up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله پديده زلزله PDF
QR code - پديده زلزله

پديده زلزله

زلزله عبارتست از لرزش زمين در اثر آزاد سازي سريع انرژي که اغلب موارد در اثر لغزش در امتداد يک گسل در پوسته زمين اتفاق مي­افتد. انرژي آزاد شده از محل آزاد شدن آن، که کانون ناميده مي­شود، بصورت امواج در همه جهتها منتشر مي­شود.
اين موجها شباهت بسيار زيادي به امواج ايجاد شده در اثر فروافتادن يک سنگ در آب آرام يک حوضچه دارد. به همان ترتيب که ضربه سنگ باعث به جنبش درآوردن امواج آب ميشود، يک زلزله امواج لرزه­اي را ايجاد مي­کند که در زمين منتشر مي­شوند.
با وجود اينکه انرژي آزاد شده با فاصله گرفتن از کانون زلزله به سرعت پراکنده شده و ميرا مي­شود، ولي ابزارهاي بسيار حساسي که در سراسر جهان بمنظور ثبت ارتعاشات پوسته زمين نصب شده اند، آن را حس کرده و ثبت مي­کنند.
يک انفجار آتشفشاني و يا انفجار حاصل از يک بمب اتمي قادر به ايجاد زلزله است، ولي اين اتفاقات ضعيف بوده و پديده­اي نادر بشمار مي­روند. پس عامل ايجاد يک زلزله ويرانگر چيست؟
پوسته خارجي کره زمين، بر اساس تئوري زمينساخت صفحه­اي، به تکه­هاي متعددي شکسته شده است که هرکدام از آنها صفحه يا ورق نام دارند که در حال حرکت بوده و بصورت بي­وقفه تغيير شکل و اندازه مي­دهند.
که اين تغيير شکل و اندازه بدليل پديده همرفتي است که در درون کره زمين بدليل تفاوت دمايي مواد مذاب تشکيل دهنده آن مي­باشد. هفت صفحه اصلي بر روي پوسته زمين شناخته شده است که همانند يخي که بر روي آب شناور است، اين صفحات نيز بر روي لايه هاي پاييني خود حالت شناوري دارند.
با پياده سازي زلزله هاي گذشته، مشاهده ميشود که اغلب زلزله هاي جهان، منطبق بر مرز صفحات کره مي­باشند. يعني با جابجائي صفحات نسبت به هم، انرژي اين جابجائي بدليل وجود اصطکاک بين صفحات، ذخيره ميگردد و لحظه­اي که اين مقدار انرژي براي غلبه بر نيروي اصطکاک سنگها کافي بود، بصورت ناگهاني آزاد مي­شود.
علاوه بر اين پديده، عوامل مختلف ديگري نيز باعث ايجاد لرزش در زمين مي­گردند که عبارتند از:
۱) زلزله هاي آتشفشاني:
اين زلزله ها فقط در نواحي فعال آتشفشاني اتفاق مي­افتد و به انفجارهاي آتشفشاني نيز معروف است.
۲) زمين لرزه هاي فروريختي:
بر اثر فروريختن غارها و كانالهاي زيرزميني، لرزه هايي ايجاد مي شود كه به نام زمين لرزه هاي فروريختي موسومند. اين تكانها همواره بسيار كوچكند و تنها اهميت محلي دارند.
۳) زمين لرزه هاي القايي:
بر اثر آبگيري يا تغييرات ناگهاني سطح آب درياچه هاي پشت سدها، تزريق آب يا سيالهاي ديگر به داخل زمين وو يا استخراج آنها، مخصوصاً د رجاهايي كه گسلهاي فعال وجود دارد زمين لرزه هايي ايجاد مي شود. در واقع دليل اصلي اين لرزه ها را مي توان بارگذاري سريع برروي زمين و يا برداشتن ناگهاني بار زيادي از روي آن ذكر كرد. اين لرزه ها به نام القايي موسومند. لرزه هاي ناشي از معادن نيز در اين دسته قرار مي گيرند. به عنوان مثال مي توان به زمين لرزه اي كه د رارتباط با آبگيري و تغييرات فصلي سطح آب درياچه سفيدرود روي داد اشاره نمود.
۴) زمين لرزه هاي ناشي از انفجارها:
انفجارهاي نظامي و صنعتي،همچنين آمدو شد و يا فعاليت هاي ساختماني،نيز لرزه هايي را ايجاد مي نمايند كه شدت ،زمان وقوع و محل آنها قابل پيشبيني است .
● گسلها
گسلها شکستگيهايي در پوسته زمين هستند که در طول آنها تغيير شکلهاي قابل توجهي ايجاد شده است. بدين مفهوم که زلزله هاي پيشين، باعث ايجاد اين شکستگيها و جابجائي ها گرديده است. گاهي اوقات گسلهاي کوچک در ترانشه هاي جاده، جائي که لايه هاي رسوبي چند متر جابجا شده اند، قابل تشخيص هستند. گسلهايي در اين مقياس و اندازه معمولا بصورت تک گسيختگي جدا اتفاق مي­افتد. در مقابل گسلهاي بزرگ، شامل چندين صفحه گسل درگير مي­باشند مانند گسل شمال تهران و گسل شمال تبريز. اين منطقه هاي گسله، مي­توانند چندين کيلومتر پهنا داشته باشند و معمولا از روي عکسهاي هوايي راحتتر قابل تشخيص هستند تا سطح زمين. بر اساس جهت جابجايي گسلها گسلهاي امتداد لغز و گسلهاي شيب لغز تعريف مي­شوند.
● خطرات ناشي از يک زلزله
عواملي که در يک زلزله باعث ايجاد خسارت ميگردند عبارتند از:
۱) نيروهاي دروني شديد ايجاد شده بر اثر جنبش شديد زمين
۲) آتش سوزي هاي ناشي از زمينلرزه
۳) تغيير در خواص فيزيکي خاکها ( نشستها، پديده آبگونگي و ... )
۴) بر اثر جابجائي مستقيم گسلها در محل ساخت سازه ها
۵) بواسطه زمين لغزشها ( زمين لغزش عبارتست از فروريزش دامنه شيبها )
۶) بواسطه موجهاي بلند ايجاد شده توسط زلزله در درياها ( آبرانش )
● اندازه گيري زمين لرزه:
براي آگاهي از ميزان تاثير هر پديده لازم است تا بتوانيم به نحوي آن را بصورت کمي بيان کنيم. براي کمي کردن اندازه زلزله، از دو رهيافت مختلف استفاده مي­شود؛ يک رهيافت بر اساس اندازه گيري دستگاهي (بزرگاي زلزله) و ديگري بواسطه تاثير پذيري دست سازهاي بشر از زلزله (شدت زلزله). شدت زلزله در رهر مكان متفاوت است و با دور شدن از كانون زلزله كم مي شود، در حالي كه بزرگاي زلزله همواره ثابت است و ربطي به دور شدن از كانون ندارد (چرا كه با كل انرژي آزاد شده مربوط است).
● شدت زمينلرزه:
شدت يك زلزله در يك مكان خاص بر مبناي اثرهاي قابل مشاهده زمين لرزه در آن مكان تعيين مي شود. دقت در تعيين شدت زلزله به دقت مشاهده كننده وابسته است. تخمين شدت وسيلهٔ مفيدي براي تخمين اندازهٔ زلزله هاي تاريخي است، بويژه در ناحيه هايي نظير كشور ما كه كشوري باستاني و با ميراث تاريخي و فرهنگي كهن است و لذا اطلاعات مهمي مي توان از زلزله هاي رويداده در زماني كه ثبت تاريخي وجود دارد به دست آورد.
مقياسهاي مختلفي براي تعيين شدت زمين لرزه همانند مقياس مرکالي اصلاح شده، MSK، EMS۹۸ و ... ارائه شده است.
تعيين شدت زمين لرزه بدين ترتيب است که براي هر کدام از مقياسها جدولي تهيه شده است و بر اساس آن ميزان آسيبهاي ناشي از زلزله بر سازه هاي مختلف ارائه گرديده است و مشاهده گر با تطبيق خسارتهاي بوجود آمده از زلزله با موارد ذکر شده در جدول، شدت زلزله را تعيين مي­کند.
● بزرگاي زلزله:
بمنظور اندازه گيري زمين لرزه و بدست آوردن معياري براي مقايسه و سنجش زمين لرزه ها، از بزرگاي زلزله استفاده مي­شود که مي­توان آن را با در نظر گرفتن دامنه نوسانات روي نگاشت محاسبه نمود. مقياسهاي متفاوتي براي اندازه گيري بزرگاي زلزله وجود دارد. اولين مقياس بزرگا، توسط چارلز ريشتر در سال ۱۹۳۵ براي زلزله هاي جنوب كاليفرنيا تعريف شد كه بزرگاي محلي يا ML ناميده مي­شود.
علاوه بر مقياس ريشتر، مقياسهاي مختلف ديگري نيز وجود دارند که هر کدام کاربردهاي خاص خود را در مهندسي زلزله و زلزله شناسي ايفا مي­کنند. هر زلزله فقط و فقط يک بزرگا دارد و بزرگا با فاصله از محل وقوع زلزله تغيير نمي­يابد.

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

زمين لرزه يکي از وحشتناک ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را که روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محکمي تصور مي کنيم که از ا ...

نگاه اجمالي: در هنگام وقوع زلزله بارها با کلمه مقياس ريشتر مواجه مي‌شويم. شايد کلمه مقياس مرکالي هم به گوشتان رسيده باشد. هر چند که کمتر مورد استفاده ...

زمين لرزه يكي از وحشتناك ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را كه روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محكمي تصور مي كنيم كه از ا ...

منطقه ايران را چه در محدوده کمربند کوهزايي رشته کوه البرز و چه در محدوده زاگرس بررسي کنيم، طيف وسيعي را از نظر گستردگي در آمار لرزه ها مشاهده خواهيم ک ...

معمولاً وقتي از شدت درجه ريشتر (Richter) صحبت مي شود، تمام اطلاعات مربوط به شدت يک زلزله ارائه مي شود. زلزله اي که در تابستان سال ۱۹۹۸ قسمتي از افغانس ...

● عوامل فرسايش فرسايش اساسا يک پديده تسطيح يا هموارکننده سطح زمين است به اين ترتيب که خاک و قلوه سنگ از راه حمل شدن، غلطيدن و يا شسته شدن تحت تاثير ني ...

▪ مخاطرات دريايي، درياي خزر چيست؟ در پژوهش هاي خود مخاطرات درياي خزر را جمع بندي کرديم و متوجه شديم يکي از مهم ترين مخاطرات، «جريان شکافنده» دريا است. ...

دانلود نسخه PDF - پديده زلزله