up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله هوش هيجاني PDF
QR code - هوش هيجاني

هوش هيجاني

هوش هيجاني و مديريت رفتار اجتماعي

هوش يکي از مهمترين سازه هاي فرضي است که از زمان مطرح شدن آن توسط آلفرد بينه در اويل قرن بيستم همواره براي تبيين موفقيت شغلي و کارايي به کار رفته است. امروزه محققان علوم رفتاري دو صورت هوش عقلاني و هيجاني را ارائه مي دهند. که اين در واقع تقابل دو بعد رفتاري انسان به نام هاي احساس و منطق مي باشد. امام علي(ع) مي فرمايند: «به هنگام خشم نه تنبيه، نه تصميم و نه دستور». اين فرمايش بر کنترل رفتار و احساسات در هنگام هيجانات تأکيد دارد.
● مفهوم هوش هيجاني (عاطفي)
هوش هيجاني، يعني به جاي اينکه فقط منطق در تصميم گيري ها مؤثّر باشد، از احساسات هم استفاده کنيم. در مورد هوش عقلاني و مزاياي آن بسيار سخن گفته شده است. اما هوش عاطفي اصطلاحي است که در مورد آن کمتر شنيده ايم. در حالي که اثرات آن بر رفتار انسان فراوان و شگفت انگيز است. هوش عاطفي همچنين نقش موثري در آرامش انسان دارد. هوش عاطفي توانايي براي مديريت اضطراب و کنترل تنش ها و انگيزه، اميدواري و خوشبيني در مواجهه با موانع در راه رسيدن به هدف است. در واقع اين هوش عاطفي است که مي تواند هوش عقلاني را به کار گيرد و در جهت مقصودش به پيش ببرد. شايد تا کنون افراد باهوش زيادي را ديده باشيد که نه در شغل و کارشان و نه در روابط خانوادگي و روابط بين فرديشان و نه در تفريح و عشق ورزيدنشان و ... موفقيتي حاصل نکرده اند. و کساني را هم مي شناسيم که علي رغم اينکه از هوش سرشاري برخوردار نيستند زندگي آرام و موفقي داشته اند و حتي به سطوح بالاي موقعيت ها اجتماعي دست يافته اند.
هوش هيجاني در گذر زمان
ارسطو اولين کسي بود که دو واژه احساس و منطق را درکنار هم قرار داد. او مثال مي زند: عصباني شدن آسان است، اما عصباني شدن نسبت به فردي به صورت درست، تا حد معقول و درست در زمان درست و به دليل درست، کاري ساده نيست. هوش عاطفي زماني مورد توجه قرار گرفت که دنيل گولمن در سال ۱۹۹۵ کتاب خود را با عنوان چرا هوش عاطفي مي تواند مهمتر از IQ باشد؟ به چاپ رساند.تا نزديک به صد سال پس از ظهور علم روان شناسي، روان شناس ها وقتي که از هوش حرف مي زدند، منظورشان هوش منطقي بود. آنها روز به روز، تست هاي هوششان را پيشرفته تر مي کردند تا چيزي که به عنوان IQ (بهره هوشي) از آن در مي آوردند، دقيق تر و دقيق تر باشد. آنها مي گفتند که هر چه بهره هوشي بالاتري داشته باشيد، موفّقيت بالاتري کسب مي کنيد؛ امّا تجربه عموم مردم، چيزهاي ديگري مي گفت. IQ در بهترين حالت، مي توانست موفّقيت تحصيلي يک نفر را تضمين کند. چه قدر آدم، دور و بر ما هستند که بهره هوشي چندان بالايي ندارند، امّا بسيار آدم هاي موفّقي هستند! آنها از چه هوشي براي پيش بردن کارهايشان استفاده مي کنند؟ اين سئوالي بود که در نهايت، در دهه ۱۹۹۰ ميلادي، ذهن روان شناسان را هم مشغول خودش کرد. پيتر سالووي، اوّلين نفري بود که اصطلاح هوش هيجاني» EQ را براي ويژگي اين آدم ها به کار برد؛ اصطلاحي که رابطه تنگاتنگي با شادکامي و خوشبيني داشت.
● مهارت هاي هوش عاطفي
هوش عاطفي مجموعه اي از مهارت ها در ارتباط با مواردي از قبيل؛ شناخت احساس خود، کنترل احساس خود، بر انگيختن و به هيجان آوردن خود، شناخت احساسات ديگران و تنظيم روابط با ديگران مي باشد. هر کدام از شاخصهاي پنج گانه فوق مباحث عمده اي در روانشناسي کاربردي و وروانشناسي علمي دارد. براي سال هاي متمادي تصور بر اين بود که IQ يا ضريب هوشي نماينده ميزان موفقيت افراد است. اما در دهه اخير محققان در يافتند که IQ تنها شاخص ارزيابي موفقيت يک فرد نيست. آنها در حال حاضر مشغول تحقيق درباره EQ يا هوش عاطفي هستند. درابتداي پيدايش اين سازه، روانشناسان بيشتر بر روي جنبه هاي شناختي همانند حافظه و حل مسئله تاکيد مي کردند . اما خيلي زود دريافتند که جنبه هاي غير شناختي مانند عوامل عاطفي و اجتماعي نيز داراي اهميت زيادي هستند. بعضي پژوهشگران بر اين عقيده اند کهIQ در خوشبينانه ترين حالت ۱۰ الي ۲۵ درصد از واريانس متغير عملکرد را تبيين مي کند.هوش عاطفي يا هوش اجتماعي شامل ۴ مهارت درارتباط با خود، ديگران، آگاهي و اقدام است. که با ترکيب اين ها, مؤلفه هاي بنيادي هوش عاطفي به دست مي آيد .
بحث برانگيزترين حوزه اي که مبحث هوش عاطفي در آن وارد شده، حوزه مديريت و مباحث سازماني است. تحقيقات نشان مي دهد هوش عاطفي در سازمان و مخصوصاً در حوزه مديريت، اهميتي فراتر از هوش منطقي يافته است. محققان دريافتند در محيط کار يعني محيطي که اغلب به عقل توجه مي شود تا قلب و احساسات نه تنها مديران و روساي شرکت ها نيازمند هوش عاطفي هستند، بلکه هر کسي که در سازمان کار مي کند، نيازمند هوش عاطفي است.اما هر چه در سازمان به سمت سطوح بالاتر مي رويم، اهميت هوش عاطفي در مقايسه با هوش عقلي، افزايش مي يابد.
● چگونگي توسعه و پرورش هوش هيجاني
اکثر مهارت ها بر اثر تعليم و تربيت توسعه مي يابد. هوش هيجاني به وسيله رشد مهارت هاي هيجاني خاص قابل توسعه است. هوش هيجاني مفهومي، قابل يادگيري است. بر خلاف بهره هوشي که در طول زندگي سطح آن تقريباً ثابت است، هوش هيجاني را مي توان افزايش داد. قبل از هر چيز انسان بايد در باره احساسات و هيجانات اطلاعات بيشتري پيدا کنند و در باره انواع هيجان مثل شادي و غم، شجاعت و ترس، صبر و بي حوصلگي، عشق و تنفر و.... اطلاعات سازنده اي داشته باشد. با ايجاد يک محيط امن عاطفي مي توان با آزادي در باره احساسات سخن گفت. آموزش مهارت هاي اجتماعي ار راه هاي افزايش هوش هيجاني است. اين آموزش شامل برنامه کنترل خشم وعصبانيت، همدلي، پي بردن به تفاوت ها و شباهت هاي مردم، حل مسائل و مشکلات، برقراري ارتباط موثر، ارزيابي خطرات، تصميم گيري، تقويت روحيه افراد گروه، ابتکار و مديريت تغيير، استفاده از روشهاي گوناگون براي متقاعد کردن ديگران و ... است.
روان شناساني که از هوش هيجاني، به عنوان مهم ترين عامل موفّقيت فردي دفاع مي کنند، معتقدند که اين نوع از هوش، اکتسابي است و مي توان آن را پرورش داد. آنها راه هاي مختلفي را براي پرورش هوش هيجاني بدين شرح پيشنهاد مي کنند؛ تشکيل گروه هاي دوستانه (به منظور شناخت احساسات خودش و ديگران)، تمرين حل يک يا چند مشکل، شناخت احساسات از طريق ادبيات و سينما، تنظيم احساسات بوسيله نوشتن( نوشتن، هم نوعي تخليه هيجاني است و هم نوعي تنظيم هيجان) و قاطعيتِ محترمانه(در عين اينکه احترام ديگران را داريم، از حقّ خودمان هم دفاع کنيم).
● تجلي هوش هيجاني در ارتباطات
هوش هيجاني مي تواند زمينه اي مناسب براي ساختن محيطي مطلوب براي يادگيري و برقراري ارتباط موثر باشد. تا به وسيله آن آزادانه نيازها و انتظارات خود را براي کسب حمايت از سوي ديگران ابراز کنيم. اين امر ابزاري مطمئن براي بهبود ارتقاي کيفيت زندگي محسوب مي شود که در نهايت جامعه نيز از آن بهره مند مي شود. اصولاً هوش هيجاني در ارتباطات تجلي مي يابد. اين ارتباطات از سويي حوزه درون فردي (ارتباط فرد با خود) و از طرف ديگر قلمرو ميان فردي (ارتباط فرد با ديگران) را دربرمي گيرند. در قلمرو فردي، هوش هيجاني به قابليت ها، شايستگي ها و توانمندي هايي مي پردازد که ارتباط فرد با خود را تنظيم مي کنند. در اين حوزه با ويژگيهايي، مانند: آگاهي به خود، اعتماد به نفس، مديريت هيجان ها و ابتکار عمل سروکار داريم. در قلمرو اجتماعي، هوش هيجاني به قابليت هايي مي پردازد که ارتباط فرد با ديگران را سامان مي بخشند، ويژگي هايي، مانند: همدلي، آگاهي سازماني، مديريت تضاد و تعارض، کارگروهي، نفوذ، پرورش ديگران و ارتباط موفق با ديگران، که در اين حوزه قرار مي گيرند.
● سخن پاياني
اگرچه انسان ها با ويژگي هاي گوناگون به دنيا مي آيند و چگونگي برخورد آن ها با مسائلي از قبيبل؛ برخوردهاي اجتماعي، اشتياق خجالت و غيره متفاوت است، اما هوش عاطفي کمک مي کند تا انسان بر روي قابليت هاي خاص عاطفي و يا عدم وجود آنها مطالعه کرده و خود را براي رويارويي با جامعه بيروني آماده کند. اولين قدم براي افزايش هوش عاطفي، خودآگاهي است. خودآگاهي يعني شما چه احساسي داريد و چرا دچار آن احساس شده ايد. اگرچه ممکن است اين کار در بدو امر براي بعضي از افراد مشکل باشد، اما زماني که فرد شروع به درک خود مي کند، مي تواند ديگر مهارت هاي احساسي اش را نيز توسعه دهد و در نهايت به هوش عاطفي بالايي دست يابد. هدف از تقويت هوش عاطفي، آگاهي از احساسات و تربيت آنها براي غلبه بر موانع زندگي است. هوش هيجاني عامل مهمي در ايجاد تغييرات اساسي در زندگي است. از آنجا که هوش هيجاني مجموعه اي از مهارتهاست که اغلب آنها از راه آموزش قابل يادگيري و تقويت هستند، تعجب نداردکه مدارس را به عنوان مکان اصلي پرورش و ارتقاي هوش هيجاني درنظر بگيريم.

براى تعريف هوش چند نوع برخورد به اين مفهوم در برابر داريم. دو برخورد متداول‏تر، رهيافت روان‏سنجى ( psychometric approach)، رهيافت پردازش اطلاعات (data ...

مهاجرت نخبگان تنها سبب کاهش ميانگين ضريب هوشي ملل نمي شود، بلکه اين کشورها را از نوابغ تهي مي سازد. اعلام ميانگين ضريب هوشي ۸۴ براي ايراني ها، سبب تعج ...

● نانو دانش و فنون مقياس نانو در اين نوشتار با دو دسته از مواد هوشمند نوع اول آشنا خواهيم شد که آشنايي با آنها ديد مناسبي از نحوه عملکرد ساير مواد اين ...

در سال ۱۹۵۹ ريچارد فاينمن طي مقاله اي اعلام کرد که روزي خواهد رسيد ماده را در مقياس اتم توليد کنيم. جمله معروف او با عنوان ”فضاي بسيار زياد در مقياس پ ...

شايد باور نکنيد اما حتي قبل از اينکه متوجه بارداري خود شويد و آزمايش بارداري بدهيد، مغز کودک شما در حال شکل گيري است! لوله هاي عصبي و ساختمان هايي که ...

تاريخچه هيپنوتيزم هيپنوتيزم از کلمه «هيپنوز» يوناني به معني «خواب» گرفته شده است که در واقع معني خواب نمي‌دهد بلکه حالت خواب گونه‌ايست که آنرا از حالا ...

● بازار داغ اوقات فراغت يادش بخير آن موقع ها. همان روزها که هر چه به تعطيلات تابستان بيشتر نزديک مي شديم، قند توي دلمان بيشتر آب مي شد، براي شيطنت کرد ...

در سفرنامه اي از يک غربي درباره اذعان آنان به زيبايي زنان ايران مطالبي خوانده بودم. اما امروز زنان ايراني هيچ اعتقادي به آن نداشته و به هر ترتيبي در ح ...

دانلود نسخه PDF - هوش هيجاني