up
Search      menu
تاریخ و فرهنگ :: مقاله پارک ملي کوير PDF
QR code - پارک ملي کوير

پارک ملي کوير

پارک ملي کوير يادمان تاريخ

پارک ملي کوير، يکي از قديمي ترين مناطق تحت حفاظت ايران است که در جنوب غربي استان سمنان در حدفاصل کوير مرکزي ايران و درياچه نمک واقع شده است.
اين منطقه تنها پارک ملي است که مالکيت خصوصي ندارد و فعاليت معدني نيز در آن صورت نمي گيرد، اما پيشنهاد انجام پروژه هاي اکتشافي مانند اکتشاف نفت و ذخيره سازي گاز طبيعي بشدت سايه سنگيني بر نابودي اين منطقه انداخته است ؛ به طوري که کارشناسان معتقدند اجراي چنين فعاليت هايي ، پارک ملي کوير را در معرض تهديد قرار خواهد داد.
در معرفي ذخيره گاه پارک ملي کوير بايد توجه کرد که اين منطقه متشکل از پارک ملي کوير و منطقه حفاظت شده کوير است که هر کدام شرايط کاملا خاص و مختص به خود دارند. پارک ملي کوير ۴۵۰ هزار هکتار و منطقه حفاظت شده کوير، ۲۵۰ هزار هکتار وسعت دارد. پارک ملي کوير داراي زمستان هاي معتدل و تابستان هاي گرم است.
دماي هواي منطقه بين حداقل ۵درجه زير صفر و حداکثر ۵۰ درجه سانتي گراد در نوسان است. متوسط بارندگي حدود ۱۰۰ ميلي متر بوده که در سال هاي مختلف از ۵۰ ميلي متر تا ۳۰۰ ميلي متر متغير است. فصل بارندگي از آبان ماه تا ارديبهشت ماه بوده و گاهي در دي و بهمن ، شاهد بارش برف هستيم که منظره اي زيبا از سياه کوه با پوشش برفي سفيد به وجود مي آورد.
پارک ملي کوير در حدفاصل ۲ ناحيه اي که تقريبا هيچ گونه حياتي در آن وجود ندارد، شامل درياچه نمک در غرب و دشت کوير در شرق مجموعه زيبا و جذابي از زيست گاه هاي بياباني را در خود جاي داده است. براساس قانون پارک هاي ملي ، بهره برداري از هرگونه معدن در محدوده پارک ملي کوير ممنوع اعلام شده است.
از اين رو، در اين محدوده هيچ گونه معدن فعالي وجود ندارد و معادن بسيار قديمي هم همگي غيرفعالند. اين منطقه همان طور که از نام آن مشخص است ، از لحاظ منابع آبي بسيار فقير است و هيچ رودخانه دائمي و پر آبي ندارد. تنها رودخانه مهم فصلي منطقه که پساب گلبه ورامين را به دشت کوير منتقل مي کند، رودخانه گلو است که در بيشتر فصل هاي سال ، آب در آن جاري است بخصوص که ميزبان سيلاب هاي ناشي از باران در ارتفاعات البرز باشد.
● پوشش گياهي و حيات وحش
با اين که پارک ملي کوير در منطقه اي کويري واقع شده ، علاوه بر مجموعه اي از گياهان با سيماي کويري نيمه کويري و بياباني ، در بخش هاي کوهستاني داراي جوامع گياهي با سيماي اسپتي است.
انواع شورها، گون ، شيرخشت ، افدرا و آلوچه وحشي از جمله گياهان منطقه است ، همچنين پارک ملي کوير، مجموعه اي از زيستگاه هاي کويري ، دشتي ، تپه ماهور، کوهستاني و صخره اي را در خود گرد آورده است و از آنجا که تمامي وسعت پارک بلامعارض بوده و هيچ گونه مستثنيات ، معادن فعال و چراي احشام در آن وجود ندارد و از سويي به دليل فاصله آن با شهرها و جوامع انساني ومحدود شدن آن از ۳ طرف با نمکزار و اراضي باتلاقي ، اين منطقه را مي توان شبه جزيره اي از اکوسيستم هاي بکر و طبيعي کويري ايران دانست ، چرا که فراواني و تنوع گونه هاي جانوري اين منطقه در کشورمان بي نظير است.
پستانداراني مانند کل و بز، قوچ و ميش ، خرگوش ، شغال ، روباه شن ، گرگ ، کفتار، کاراکال ، گربه وحشي و يوزپلنگ آسيايي که مهمترين و نادرترين گونه و سمبل حيات وحش کشور است ، در اين منطقه وجود دارد.
از پرندگان بومي منطقه نيز مي توان به کبک ، تيهو، هوبره ، زاغ بور، چکاوک هدهدي ، شاهين ، جغد و زاغ نوک سرخ اشاره کرد. همچنين مهم ترين پرندگان مهاجر منطقه شامل عقاب طلايي ، عقاب دشتي ، سارگپه ، سنقر، شاهين ، بلبل ، پري شاهرخ و انواع لاشخورها هستند.
● تهديد چرا در منطقه حفاظت شده کوير
منطقه حفاظت شده کوير که در مجموعه ذخيره گاه کوير قرار دارد، هم اکنون در معرض تعارضات بسياري قرار دارد که چراي خارج از ظرفيت و بي موقع دام داخل منطقه حفاظت شده ، يکي از مهمترين معضلات زيست محيطي در اين منطقه است ، چرا که مراتع منطقه حفاظت شده با توجه به شرايط اقليمي نمي توانند ميان بند باشند و قشلاقي هستند.
(منطقه ميان بند، منطقه اي است که دامداران زمان بين ييلاق و قشلاق را در آن مي گذارنند). مديرکل دفتر زيستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست در اين باره مي گويد: پروانه هاي ييلاقي معمولا اواسط خردادماه تا اواسط شهريورماه و پروانه هاي قشلاقي در ۳ ماه زمستان صادر مي شوند از اين رو در پاييز و بهار مراتعي که نه ييلاق هستند و نه قشلاق ، به صورت ميان بند استفاده مي شوند و دامداراني که در حال کوچ هستند، از اين منطقه عبور مي کنند.
● طبيعت گردي در پارک ملي کوير
يکي از ويژگي هاي منحصر به فرد منطقه ، وجود يادمان هاي تاريخي و باستاني است که هر بيننده اي را شگفت زده مي کند، وجود سنگفرشي در دل کوير به طول ۳۵ کيلومتر، عرض ۳متر و عمق ۶متر در منطقه اي با تلاقي بسيار بي نظير و يکي از شاهکارهاي دوره صفويه است.
مجموعه بناهاي عباس آباد، قصر بهرام ، قصر عين الرشيد، امارت حرم خانه و آبراه سنگي سياه کوه که در دامنه شمالي سياه کوه قرار دارد، تفرجگاه سلاطين صفوي بوده که مي تواند بسيار مورد توجه گردشگران طبيعت باشد. مديرکل دفتر زيستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست مي گويد: اگر زيرساخت هاي طبيعت گردي در اين مجموعه شکل بگيرد، يک مسير گردشگري و طبيعت گردي پرجاذبه و ديدني از شهر کاشان تا گرمسار تعريف مي شود که هر گردشگر در اين مسير مي تواند جاذبه هاي طبيعي زيادي را مشاهده کند.
تجربه نمک نوردي در درياچه نمک ، بازديد از کاروانسراي مرنجاب در حاشيه درياچه نمک ، بازديد از کاروانسراي سفيداب در جنوب پارک ملي کوير، بازديد از آب انبار باستاني ، مشاهده گونه هايي همچون جبير، کل و بز و قوچ و ميش ها و مشاهده مجموعه بناهاي عباس آباد و سنگفرش شاه عباسي ديده مي شود.
درياچه نمک در اين منطقه وسعتي ۱۵۰ هزار هکتاري مثلثي شکل است که براي ديدنش حتما بايد از عينک آفتابي استفاده کرد، در مسير درياچه جاده اي وجود دارد که اجازه مي دهد طبيعت گرد وارد درياچه شوند و وجود يک جزيره به نام کوه سه گردان ، مي تواند مسير را مشخص کند و راهنماي طبيعت گرد باشد، يک خودروي معمولي مي تواند حتي با سرعت زياد در اين منطقه رانندگي کند.
از اين رو در فصل بهار با توجه به اين که گياهان مرتعي تازه به گل مي نشينند و به چرا حساس هستند، نبايد مورد چراي دام قرار گيرند، اما چون در محل عبور دام هستند و متاسفانه براساس يک سنت غلط ديرينه منطقه بهار چر دامداران ورامين در منطقه حفاظت شده ، اين روال ادامه دارد و با شروع فصل بهار، دامداران وارد منطقه مي شوند و درست در زماني که گل دهي در گياهان علفزار منطقه حفاظت شده شروع مي شود، حضور دام اجازه رشد و نمو و به تخم نشستن را به گياهان نمي دهد.
از اين رو رقابت شديدي بين حيات وحش و دام اهلي حاکم مي شود و در اين ميان ، حيات وحش متضرر مي شوند.
بررسي ها نشان مي دهد گونه هايي مانند کل و بز، قوچ و ميش و جبير بيشترين خسارات را متحمل مي شوند و گونه هايي مانند يوزپلنگ و پلنگ و ديگر گوشتخواران نيز در اين چرخه آسيب مي بينند.
● بازگشت گورخر آسيايي به پارک ملي کوير
پارک ملي کوير، مجموعه منحصر به فردي است و حتي وجود گونه هاي در معرض خطر انقراض و نادر در اين پارک ، نشان مي دهد هرم اکولوژيک کمتر دستخوش تخريب و تغييرات شده است زيرا هر گوشه هرم که تخريب مي شود، تمام هرم متاثر خواهد شد.مديرکل دفتر زيستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست مي گويد: يوزپلنگ آسيايي در کل آسيا از بين رفته است و وجود آن در اين منطقه ، نشان دهنده زيستگاه مناسب است.
به اين معني که هنوز غذا براي خوردن دارد و هنوز اين زنجيره زيستي گسسته نشده است. عبدوس مي افزايد: از اين رو حضور يوز يکي از ويژگي هايي پارک ملي کوير است که اين ويژگي در پارک ملي توران هم ديده مي شود.
متاسفانه حدود ۲۰ سال پيش ، پارک ملي کوير يکي از گونه هاي نادر خود به نام گورخر آسيايي را از دست داد که مهم ترين دليل آن ، شکار بي رويه در آن محدوده بوده است که منجر به از بين رفتن گورخر آسيايي شد؛ اما هم اکنون با بررسي هاي صورت گرفته و با توجه به امنيت منطقه کاملا آمادگي معرفي مجدد گورخر آسيايي وجود دارد.
مديرکل دفتر زيستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست مي گويد: از اين رو پروژه اي در اين زمينه تعريف شده است که گورخر آسيايي در آينده اي نزديک به زيستگاه اصلي اش برگردد.
عبدوس با اشاره به اين که حدود ۸ سال پيش ، چند راس گورخر از پارک ملي توران به يزد برده شدند تا در اسارت نگهداري شوند، ادامه داد: اين گورخرها از نظر خويشاوندي بسيار به گورخرهاي پارک ملي کوير نزديکند و از همان نسل هستند، اما از آنجا که بايد يک راس نر وحشي هدايت گله را به عهده بگيرد، بايد يک راس نر از پارک ملي توران زنده گيري شود، خوشبختانه سايت و محل اين طرح نيز مشخص شده است و اميدواريم اين اقدام بزودي صورت گيرد.
پارک ملي کوير در معرض تهديد اکتشافات
اما اينجا اين سوال مطرح است که چه نقشه هايي در آينده مي تواند باعث از ميان رفتن اين ثروت ملي و تاريخ طبيعي کشور شود، مجموعه اي که به عنوان ذخيره گاه بيوسفر در فهرست يونسکو ثبت شده است.
به گفته منابع آگاه ، ۲ پروژه بسيار مخرب در اين مجموعه در دست مطالعه است ، چرا که اين پروژه ها در عمق زيستگاه هاي اين پارک ملي تعريف شده و جالب است که اين دو پروژه ، کاملا پيش بيني هاي خلاف يکديگر دارند. يکي از آنها پيش بيني مي کند در ذخاير زيرزميني پارک ملي نفت وجود دارد و به دنبال اکتشاف نفت در پارک ملي است و ديگري پيش بيني مي کند يک مخزن بسيار عظيم از آب شور اشباع وجود دارد که مي تواند با تخليه آن به دشت کوير، اين مخزن را براي ذخيره سازي گاز طبيعي و استفاده از آن در فصول سرد سال مورد استفاده قرار داد.
کارشناسان معتقدند؛ پروژه اول براي مطالعات اکتشاف ، نياز به عمليات لرزه نگاري در جاي جاي پارک ملي با فواصل ۹۰ متري دارد يعني با اجراي اين عمليات ، هيچ نقطه اي از پارک دست نخورده نخواهد ماند. پروژه دوم که خطر بيشتري براي تخريب پارک ملي دارد، نياز به احداث يک خط لوله به عمق ۸۰ کيلومتري پارک ملي و احداث يک کانال انتقال آب از عمق بهترين زيستگاه هاي پارک ملي به سمت دشت کوير و نيز احداث يک جاده دسترسي به سايت استقرار تاسيسات ذخيره سازي که آن هم از حساس ترين زيستگاه هاي پارک ملي عبور مي کند خواهد داشت.
مقايسه ارزش هاي اين پروژه نسبت به نابودي طبيعت اين منطقه و يا جستجوي راه هاي بهتر براي ذخيره سازي منابع گاز کشور، يکي از گزينه هاي مهمي است که بايد به طور جدي مورد مطالعه و بررسي مجدد قرار گيرد.
اين در حالي است که مسوولان سازمان محيط زيست معتقدند؛ حتي در زماني که يک مجوز براي يک پروژه بهره برداري و توسعه اي صادر شد، چه ضمانتي وجود دارد که مجري ملاحظات زيست محيطي و تعهدات خود را عمل کند و اين سوالي است که نشان مي دهد در واقع ضمانت اجرايي قابل اعتماد و محکمي وجود ندارد و در اين شرايط، چه ضمانتي براي تداوم حيات يک منطقه بي نظير حيات وحش و طبيعت کشور وجود دارد که هرگز دوباره احيا نخواهد شد.

صحراي آفريقاي جنوبي اين منطقه صحرايي خارج از مناطق استوايي و در جاهاي خشک با فشار هواي بالا ، تشکيل مي شود و آفريقاي جنوبي را مي پوشلند . وسعت اين صحر ...

در هنگام بروز يك واكنش حساسيتي (آلرژيك)، ماده شيميايي بنام هيستامين در بدن آزاد ميشود. مقادير افزايش يافته هيستامين منجر به پاسخ التهابي ميشود. اين وا ...

بر اساس رابطه دوبروي به ذرات مادي هم مشخصه هاي موجي و هم مشخصه هاي ذره اي نسبت داده مي شود و اين انتساب نوعي دوگانگي بوجود مي آورد که اصل مکملي براي ا ...

بر اساس رابطه دوبروي به ذرات مادي هم مشخصه‌هاي موجي و هم مشخصه‌هاي ذره‌اي نسبت داده مي‌شود و اين انتساب نوعي دوگانگي بوجود مي‌آورد که اصل مکملي براي ا ...

از بنيانگذاران نظام مهندسي جديد و سهم بسيار مهم و بزرگي در معماري معاصر ايران دارد. عبدالعزيز فرمان فرماييان در سال ۱۲۹۹ در خانواده اي صاحب نام در ساي ...

جغرافيا به عنوان يک زمينه يادگيري در دنياي غرب از يونان و در بن اساتيد يونان باستان شروع شده است اين گفته به معني ان نيست که مطالعه زمين به عنوان خانه ...

دکتر کاوه احمدي علي آبادي ، متولد ۹ آبان ۱۳۴۸ در شهرستان رشت است . وي پس از اتمام تحصيلات ابتدايي و راهنمايي براي ادامه تحصيل به خارج از کشور سفر کرد. ...

● هنري فايول ( ۱۹۲۵ – ۱۸۴۱ ) هنري فايول يک مهندس معدن فرانسوي بود که بطور مستقل از جنبش مديريت علمي آمريکايي ، يک تئوري عمومي دربارة مديريت بازرگاني ا ...

دانلود نسخه PDF - پارک ملي کوير