up
Search      menu
اجتماعی,سیاسی :: مقاله پدافندغيرعامل PDF
QR code - پدافندغيرعامل

پدافندغيرعامل

پدافندغيرعامل،ضرورتها و اهداف آن (1)

مطابق قانون برنامه چهارم توسعه ، يکي از محورهاي اساسي موضوع امنيت ملي، بحث پدافند غير عامل است، با عنايت به اينکه اين بحث از مباحثي است که دانش فني آن در داخل کشور در حال شکل گيري است، شناخت دقيق تر مفاهيم و جايگاه اين مبحث مي تواند اقدامي موثر در اين خصوص باشد.توجه به وجود زمينه تهديدات بالقوه و خطراتي که امنيت ملي ، استقلال و تماميت ارضي کشور را نشانه گرفته ضرورت عقلي دفاع کاملا مشهود مي باشد.
آمار و سوابق جنگهاي گذشته نشان مي دهد پدافند عامل در حال حاضر به تنهايي قادر به مقابله با سلاح هاي مدرن و مخرب آفندي جهت جلوگيري از اثرات ويرانگر آنها بر مراکز حياتي و حساس و نيروي انساني نيستند و لذا به کار گيري اصول و معيارهاي پدافند غيرعامل مي تواند به تکميل زنجيره دفاعي کمکي موثر و قابل توجه نمايد که اين امر به طور شايسته اي از جانب مقام معظم رهبري نيز مورد تاکيد قرار گرفته است. به جاست اين موضوع به ويژه از سوي وزارتخانه ها و سازمان هاي عمراني مورد اهتمام جدي تري قرار گيرد. در اين نوشتار در خصوص تعاريف ، اهداف ، پيشينه تاريخي ، جايگاه قانوني ، جايگاه فني ، ضرورتها ،اصول ،روشها و موضوعات اساسي پدافند غير عامل مطالبي ارائه شده است.
● پيشينه تاريخي پدافند غير عامل:
مي توان ادعا نمود که قدمت پدافند غير عامل به قدمت تمدن بشري باز مي گردد. ليکن اين موضوع براي نسلهاي بشر به صورت تلاش آنها براي حراست و مراقبت در برابر دشمنان طبيعي و انساني نمايان شده است و در طول تاريخ همواره تمهيداتي را براي در امان ماندن از اين حوادث مد نظر داشته است . برج و باروهاي حفاظتي شهر ها ، قلعه ها و حصارها نمونه هاي بارزي در اين خصوص مي باشند.
در عصر جديد با توجه به مقتضيات عالم جديد و ايجاد دولتها، اين موضوع از حيطه شهر ي به گستره ملي انتقال پيدا نمود. با بروز جنگ جهاني اول و دوم و کشيده شدن پاي جنگ به شهرها
اين موضوع اهميت بيشتري يافت و شکل علني به خود گرفت. پس از آن جنگ سرد و چالشهاي جهاني مرتبط با سلاحهاي کشتار جمعي اهميت اين بحث را بيشتر نمود. در نهايت با وقوع حادثه ۱۱ سپتامبر و جنگهاي دهه اخير بين کشورها، اين مبحث وارد فاز جديدي از مطالعات و برنامه هاي اجرايي شد.
● جايگاه پدافند غير عامل در قانون برنامه چهارم توسعه:
هيات وزيران در سال ۱۳۸۴آئين نامه اجرائي بند پ تبصره ۱۷ قانون بودجه سال ۸۴ کل کشور را به تصويب رسانده ودر فصل ۱۰ اين قانون که قوانين مرتبط با امنيت ملي مطرح شده است و در بند ۱۱ ماده ۱۲۱ به موضوع پدافند غير عامل اشاره دارد و مطابق متن زير مواردي را در اين خصوص براي خود لازم الاجرا نموده است.
رعايت اصول پدافند غير عامل درطراحي و اجراي طرحهاي حساس و مهم ودر دست مطالعه ونيز تأسيسات زيربنايي و ساختمانهاي حساس و شريانهاي اصلي و حياتي کشور و آموزش عمومي مردم توسط دستگاههاي اجرايي و تخصصي موضوع ماده (۱۶۰) قانون برنامه چهارم توسعه، به منظور پيشگيري و کاهش مخاطرات ناشي از سوانح غيرطبيعي مد نظر بوده و اين دستگاهها موظف اند بر اساس سياستها ،الويتهاو دستورالعمل هاي کارگروه دائمي پدافند غير عامل کشور درصدي از اعتبارات تملک دارائي هاي سرمايه اي خود راجهت اجراي طرحهاي مصوب کارگروه اختصاص دهند.بر اساس اين قانون کميته هاي دائمي پدافند غير عامل در دستگاههاي اجرائي و تخصصي کشور به منظور اجرائي کردن اهداف پدافند غير عامل تشکيل و فعاليت خواهند داشت.
همچنين در مهر ماه سال ۸۶ سندي را با عنوان سند راهبردي پدافند غيرعامل کشورتوسط مجمع تشخيص مصلحت نظام تهيه و به تصويب رسانده شده، که بخش عمده اي از طرح جامع پدافند غير عامل کشور در آن پيش بيني شده است که شامل چشم انداز و همسو با چشم انداز ۲۰ ساله، اهداف کلان و بلند مدت، اهداف کوتاه مدت، سياست هاي اجرايي و راهبردي مي باشد.
تلاش براي توسعه پايدار کشورو تحقق اهداف چشم انداز ۲۰ ساله توسعه اي کشور ايجاب ميکند، که عنصر پدافند غير عامل که به معني ارزيابي آسيب پذيرها و تهديدهاي احتمالي و برنامه ريزي براي حذف اين موارد در اجراي طرحهاي اقتصادي ،اجتمائي و توسعه اي کشور است، مورد توجه ويژه قرار گيرد.
موارد زير اشاره به برخي موارد در خصوص تامين بودجه در سال ۸۶ در بخش پدافند غير عامل با توجه به اهميت موضوع دارد که در سال جاري(۸۷)نيز اين اعتبارات به صورت تکميلي تر در قانون بودجه کشور لحاظ شده است:
۱) تبصره ۲۰ بند ر، بخش ششم از قانون بودجه سال ۸۶
بند ر در اجراء طرحهاي پدافند غيرعامل و انسداد مرزها با اولويت مرز شرقي اجازه داده مي شود ،حداکثر مبلغ دوهزاروهشتصدوهفتادوچهارميليارد (۲.۸۷۴.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ريال اعتبار رديف ۵۰۳۹۱۸ قسمت چهارم و ۲۰۲۰۱۰۲۴ پيوست شماره يک اين قانون براساس پيشنهاد دستگاههاي اجرايي و تصويب کميته دائمي پدافند غيرعامل کل کشور در خصوص اعتبار رديف ۵۰۳۹۱۸ پدافند غيرعامل در اختيار دستگاههاي اجرائي ذي ربط قرارگيرد تا براساس شرح عمليات موافقتنامه مبادله شده با سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور به مصرف برسد. اين اعتبارات از شمول قانون محاسبات عمومي و ساير مقررات کشور مستثني مي باشد.
۲) تبصره ۱۷ بند د، بخش ششم از قانون بودجه ۸۶
بند د در اجراي طرحهاي پدافند غير عامل موضوع آئين نامه اجرايي بند (۱۱) ماده (۱۲۱) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران اجازه داده مي شود حداکثر مبلغ چهارصد و چهل ميليارد (۴۴۰.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ريال اعتبار رديف ۵۰۳۹۱۸ قسمت چهارم اين قانون، براساس پيشنهاد دستگاههاي اجرايي و تصويب کميته دائمي پدافند غيرعامل کل کشور در اختيار دستگاههاي اجرايي ذيربط قرار گيرد تا براساس شرح عمليات موافقتنامه مبادله شده با سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور(معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري) به مصرف برسد.
● جايگاه فني پدافند غير عامل:
ريشه بحث هاي پدافند غير عامل به نيازهاي انسان براي زندگي بر مي گردد ، با مروري بر هرم نيازهاي انساني، نقش بسيار مهم خواسته ايمني و امنيت آشکار است. پدافند غير عامل به منظور تامين ايمني و امنيت انسان در برابر پتانسيل هاي بروز خطر، مي باشد. ازطرفي ديگر پدافند غير عامل را مي توان از زاويه مديريت بحران مورد تحليل قرار داد، در اين صورت شناسايي پتانسيل هاي بحران خيزي ، نحوه مديريت و کنترل بحران به عنوان وروديهاي سيستم هاي پدافند غير عامل شناخته مي شوند.
همچنين پدافند غير عامل را از زاويه ديد آسيب پذيري نيز مورد بررسي قرار مي دهند،که در اين صورت شناخت جايگاههايي که به عنوان نقطه ضعف سيستم مي باشند، به عنوان وروديهاي سيستم بوده. ضلع ديگر مباحث پدافند غير عامل بحث هاي ايجاد ايمني و امنيت عمومي مي باشد که به صورت آموزش و همکاري همگاني تبلور مي يابد.
● اهميت،ضرورت و اهداف پدافند غيرعامل
برابر آمار سرشماري سال ۱۳۷۸، تعداد شهرهاي کشور ۶۰۰ و تعداد روستاهاي آن ۶۵۰۰ روستا بوده است، پدافند هوائي مراکز حياتي و حساس موجود کشور در شهرها صرفا با توپ ضد هوائي ۲۳ ميليمتري، نيازمند ۲۴۰۰۰۰ قبضه توپ، يک ميليون و دويست هزار نفر نيروي انساني (خدمه)، ۳۰۰۰۰ آتشبار و ۷۵۰ گردان ويژ پدافند هوايي خواهد بود که امکان تامين، تشکيل، سازماندهي و پشتيباني آن دور از دسترس مي باشد.
دفاع غيرعامل در واقع مجموعه تمهيدات ،اقدامات و طرح هايي است که با استفاده از ابزار، شرايط و حتي المقدور بدون نياز به نيروي انساني به صورت خود اتکا صورت گيرد .چنين اقداماتي از يک سو توان دفاعي مجموعه را در زمان بحران افزايش داده و از سوي ديگر پيامدهاي بحران را کاهش و امکان بازسازي مناطق آسيب ديده را با کمترين هزينه فراهم مي سازد. در حقيقت طرح هاي پدافند غيرعامل قبل از انجام مراحل تهاجم و در زمان صلح تهيه و اجرا مي گردند. با توجه به فرصتي که در زمان صلح جهت تهيه چنين طرح هايي فراهم مي گردد،ضروري است اين قبيل تمهيدات در متن طراحي ها لحاظ گردند. به کارگيري تمهيدات و ملاحظات پدافند غيرعامل علاوه برکاهش شديد هزينه ها، کارآيي دفاعي طرح ها، اهداف و پروژه ها را در زمان تهاجم دشمن بسيار افزايش خواهد داد.
با پيچيده تر شدن جنگ ها و بکارگيري تکنولوژي و فن آوري در جنگ هاي نوين، پدافند غير عامل نيز چهره هاي متفاوتي را به خود گرفته است. امروزه مردم براي ادامه زندگي نيازمند خدمات متفاوتي هستندو احتياج به محيط آرام و قابل سکونت درون شهرها دارند و بايستي ايمني و آسايش کافي داشته باشند.
درحال حاضر عمده ترين هدف پدافند غيرعامل، ايمن سازي و کاهش آسيب پذيري زيرساخت هاي مورد نياز مردم است تا بتدريج شرايطي را براي امنيت ايجاد نمايد. اين گونه اقدامات مهم در اکثر کشورهاي دنيايا انجام شده و يا در حال اقدام است. اين اقدامات اگر به صورت يک برنامه ريزي و با طراحي در توسعه کشور(توسعه پايدار) نهادينه شود، خود به خود بسياري از زير ساخت هايي که ايجاد مي شود، در ذات خود ايمني خواهند داشت .براي اصلاح زيرساخت هاي فعلي هم مي توان با ارائه راهکارهايي مثل مهندسي مجدد، آنها را مستحکم کرد.
● اهداف پدافند غيرعامل:
۱) کاهش قابليت و توانايي سامانه هاي شناسايي، هدف يابي و دقت هدف گيري تسليحات آفندي دشمن.
۲) بالا بردن قابليت بقا، استمرار عمليات و فعاليت هاي حياتي و خدمات رساني مراکز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي کشور در شرايط وقوع تهديد، بحران و جنگ.
۳) تقليل آسيب پذيري و کاهش خسارت و صدمات تاسيسات، تجهيزات و نيروي انساني مراکز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي کشور در برابر تهديدات و عمليات دشمن.
۴) سلب آزادي و ابتکار عمل از دشمن.
۵) صرفه جوئي در هزينه هاي تسليحاتي و نيروي انساني.
۶) فريب و تحميل هزينه بيشتر به دشمن و تقويت بازدارندگي.
۷) افزايش آستانه مقاومت مردم و نيروي خودي در برابر تهاجمات دشمن.
۸) حفظ روحيه و انسجام وحدت ملي و حفظ سرمايه هاي ملي کشور.
۹) حفظ تماميت ارضي، امنيت ملي و استقلال کشور.
● ملاحظات در پدافند غيرعامل
تجربيات حاصل از جنگ تحميلي و خسارت هاي وارده ناشي از تهاجمات دشمن به تأسيسات نظامي و صنعتي از قبيل: کارخانجات توليد تسليحات نظامي، نيروگاه ها، پالايشگاه ها، محورهاي مواصلاتي، بيمارستان ها، پادگان ها و صنايع مادر، لزوم توجه به دفاع بهينه را که تلفيقي از پدافند عامل و غيرعامل مي باشد را بر همگان روشن ساخت. آنچه که در اين ميان و در خصوص پدافند غيرعامل و اصول مرتبط با آن مد نظر است توجه به اين نکته اساسي است که در ساخت و راه اندازي پروژه ها و طرح هاي بزرگ و کلان اقتصادي باحجم سرمايه گذاري هاي انبوه نظير پالايشگاه ها، سدها، مجتمع هاي پتروشيمي، فرودگاه ها و غيره به اصول و مباني پدافند غيرعامل در گذشته شايد توجه اساسي به عمل نيامده است و از طرفي نيز بدون توجه به ملاحظات امنيتي و دفاعي سرمايه گذاري هاي کلاني در سطح کشور انجام گرفته و يا در حال انجام است. پروژه ها وتأسيسات اقتصادي و زيربنايي بدون رعايت و يا دخالت ملاحظات و ترتيبات دفاعي و امنيتي ساخته شده و يا توسعه يافته اند و به صورت يک هدف کاملا عريان و در عين حال قابل توجه و مورد علاقه دردسترس و يا تيررس دشمن وکشورهاي مهاجم قرار گرفته اند.
موقعيت و موضع استقرار استحکامات و تجهيزات دفاعي کشور نظير سايت هاي موشکي و راداري با توجه به اين نکته که برخي از آنها قبل از پيروزي انقلاب اسلامي توسط نيروهاي بيگانه طراحي و ساخته شده اند و يا توسط سيستم هاي جاسوسي و سيستم هاي جمع آوري و شناسايي دشمن کشف و شناسايي شده اند نيز تغييري نکرده است. چنين به نظر مي رسدکه تأسيسات و ابنيه هاي فني در دو بخش نظامي و غيرنظامي بدون انجام مطالعات و بررسي هاي ژئوپلتيکي، طرح هاي آمايش سرزمين و طرح هاي آمايش دفاعي احداث گرديده و يا توسعه يافته اند. صنايع مادر و زيربنايي در کشور نيز به صورت يکپارچه و عظيم و در عين حال متمرکز طراحي و راه اندازي شده اند و به مسأله بزرگ بودن اين قبيل صنايع در مقابل توجه به اصول و مباني پدافند غيرعامل از قبيل کوچک سازي و پراکنده سازي، توجه بيشتري معطوف شده است.
● رويکرد جامع به مقوله پدافند غيرعامل
با توجه به روند جنگ ها و شرايط حال حاضر دنيا( چه از لحاظ تکنولوژيکي و چه از لحاظ سياست هاي راهبردي) رويکردهاي زير برطرح پدافند غيرعامل حاکم است:
۱) به عنوان يک فرض مسلم وقطعي، پرداختن و توجه ويژه به مقوله پدافند غيرعامل از لحاظ کمي و کيفي و بررسي سامانه هايي که مي بايست مورد توجه پدافند غيرعامل قرار گيرند، نقش مهم و ارزشمندي را در تعيين سرنوشت جنگ بر عهده خواهدداشت.
۲) نظر به اهميت در خور توجه و بايسته پدافند غيرعامل و سامانه هاي آن، وحدت فرماندهي و هماهنگي در خصوص نحوه و چگونگي اجرا، هدايت و راهبرد عمليات استتاري در سطوح عمودي و افقي نيروهاي مسلح کشور و ساير منابع ملي، لازمه موفقيت در عمليات هاي پدافند غيرعامل و کارآمدي مديريت راهبردي اين نوع پدافند مبتني برشيوه هاي نوين است .
۳) بدون شک پيشرفت هاي روز افزون در حوزه هاي ارتباطات، مخابرات و سيستم هاي شناسايي و جمع آوري اطلاعات، تغييرات قابل توجهي را در مکانيسم ها و سازوکارهاي حاکم بر فعاليت ها و چالش هاي نظامي و دفاعي بوجود آورده است. همچنين شرايط حاضر جهاني بسيار متغيير بوده و روند رو به رشد سيستم هاي مزبور بسيار شتاب آلود و سريع است.
۴) از آنجا که روش هاي طراحي، مراقبت و نگهداري، برنامه ريزي و توسعه ميداني در پدافند غيرعامل نوين با توجه شرايط و نحوه رويارويي و تقابل با دشمن از نظر سياسي و جغرافيايي متفاوت است، تنوع شرايط و راهکارها، انعطاف و پويايي مفهوم فرماندهي وکنترل عمليات پدافند غيرعامل را در پي دارد.
از عناصر و پارامترهايي که در فرآيند برنامه ريزي براي مديريت، فرماندهي و کنترل مستقيم و غيرمستقيم پدافند غيرعامل مهم و تأثيرگذار هستند مي توان موارد زير را برشمرد:
فرهنگ سازماني
ساختار سازماني و سلسله مراتب فرماندهي
سياست هاي راهبردي ( استراتژي راهبردي و دکترين )
امکانات موجود رزمي و پشتيباني
سطح دانش و آگاهي فرماندهان
● حوزه هاي پدافند غيرعامل :
محورهاي هاي کلان تأثيرگذار بر پدافند غيرعامل در سطح ملي بر اساس نمودار ارائه شده شامل موارد ذيل مي باشد:
حوزه عمراني ( زيربنائي)
حوزه حمل و نقل و ارتباطات
حوزه دارو، غذا، آّب و بازيابي نيروي انساني
حوزه انرژي
حوزه رسانه ها و تبليغات رواني
حوزه مخابرات
حوزه صنايع
حوزه مالي و اقتصادي
حوزه ديپلماسي و امنيت
حوزه دفاع
● برخي مفاهيم کليدي مرتبط با پدافند غير عامل:
▪ پدافند:
پدافند در مفهوم کلي، دفاع، خنثي کردن و يا کاهش تاثيرات در مقابل کلمه آفند به معني هجوم و حمله بوده . پدافند به دو بخش تقسيم مي شود: پدافند عامل و پدافند غيرعامل تقسيم ميگردد. پدافند در معناي لغوي مترادف با دفاع است، دفاع نيز بر دو قسم است دفاع عا مل و دفاع غير عامل. دفاع عامل مبتني بر فعاليت نيروهاي مسلح و متکي بر تسليحات و تجهيزات نظامي مي باشد.
پدافند عامل:
پدافند عامل عبارت از رويارويي و مقابله مستقيم و به کارگيري جنگ افزارهاي مناسب و موجود توسط نيروههاي نظامي به منظور دفع حمله و خنثي کردن اقدامات آفندي ,ودر واقع شامل عملياني در برگيرنده حمله ، مقابله و دفاع نظامي با ابزارها و سلاحهاي جنگي ، مي باشد.
پدافند غيرعامل:
پدافند غيرعامل به مجموعه اقداماتي اطلاق مي گردد که مستلزم به کارگيري جنگ افزار نبوده و با اجراي آن مي توان از وارد شدن خسارات مالي به تجهيزات و تاسيسات حياتي و حساس نظامي و غيرنظامي و تلفات انساني جلوگيري نموده و يا ميزان اين خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش دادودر واقع صرفنظر از منشا تهديد متوجه حفاظت از اشيا و پديدهاي موجود مي باشد، در واقع در کنار پدافند عامل، نوع ديگري از دفاع وجود دارد که به آن پدافند غير عامل مي گويند، تعريف اين نوع پدافند در تمام دنيا يکسان است و به دفاعي گفته مي شود که متکي به تجهيزات و تسليحات نظامي نيست. پدافند غير عامل مجموعه اي از برنامه ريزي ها، طراحي ها و اقدامات است که باعث کاهش آسيب پذيري در مقابل تهديدات دشمن مي شود، از اين مفهوم تحت عنوان بازدارندگي نيز ياد مي شود. سياستهاي اصلي پدافند غير عامل مبتني بر بقا و حفظ امنيت بوده و هدف کلي پدافند غيرعامل، ايمن سازي و کاهش آسيب پذيري زيرساخت هاي مورد نياز مردم است، تا بتدريج شرايطي را براي امنيت ايجاد نمايدودر واقع پدافند غير عامل مربوط به دوران صلح است که خود باعث کاهش هزينه ها،جلوگيري از اتلاف وقت ، انرژي و بالا بردن ضريب امنيت در جامعه است. .
▪ مفهوم دفاع غيرنظامي:
در منابع لاتين عبارت «دفاع غيرنظامي» يا «دفاع شهري» برابر با عبارت civil Defence است. دفاع غيرنظامي «حفاظت از غير نظاميان در شرايط جنگي»بوده و از اين رو مشتمل بر بخشي از دفاع ملي است که در پي تمهيدات لازم به منظور کسب آمادگي کافي در برابر هرگونه حمله احتمالي يا باج خواهي از يک کشور ايجاد مي گردد. طبق اين تعريف، دفاع غير نظامي بايد «ايمني جمعيت غيرنظامي کشور و ادامه حيات آنان (در زمان جنگ) را تضمين نمايد». از اين رو دفاع غيرنظامي به صورت سيستماتيک اهداف زير را دنبال مي نمايد:
۱) مجموعه تمهيدات دفاع عامل و غيرعامل براي افراد و تاسيسات غيرنظامي
۲) مجموعه فعاليت هاي که مي توان با انجام آن از بروز و استمرار سوانحي که جان و مال مردم را تهديد مي کند جلوگيري نمود و يا در صورت بروز، آثار ناشي از آن را کاهش داد
۳) کاهش خسارات مالي و صدمات جاني وارده بر غيرنظاميان در اثر حوادث طبيعي يا حوادث غيرطبيعي
۴) به حداقل رسانيدن آثار حاصل از حملات نظامي بر جمعيت غيرنظامي
۵) مقابله فوري با شرايط اضطراري حاصل از حملات نظامي بر جمعيت غيرنظامي
۶) بازيابي و برقراري تسهيلات و خدمات به آسيب ديدگان در نتيجه حملات نظامي بر جمعيت غيرنظامي
▪ آفند غير عامل:
ايجاد رخنه در اتحاد مردم و حاکميت، يک آفند غير عامل است که عموما دشمن به کار مي برد. ايجاد بحران کاذب اقتصادي، انتشار شايعه مثل گسترش بيماري سارس در آسياي شرقي توسط رسانه هاي آمريکا که اقتصاد کشورهاي آسياي شرقي را در عرض چند هفته به زمين زد،( در حالي که طبق اعلام مقامات مالزيايي آمار کشته شدگان تصادفات جاده اي مالزي ده برابر مرگ و مير ناشي از سارس بوده است)و همين امر باعث شد که عوارض اقتصادي و شايعات ناشي از اين بيماري، مشکلات فراواني براي اين کشورهابوجود آورد.
جنگ رسانه اي را مي توان يک آفند غيرعامل دانست، مقابله و آمادگي با آفند غيرعامل بسيار سخت است زيرا نيازمند مهارت هاي بسيار بالايي است. در اين زمينه بايد براي مديران کشور آموزش هاي لازم را تدارک ديد. در تقسيم بندي( شخصي ام) به اين نوع از جنگ ها، جنگ نسل پنجم مي گويم. اين نوع جنگ ها، جنگ هاي نرم افزاري و پيچيده هستند.
با تمام اين تفاسير، خوشبختانه قرآن کتاب آسماني مسلمانان مملو از نکته هايي براي مقابله با اين نوع جنگ ها ست. به عقيده اينجانب جنگ هاي آينده دنيا قطعا به سمت گسترش اين نوع جنگ هاست که در آن بااستفاده از ايجاد سازمان هاي غيردولتي با ماموريت هاي کاذب در حوزه هاي مختلف اقتصادي، سياسي، امنيتي، اجتماعي وفرهنگي، درکشورها، ناپايداري دائمي وفروپاشي حکومت ها رخ خواهدداد(همانند فروپاشي اتحاد جماهير شوروي)، سلاح قدرتمند ثقلين (قرآن کريم وعترت) ، نه تنها راه مقابله با انواع مختلف ومتعدد اين نوع جنگ هارابه ما مي دهد بلکه باجرات مي توانم بگويم که موقعيت بسيار بالاي آفندي را به ما مي دهد که درصورت انجام مطالعات دقيق آمايش سرزميني درکره خاکي، قابليت اجرايي بالائي دارد.
● ارتباط پدافند غير عامل و مديريت بحران :
پدافند غير عامل همان طور که گفتيم هر اقدامي است که به طور غير مسلحانه بتواند آثار يک حمله نظامي يا جنگ را کاهش دهد.چند بحث مهم در پدافند غير عامل مطرح است، تهديدشناسي مناسب يکي از مهمترين مباحث است. پدافند غير عامل به دو بخش پدافند سخت و پدافند نرم نيزتقسيم مي شود. در پدافند سخت از اقدامات سخت افزاري مثل اقدامات مهندسي استفاده مي شودوپدافند نرم شامل استفاده از تاکتيک هايي است که مشتمل بر برنامه ريزي و آماده سازي سيستم و سازمان هاست.
پدافند نرم در اکثر کشورهاي مطرح، بحث مهم و اساسي به شمار مي رود،پدافند نرم مي گويد: بايد بتوانيم مديريت بحران اصولي و صحيحي را انجام دهيم. اگر پدافند سخت را که شامل پيشگيري، پيش بيني، کاهش مخاطرات و ديگر موارد است را به همراه پدافند نرم که مبتني بر برنامه ريزي است، را با مديريت جامع بحران در کنار هم قرار دهيم، با اين ديدگاه جامع مي توان اين گونه بيان کرد: پدافند غير عامل، يک مديريت جامع بحران در عرصه دفاع است و جنگها در آن به انواع و نسل هاي مختلفي تقسيم بندي شده اند. جنگ هاي نسل اول، دوم، سوم مبتني بر ميدان جنگ و عرصه نظامي است. اما در جنگ هاي نسل چهارم، شکل جنگ ها تغيير يافته اند. در جنگ نسل چهارم، استفاده از تسليحات نظامي پيشرفته واستفاده از عمليات رواني ورسانه اي مطرح است.
اما به نظر اينجانب، جنگ نسل پنجمي هم در دنيا شروع شده است که مقام معظم رهبري درچند سال اخير به خطر گسترش آن تاکيد داشته اندومشخصه اين جنگ ها، آفند غيرعامل يا حمله به کشورهابدون سلاح است.
● آيا مي توان پدافند غير عامل و مديريت بحران را يکي دانست؟
مديريت بحران بسيار گسترده بوده بگونه اي که مي توان اين گونه تصور کرد که يک دايره وسيعي تحت نام مديريت بحران وجود دارد و در واقع يک چارچوب است که مي توان هر محتوايي را وارد آن کرد و به مديريت آن پرداخت. در اين چارچوب مي شود يک حادثه مانند زلزله را قرار داد يا مي توان مبحث دفاع و جنگ را پيگيري کرد. مديريت بحران با سازماندهي در ارتباط است. سازماندهي در جنگ شکل خاصي دارد و در حوادث طبيعي هم شکل ديگري به خود مي گيرد. در هر دو بحث به فرماندهي، مديريت، عمليات، پشتيباني و لجستيک نياز است، اما اين دو در محتوا متفاوت هستند.
مديريت بحران را مي توان با دو بينش جديد و قديمي که وجود دارد، بررسي کرد. در بينش قديمي، مديريت بحران بيشتر با عمليات مرتبط بوده و توجهي به سياستگذاري و برنامه ريزي نمي شد، در واقع اين گونه تصور مي شد که مديريت بحران فقط عمليات است و در اين ديدگاه، حضور تيم هاي امدادونجات، اورژانس، هلال احمر و... و عمليات انجام گرفته توسط آنان مساوي با مديريت بحران بود.
اما در حال حاضر، جنس کار و نگرش تغيير يافته است. در نگرش جديد، تدوين دکترين، سياستگذاري علمي، آمايش سرزمين به صورت تخصصي، تدوين راهبردها ومديريت صحيح پروژه ها اهميت دارندکه اگر سياستگذاري درست نبوده و ساختار مناسبي هم وجود نداشته باشد با وجود استفاده از بهترين امکانات، مديريت بحران ناموفق و عقيم خواهد بود.
چرخه مديريت بحران از پيشگيري و کاهش مخاطرات شروع مي شود، آمادگي، مقابله و بازسازي مراحل بعدي چرخه مديريت بحران هستند. اقدامات انجام شده در مراحل مختلف متفاوت است، در بحث پيشگيري به دنبال آن هستيم تا از ايجاد يک حادثه جلوگيري نماييم و کاهش مخاطرات شامل انجام کارهايي است تا بعد از بروز حادثه، عوارض کمتري حاصل شود، که با پيشگيري متفاوت است.برخي اوقات، دو مورد فوق، خلط موضوع مي شوند.
در علم جديد مديريت بحران، پيشگيري و کاهش مخاطرات از هم جدا شده اند، کاهش مخاطرات در حوادث جنگي بيشتر به کار مي آيد. در قسمت مقابله هم وارد مبحث عمليات مي شويم که خود شامل 16 نوع عمليات مي شود. مخابرات، شريان هاي حياتي، نفت و گاز، آواربرداري، تامين غذا، اسکان اضطراري، سرپناه و ديگر موارد جزء اين 16 عمليات هستند. فاز آمادگي قبل از مقابله صورت مي پذيرد و اقدامي نرم افزاري است، که شامل آموزش به مديران و پرسنل مي شود. فاز بازسازي هم آخرين مرحله است، که شامل احيا، مرمت و بازسازي بناها، تاسيسات صنعتي و باز تواني رواني انسانهاست.
فرآيند مديريت بحران از تدوين دکترين، انجام سياستگذاري و تدوين استراتژي آغاز مي شود. در اين بين بايد تهديد شناسي مناسب صورت بگيرد و نقشه خطر پذيري تدوين شود، تهيه نقشه خطرپذيري کشور يکي از ضروريات است و بايد اقدام لازم توسط تمامي دستگاههاي اجرائي صورت بگيرد، اگر اين نقشه تهيه نشوددر مراحل بعدي دچار مشکل خواهيم شد. مراحل بعدي نيز شامل عمليات، آموزش و مانور مي شود.? اهداف مديريت بحران در پدافند غير عامل:
جنگ، حوادث جنگي و تروريستي داراي محتواي بسيار غني و علمي مي باشند، انواع جنگ ها، انواع سلاح ها، انواع مختلف صنايع دفاعي و غيره خود گواه اين مساله است، در واقع دفاع عامل به شدت در حال گسترش است. آفند ديگري هم نام برديم تحت عنوان آفند غير عامل که حدود 60نوع جنگ راشامل مي شود. نمونه بارز آفند غير عامل فروپاشي اتحاد جماهير شوروي بود، که علي رغم قدرت دفاعي و بازدارندگي مناسب شوروي، در مقابل اين نوع آفند شکست خورد. حضرت امام خميني (ره)پيش بيني دقيقي دراين زمينه انجام داده بودند ونامه ايشان به گورباچف بسيار تخصصي مدون گرديده بود که خودمي تواند درچندجلسه آموزشي مديريت بحران مورد بحث قرار گيرد.
مديريت بحران به پدافند و علم پدافند چارچوبي مناسبي مي دهد، با اين چارچوب، مبدا و مقصد مشخص مي شود و تا با سازماندهي مناسب و استفاده مناسب از منابع موجود علمي، انساني، سخت افزاري و نرم افزاري بتوانيم به اهدافمان در هر نوع از جنگ برسيم.
خلا هاي اصلي که در مديريت بحران چه در کشورما و چه در سطح جهاني وجود دارد، شامل:
1) بينش مديران به پدافند غير عامل و مديريت بحران يکي از خلا هاي مهم محسوب مي شود. براي اصلاح و مناسب سازي اين بينش بايد اقدامات لازم انجام شود. مهمترين مساله در مديريت بحران، فرآيند مديريت بحران است که متاسفانه در گذشته توجه لازم بدان نمي شد و اغلب به فکر جنبه هاي ديگر آن بوديم، در حالي که بايد چارچوب اصلي را جدي تر بگيريم.
2) تهديد شناسي: در عرصه تهديد شناسي بايد چارچوب و بستر لازم را شناسايي و فراهم نماييم. خوشبختانه در زمينه تهديد شناسي از نقاط قوت مناسبي سود مي بريم، هر چند مي بايست نقشه هاي کاربردي و عملياتي اين تهديدها را تهيه کنيم.
3) بايد مديريت را به صورت کلان جدي بگيريم. در قرآن و نهج البلاغه، تدبير و مديريت تاکيد فراوان شده اند و بايد جدي گرفته شوند. جنس فرامين قرآني و ائمه از جنس تدبير است.
و مورد آخر که فرعي است و در دل خلاهاي ديگر هم جاي مي گيرد اين است که جمهوري اسلامي به شدت در حال توسعه است،اگر تدبير لازم را براي توسعه و بحران نينديشيم به شدت دچار بحران خواهيم شد. مديريت توسعه بدون توجه به مديريت بحران، کشور را دچار چالش خواهد کرد. برنامه پنجم توسعه از اين لحاظ نيازمند واکسينه شدن است.
بنابر اين الويتهاي زير به اين امر اختصاص داده مي شود:
اولويت اول اين است که به صورت کاملا اجباري و الزامي، همه مديران استراتژيک کشور و بعد مديران مياني نسبت به مديريت بحران چه در عرصه حوادث طبيعي و چه در عرصه حوادث جنگي و صنعتي توجيه شوند و در اين زمينه فرهنگ سازي شود که در اين زمينه اقدامات خوبي توسط سازمان پدافند غير عامل در کشور آغاز شده و ضرورت دارد تداوم يافته و استمرار داشته باشد.
دومين اولويت که در دل اولويت اول است، اين است که مديريت توسعه، همکار و هماهنگ با مديريت بحران است و در واقع لازم و ملزوم يکديگر هستند، اين دو مديريت در کنار يکديگر موجب توسعه پايدار خواهند شد.
اولويت سوم هم تهديد شناسي است، که قبلا درباره آن توضيح داده ام.
برنامه ها براي عمل به مديريت بحران بر اساس اولويت هاي گفته شده ترسيم مي شوند،در درجه اول بايد به آموزش مديريت بحران در سطح مديران استراتژيک توجه جدي شود. در اقدام بعدي مديران مياني و تاکتيکي را آموزش داد. اين آموزش ها بايد در دو سطح انجام شودتا با اين آموزش ها، نگرش و بينش کافي به اين مديران داده شود. نوع آموزش هم بايد فرق کند. آموزش بايد مبتني بر خود مديران باشد، نه آموزش هاي تئوريک، اين آموزش ها بايد کاربردي باشند و مديران به شدت درگير اين آموزش ها شوند و در نهايت اين آموزش ها منجر به طراحي برنامه مديريت بحران دستگاه ها ي اجرائي در تمام سطوح در سطح کشور گردد.

● اهداف مديريت بحران در پدافند غير عامل: جنگ، حوادث جنگي و تروريستي داراي محتواي بسيار غني و علمي مي باشند، انواع جنگ ها، انواع سلاح ها، انواع مختلف ص ...

دانلود نسخه PDF - پدافندغيرعامل