up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله يخ PDF
QR code - يخ

يخ

روي لايه نازک يخ

روي لايه نازک يخ
دوازده هزار سال پيش هنگامي که زمين از آخرين عصر يخبندان سر برآورد، کوه هاي يخ عظيم و شناوري در حد و اندازه کشتي تايتانيک به آتلانتيک شمالي هجوم بردند. اين کوه هاي يخ پس از جدا شدن از پهنه هاي عظيم يخي که زماني نيمي از اروپا و آمريکاي شمالي را مي پوشاند، به قدري آب داشتند که مي توانستند سطح دريا را براي دهه ها بيش از يک متر در هر سال افزايش دهند.
● تاثير گرمايش بر پهنه هاي يخي جنوبگان
فروپاشي يخ در امتداد سواحل جنوبگان با بارش برف درون قاره ترميم مي شود. دانشمندان با يافتن شواهدي از اينکه سرعت کاهش يخ بيش از اندوخته شدن آن است، نسبت به اين پديده هشدار دادند.
دوازده هزار سال پيش هنگامي که زمين از آخرين عصر يخبندان سر برآورد، کوه هاي يخ عظيم و شناوري در حد و اندازه کشتي تايتانيک به آتلانتيک شمالي هجوم بردند. اين کوه هاي يخ پس از جدا شدن از پهنه هاي عظيم يخي که زماني نيمي از اروپا و آمريکاي شمالي را مي پوشاند، به قدري آب داشتند که مي توانستند سطح دريا را براي دهه ها بيش از يک متر در هر سال افزايش دهند.
با آب شدن شمال يخ بسته، يخي که جنوبي ترين قاره سياره را دربرگرفته بود در واقع دست نخورده باقي ماند و امروز ۹۰درصد آب منجمد زمين را در خود جاي داده است. اما چندين تحقيق علمي در ۳۰ سال اخير هشدار مي دهند يخي که جنوبگان غربي را پوشانده (قسمتي که بيشتر زير نيمکره غربي قرار گرفته)، ممکن است ماجراي شگفت انگيز خويشاوندان شمالي اش را تکرار کند. اين پهنه يخي، با بيش از سه ميليون کيلومتر مکعب آب شيرين در گستره يخ بسته اش، در صورت فروپاشي کامل مي تواند سطح آب جهاني را ۵ متر (حدود ۱۶ فوت) افزايش دهد. آنگاه زمين هاي پست ساحلي بي شماري زير آب خواهد رفت و بسياري از ساکنان دو ميلياردي آنها ناگزير بايد به خشکي پناه برند.
اکثر دانشمندان مربوط به جنوبگان هم عقيده اند يخ اين قاره در گذشته دچار آب رفتگي و منجر به افزايش سطح دريا شده به قدري که حتي پس از آب شدن پهنه هاي يخ شمالي هم ادامه يافت. کارشناسان همچنين توافق دارند يخي که بخش شرقي قاره را پوشانده نسبت به جنوبگان غربي، که تفاوت هاي بحراني خشکي زيرين آن را اساساً غيرعادي تر مي کند، به طور چشمگيري پايدارتر است. اما تا همين اواخر آنها درباره احتمال شکست فاجعه بار پهنه يخ غربي در آينده اي نزديک توافق نداشتند. بسياري از جمله يکي از نگارندگان (بايندشدلر) درباره جريان هاي يخي اظهار نگراني مي کنند که ممکن است با حرکت از درون قاره به درياي روس (Ross) با تضعيف يکپارچگي پهنه يخي منجر به ريزش کامل آن طي چند قرن آينده يا حتي کمتر مي شود. ديگران هم، از جمله «بنتلي» به استقامت اخير پهنه يخ اشاره مي کنند و در نتيجه آن را منطقاً پايدار مي دانند.زماني به نظر مي رسيد اين اختلاف هرگز برطرف نخواهد شد. اطلاعات ناقص و فراز و نشيب مطالعه قاره اي که نيمي از سال در تاريکي بي روحي پوشانده شده، توافق را عقب مي انداخت. علاوه بر اين اگرچه برخي نواحي اين پهنه يخي در گذشته به سرعت تحليل رفته بودند، اما تعيين اينکه تغييرات کنوني در سرعت يا اندازه يخ بازتابي از تغييرپذيري طبيعي است يا آغاز يک روند خطرناک، بسيار دشوار است. طي چند سال گذشته مطالعات ميداني و آزمايشگاهي متنوع، اتفاق نظري درباره نيروي کنترل کننده آينده جنوبگان غربي فراهم کرد و باعث شد کارشناسان هر دو کمپ نتيجه بگيرند حرکت جريان هاي يخي به طرف درياي روس، در حال حاضر آنگونه که برخي از ما نگران بوديم تهديدکننده نيست. با اين حال ما هنوز هم روي سرنوشت نهايي پهنه يخ فکر مي کرديم. تحقيقات جديد از نازک شدن يخ در بخش طولاني و غفلت شده اي از جنوبگان غربي خبر مي داد که نشان مي دهد فرآيند مخرب ديگري غير از جريان هاي يخي در کار است. ناحيه ديگري
- شبه جزيره اي که شمالي ترين بازوي جنوبگان را شکل مي دهد- هم اخيراً دماهاي تابستاني بيشتري را از سر گذراند که به طور قطع عامل شکست قريب الوقوع يخ در امتداد سواحل آن است.دما در سرتاسر جهان پس از پايان آخرين عصر يخبندان به تدريج افزايش يافت. اما اين روند از اواسط دهه ۹۰ ميلادي با افزايش گازهاي گلخانه اي (و به دام انداختن گرما) در جو به طور چشمگيري تسريع شده است. به نظر مي رسد تاکنون شبه جزيره مذکور تنها بخش جنوبگان است که روند اخير شرايط اقليمي روي آن اثرش را گذاشته باشد. دماي متوسط نقاط ديگر طي ۵۰ سال گذشته افزايش کمتري داشته يا حتي کمي هم سردتر شده است. امروز پژوهشگران در تلاش اند تا بفهمند که آيا گرمايش جهاني در حال باز کردن جاپاي وسيع تري در پايين جهان ماست يا خير؟
● نخستين هشدارها
نشانه هاي نابودي پهنه يخ جنوبگان غربي، براي نخستين بار حدود ۳۰ سال پيش پديدار شدند. در سال ۱۹۷۴ «جوهانس ويرتمن» از دانشگاه نورتوسترن يکي از تاثيرگذارترين تحقيقات ابتدايي را منتشر کرد، تحليل نظري جنوبگان غربي بر مبناي نيروهايي که بعدها معلوم شد پايداري پهنه هاي يخي را کنترل مي کنند. در آن زمان دانشمندان به خوبي مي دانستند قسمت اعظم خشکي که زير يخ ضخيم جنوبگان غربي قرار گرفته زير سطح دريا است و زماني حتي به عنوان کف اقيانوس در نظر گرفته شد. اگر تمام يخ آب شود منظره اي کوهستاني با دره هايي به عمق بيش از دو کيلومتر و قله هايي با ارتفاع دو کيلومتر بالاتر از سطح دريا ظاهر مي شود. به خاطر آنکه محدوده جنوبگان غربي بسيار فرورفته است، يخ در لبه ها تماس گسترده اي با آب درياي مجاور دارد و مقدار بسياري هم به شکل توده هاي يخي شناور تا سطح اقيانوس ادامه مي يابند.
اشکال نتيجه گيري «ويرتمن» آن بود که در زمان افزايش سطح دريا (که اکثر دانشمندان هم عقيده اند چنين وضعيتي طي ۲۰ هزار سال گذشته همچنان ادامه دارد)، هر پهنه يخي که به حوضه دريايي وارد مي شود ذاتاً ناپايدار است. اين ناپايداري به خاطر آن افزايش مي يابد که پهنه يخ دريايي به دليل اثرات طبيعي شناوري روي آب، به آساني تحت تنش قرار گرفته و حتي از بخش زيرين کنده مي شود (در مقابل پهنه يخي جنوبگان شرقي روي قاره قرار گرفته و بخش اعظم آن بالاتر از سطح نفوذ مخرب دريا قرار دارد.) پيامد محاسبات ساده «ويرتمن» اين بود که پهنه يخ جنوبگان غربي به سوي شکست کامل پيش مي رود و تنها چيزي مثل يک عصر يخبندان جديد مي تواند اين سرنوشت را تغيير دهد.
در صورت صحيح بودن طرز فکر «ويرتمن»، پهنه يخ جديد تقريباً بايد شکل کوچک شده اي از حالت پيشين خود باشد. بسياري از يافته هاي نخست هم از اين نتيجه گيري پشتيباني مي کردند. کاشفان انبوهي غيرعادي از سنگ و بقايا (که تنها يخ متحرک توانايي ايجاد آن را داشت) را در دامنه کوه هايي بالاتر از سطح کنوني يخ يافتند که نشان مي دهد زماني يخ بسيار ضخيم تر از اين بوده است. علاوه بر اين، حفره هاي کنده شده در کف دريا نشان مي دهد که لبه پهنه يخ (بخشي که روي کف دريا قرار گرفته) زماني تا خود اقيانوس هم امتداد داشته است. بر مبناي چنين مشاهدات محدودي، برخي پژوهشگران تخمين زدند که پهنه يخ در اصل حجمي سه برابر حجم کنوني داشته و نسبتاً به آهستگي آب رفته، با سرعتي که تا ۴ هزار تا ۷ هزار سال ديگر منجر به نابودي کامل آن مي شود.
تا زماني که محققان توجهي جدي به جريان هاي يخي- نوار نقاله هاي طبيعي به طول چند صد کيلومتر طول و چند ده کيلومتر عرض- نشان نداده بودند، اين ايده که جنوبگان غربي ممکن است با سرعتي بيشتر به شکست منتهي شود، شکل نگرفته بود. پژوهشگران پيشين دريافتند که وجود اين جريان ها تا اندازه اي مديون نيروهاي تکتونيکي است که جنوبگان غربي را از هم مي پاشاند، پوسته را نازک مي کند و اجازه مي دهد مقداري از گرماي دروني زمين (بالاتر از ميانگين) رهايي يابد. حرارت اضافي زيرين توانايي ذوب بنيان پهنه يخ را دارد و لايه اي روان را فراهم مي کند که به يخ اجازه مي دهد به سرعت حتي از ملايم ترين شيب ها هم پايين رود. در دهه ،۱۹۷۰ نقشه برداري هوايي به کمک رادار يخ شکاف، آشکار کرد که دو شبکه جريان، يخ را از درون قاره به بزرگترين سکوهاي يخي جنوبگان غربي- روس و رون (Ronne)- مي ريزند. با رسيدن به لبه رو به درياي اين سکوها، يخ در نهايت به صورت کوه هاي يخي عظيم الجثه جدا مي شود. با آشکار شدن چنين تصوير پويايي از جريان هاي يخي، نخستين هشدارها هم در مورد اينکه آنها پتانسيل حمل کل پهنه يخ را طي چند قرن يا کمتر دارند، آغاز شد.
● جريان هاي ناپايداري
بنا به شناخت جديدمان از سرنوشت پهنه يخ جنوبگان غربي (که به شدت به تندي جريان هايي بستگي دارد که يخ را از قاره بيرون مي برند)، در سال ۱۹۸۳ گروه هايي از ناسا، دانشگاه اهايو و دانشگاه ويسکانسين مديسون کمپ هاي تحقيقاتي تابستانه خود را در کنار و روي جريان هاي يخي برپا کردند. برخي دانشمندان داخل خود جريان ها را با رادار و انفجارهاي لرزه اي بررسي مي کردند درحالي که ديگران سرگرم اندازه گيري حرکت و تغيير شکل سطحي آنها بودند. آنها بلافاصله فهميدند اين رودهاي عظيم با سرعت هاي سرسام آوري- از نظر يخچال شناختي- با هم رقابت دارند، چند صد متر در سال بسيار بيشتر از يک يخچال کوهستاني متوسط . پژوهشگران ميداني مختلف، با ذوب يخ و حفر سوراخ هايي باريک به طول يک کيلومتر و استخراج نمونه هايي از بستر کهن دريايي، به جست وجوي توجيهاتي براي سرعت اين جريان ها پرداختند. پوسته هاي کاملاً گل آلود ارگانيسم هاي دريايي، آميخته با شن، رس و سنگ هاي فرسوده بيش از هزاران سال در آنجا رسوب کرده بود و بستري از خميره گل آلودي را ايجاد کرده که به قدري نرم و روان است که جريان هاي يخي حتي راحت تر از آنچه تصور مي شد روي آن مي لغزند. اگر آنها سنگ هاي کريستالي مي يافتند مشابه آنچه زير اکثر پهنه هاي يخي قاره اي از جمله جنوبگان شرقي قرار دارد، نشان دهنده آن بود که اصطکاک بيشتر آن ماده مانع از حرکت يخ مي شد.
اين موارد احتمال زهکشي فوري در امتداد جريان هاي يخي «روس» را باز مي گذاشت. در عوض عاملان انگليسي که جريان هاي يخي «روني» را در سمت ديگر جنوبگان غربي بررسي مي کردند، اطمينان دادند در بخش آنها آينده چندان هم تاريک نيست. اما دانشمنداني هم که در کنار سکوي يخي روس مستقر بودند دلايلي براي باور خود داشتند. به خاطر آنکه جريان هاي يخي «روس» زماني يک ميليون کيلومتر مکعب از يخ اين ناحيه را با خود برده اند، پس باقي پهنه يخ (شامل منطقه اي که جريان هاي روني زهکشي کرده و بخشي از پهنه يخ جنوبگان شرقي) هم مطمئناً خواهد رفت.در دهه ۹۰ پژوهشگران به مشخصه بي ثباتي بالقوه جريان هاي يخي روس توجه نشان دادند، آنها نه تنها سريع بلکه ناپايدار هم هستند. آزمايش هاي راداري ساختار پنهان زير سطح نشان مي داد جريان هاي يخي همواره در محل فعلي شان نبوده اند. تصوير ماهواره اي از سکوي يخي «روس»، که از يخ هاي ورودي هزار سال گذشته تشکيل شده، يخ شکاف ها و عوارضي ديگر را آشکار کرد که به عنوان مدرکي طبيعي تغييرات غيرقابل ترديد مقدار جريان ها تلقي شد.
در واقع جرياني که با عنوان «C» شناخته مي شود آشکارا يک قرن و نيم پيش ناگهان از حرکت ايستاد. به همين شکل حرکت جريان يخي Whillans طي چند دهه گذشته کند شده است. در صورت رفت و آمد جريان ها، همان گونه که برخي يافته ها نشان مي دهند، پيش بيني آينده جريان از آنچه گمان مي شد دشوارتر مي شود. هشداردهنده ترين احتمال آن بود که جريان هاي راکد ممکن است حتي بدون اخطار قبلي دوباره به راه افتند. اما هنوز اطمينان از چنين دورنمايي- حداقل در آينده نزديک- زود بود.

روز اول دسامبر (دهم آذرماه) هرسال روز جهاني پيکار با ايدز نامگذاري شده است. در اين روز به جهانيان هشدار داده مي شود که در برابر اين بيماري واگيردار و ...

اجزاء تشكيل دهنده يخچال: اجزا، مكانيكي- 1- كمپرسور: مجموعه اي مكانيكي شامل ميل لنگ ،پيستون و سوپاپ ها مي باشد.كه ميل لنگ توسط يك موتور آسنكرون كه داخل ...

نخستين خط ايراني نخستين خطي که در ايران زمين با آن يکي از زبانهاي ايران باستان نوشته شده ، خط ميخي هخامنشي است . آنچه از آثار کتبي زبان روزگار هخامنشي ...

يخچال ها توده هاي يخي هستند كه در اثر تبلور مجدد برف تشكيل مي شوند. يخچال ها مي توانند تحت تأثير نيروي جاذبه از حركت و جريان روبه جلو برخوردارشوند. بط ...

ريخته گري ريخته گري يکي از مهمترين فرآيند هاي توليد است ، به طوري که مثلا در ايالات متحده آمريکا که يک کشور توسعه يافته صنعتي مي باشد، ريخته گري از نظ ...

امروز همه در اتحاديه اروپا از آتشفشان ايسلند سخن مي گويند!پروازها به شدت مختل شده است و ضربات سخت و جبران ناپذيري به بخش صنايع کشورهاي اروپايي وارد شد ...

کشور ما از لحاظ وجود مخازن هيدروکربوري جزء کشور هاي بسيار غني دنيا محسوب مي شود. ولي با وجود اين آگاهي ما دانشجويان زمين شناسي و ديگر هم وطنان درباره ...

بيابانک, نام متأخر ناحيه اي قديمي در دشت کوير و نيز دهستاني به همين نام در استان اصفهان . ناحية بيابانک . ناحيه اي قديمي (تقريبا برابر با بخش خور و بي ...

دانلود نسخه PDF - يخ