از آزمايش دز زيادي در بيمار باقي نمي ماند.
کار کليه نيز با استفاده از ترکيبي با ايزوتوپ يد ۱۳۱ نشان داده شده است (سديم يد و هيپوريت) از طريق تزريق وريدي مورد بررسي قرار گرفته است. يک آشکار ساز گاما هر کليه را زير نظر مي گيرد و با مقايسه آهنگ پذيرش يد۱۳۱ و اختلاف آن در دو کليه چگونگي اختلال آنها را مشخص مي سازد. تازه بيماران دز نسبتاً کمي را دريافت مي کنند زيرا ترکيب راديواکتيو بعد از يک دوره گردش کاملاً از خون خارج و از کليه دفع مي شود.
برخي تصور مي کنند که پرتودرماني روشي موقت در درمان سرطان است که سرانجام با يک «درمان سرطان» جايگزين آن خواهد شد. اما در حال حاضر به کارگيري مناسب پرتو درماني بهترين راه براي زنده ماندن مبتلايان به سرطان است. پرتودرماني اگر در آغاز بيماري صورت گيرد، احتمال درمان بيش از ۹۰ درصد است. اين شيوه درماني به اندازه جراحي شکل ظاهري بيمار را تغيير نمي دهد و از اين رو براي درمان سرطان هاي سر و گردن انتخاب مي شود.

پرتو گاما اشعه گاما نوعي از امواج الکترومغناطيسي است. طول موج آن بسيار کوتاه است و از ۱ تا ۰٫۰۱ آنگستروم تغيير مي‌کند. جرم آن در مقياس اتمي صفر، سرعت ...

شيوه زندگي سريع و صنعتي امروز روزانه سهم بزرگي از جان و روان ما را معطوف مسائلي کرده است که در معناي زندگي نمي گنجند. کارشناسان امور زيستي و روانشنا ...

آب درماني(هيدروپاتي) واژه ايست که براي درمان از طريق آب استفاده مي گردد.از زمانهايي که به ياد مي آيد،هم قبايل بدوي هم ملل متمدن آب را براي درمان بکار ...

ژن درماني شامل وارد کردن يک ژن به داخل يک سلول با هدف رسيدن به نوعي اثر درماني است با انتقال نسخه‌هاي واجد عملکرد ژن مربوط به بيمار اصلح خصوصيات برگشت ...

هنگامي كه يك پزشك براي اولين بار با بيماري كه نشانه هاي وجود بيماري صرع را دارد مواجه مي شود، دو سؤال براي او مطرح مي گردد. سؤال اول اين است كه آيا بي ...

ديورتيکولار عبارت است از ايجاد فتق هايي شبيه کيسه ديورتيکول در ديواره کولون که احتمالا ناشي از يبوست طولاني مدت و افزايش فشارهاي کولوني است. البته علت ...

بوتاکس يا سم بوتولينيوم تيپ A، به وسيله ميکروب کلستريديوم بوتولينوم توليد شده و مشابه سم ايجاد کننده مسموميت غذايي است به عبارتي خود باکتري مي تواند ا ...

ممکن است دنداني که قبلا درمان ريشه شده دردناک و عفوني شود و به درمان مجدد ريشه احتياج داشته باشد. دکتر محمدجعفر اقبال، متخصص درمان ريشه دندان و عضو هي ...

دانلود نسخه PDF - پرتو در تشخيص و درمان