up
Search      menu
پزشکی و دامپزشکی :: مقاله هورمون رشد PDF
QR code - هورمون رشد

هورمون رشد

هورمون رشد (growth hormone) ، يک پلي پپتيد متشکل از ۱۹۲ اسيد آمينه است که در ساختمان آن دو پيوند دي سولفور وجود دارد. هورمون رشد در گونه هاي مختلف متفاوت است. هورمون رشد از قسمت قدامي غده هيپوفيز ترشح مي شود.
● ديد کلي
قسمت پيشين هيپوفيز ، مهمترين و بزرگترين قسمت هيپوفيز است. اين بخش قدامي در انسان ۷۰ درصد وزن غده را تشکيل مي دهد و محل سنتز و ترشح چندين هورمون است که بيشتر عمل تحريک و تنظيم ترشحات ساير غدد درون ريز را به عهده دارند و به همين جهت آنها هورمونهاي محرک (Stimulating hormone) مي نامند. هورمون پرولاکتين يا لاکتوژن و هورمون رشد يا سوماتوتروپين هورمون ، از مهمترين هورمونهاي بخش قدامي هيپوفيز هستند.
تمامي هورمونهاي قدامي هيپوفيز از يک پيش ساز گليکوپروتئيني حاصل مي شوند. اين ترکيب پيش ساز از ۲۶۴ اسيدآمينه ساخته شده است که پرواوپيوملانوکورتين گويند. اين ترکيب هيدروليزهاي آنزيمي مختلفي را تحمل کرده و در نتيجه به پپتيدهايي با اندازه هاي مختلف تبديل مي شود که هر کدام از پپتيدهاي حاصل ، عمل هورموني خاصي را انجام مي دهند. ترکيب پرواپيوملانوکورتين بوسيله سلولهاي حلقه قوسي غده هيپوتالاموس و سلولهاي قدامي هيپوفيز ، سنتز مي گردد.
● نحوه عملکرد هيپوتالاموس و هيپوفيز قدامي
هيپوتالاموس مغز ، مرکز هماهنگ کننده سيستم آندوکرين مي باشد که پيامها را از سيستم اعصاب مرکزي دريافت و هماهنگ مي کند. در پاسخ به پيامها ، هيپوتالاموس تعدادي از هورمونهاي تنظيمي (عوامل آزاد کننده) را توليد مي نمايد که مستقيما از طريق عروق خوني اختصاصي و نورونهايي که دو غده را به يکديگر متصل مي کنند به غده هيپوفيز مجاور ، منتقل مي گردد. غده هيپوفيز از دو قسمت با عملکرد متفاوت تشکيل شده است. به هيپوفيز خلفي انتهاي آکسوني نرونهاي متعددي مي رسد که از هيپوتالاموس منشا مي گيرند.
هيپوفيز قدامي با توليد هورمونهاي محرک به هورمونهاي هيپوتالاموسي موجود در گردش خون ، پاسخ مي دهند. اين پلي پپتيدها رده بعدي غدد آندوکرين شامل قسمت قشري غدد فوق کليوي ، غده تيروئيد ، تخمدان و بيضه را فعال مي نمايند. به دنبال تحريک اين غدد ، هورمونهاي اختصاصي آنها وارد گردش خون شده و به گيرنده هاي هورموني موجود در روي يا داخل سلولهاي هدف ، متصل مي گردند. هورمون رشد مترشحه از هيپوفيز قدامي بر روي کبد و استخوان ، تاثير مي گذارد.
● نحوه تنظيم سنتز و ترشح هورمون رشد
غلظت هورمون رشد در بافت هيپوفيزي ۱۵ - ۵ ميليگرم بر گرم يعني بيشتر از غلظت ساير هورمونهاي هيپوفيزي است. وزن مولکولي اين هورمون ۲۲ هزار دالتون است. همانند بيشتر هورمونهاي هيپوفيزي ترشح هورمون رشد ، حالت يک جريان دائمي و يکنواخت را ندارد، بلکه به صورت جريانات ضرباني (Pulsatile) انجام مي پذيرد. ميزان ترشح اين هورمون تحت تاثير تحريکات عصبي و خواب و بيداري مي باشد. بطوريکه غلظت پلاسمايي اين هورمون ، ممکن است در ظرف چند دقيقه ۱۰ برابر شود.
بيشترين افزايش هورمون در پلاسما مدت کوتاهي پس از به خواب رفتن رخ مي دهد. عوامل موثر در ترشح هورمون رشد عباتند از: شوک وتنشهاي عصبي ، درد ، سرما ، عمل جراحي ، گرسنگي ، هيپوگلسيمي ، ورزش ، خوردن غذاهاي پروتئيني و بالاخره اسيد آمينه آرژينين . شوکهاي عصبي از طريق تاثير کوتاکولامينها بر روي هيپوتالاموس موجب زياد شدن ترشح هورمون مي گردند. اثرات کليه عوامل نامبرده شده با توجه به خاصيت فيزيولوژيک بسيار مهم هورمون رشد که همواره از مصرف گلوکز در بدن جلوگيري مي کند، توجيه پذير است.
زيرا به هنگام وقوع شوک عصبي، هيپوگليسمي ، گرسنگي و خواب، هورمون رشد از يک سو با بکار انداختن واکنشهاي ليپوليز مقدار بيشتري اسيدهاي چرب آزاد را به سلول مي رساند و از سوي ديگر ورود اسيدهاي آمينه به داخل سلول را زياد مي کند (واکنشهاي نوسازي گلوکز) ، تا به اين ترتيب از مصرف گلوکز جلوگيري نموده و آن را براي نيازهاي سلولهاي مغزي حفظ کند.
● اثر غلظت گلوکز در ترشح هورمون رشد
غلظت گلوکز در سلولهاي ترشح کننده هورمون آزاد کننده هورمون رشد در هسته هيپوتالاموس ، عامل اصلي در تنظيم هورمون رشد مي باشد. تجربه نشان مي دهد که ترکيبات مشابه گلوکز (۲- دزاکسي گلوکز) که از عوامل مهارکننده واکنشهاي گليکوليز بوده و باعث افزايش غلظت گلوکز در خون مي شوند، ترشح هورمون رشد را نيز زياد مي کنند. در صورتي که قرار بود افزايش گلوکز در پلاسما موجب قطع ترشح هورمون رشد شود. مي توان نتيجه گرفت که عامل اصلي تنظيم ترشح هورمون ، سرعت و ميزان متابوليسم گلوکز در داخل سلولهاي ترشح کننده هورمون آزاد کننده رشد است و نه غلظت گلوکز در پلاسماي خون.
● اثر آرژينين در ترشح هورمون رشد
اثر محرک آرژينين و يا غذاهاي غني از پروتئين در ترشح هورمون رشد نيز خود مکانيسم تنظيم کننده اي است تا به اين ترتيب ، اسيدهاي آمينه در پلاسما به داخل سلولها انتقال يافته و در ساختمان پروتئينها شرکت جويند و يا به اشکال ديگر ذخيره انرژي تبديل شود. يکي از کارهاي هورمون رشد ، شرکت در پروتئين سازي است.
● اثر ساير مواد و هورمونها بر ترشح هورمون رشد
تعداد زيادي از هورمونها يا ترکيبات مشابه آنها مانند استروژن، دوپامين ، ترکيبات آلفا- آدرنرژيک ، سروتونين ، پلي پپتيدهاي هم اثر ترياک (Opiate) ، هورمونهاي روده اي و گلوکاگن بر روي سلولهاي هسته هيپوتالاموس تاثير گذاشته و در تنظيم هورمون رشد دخالت مي نمايند. مهمترين عامل تنظيم ، هورموني است به نام فاکتور رشد شبه انسولين (IGF-۱) و يا سوماتومدين C که توسط کبد ساخته مي شود و به نظر مي آيد که مهمترين اثر فيزيولوژيک هورمون رشد يعني اثر آن در رشد استخوانها با دخالت اين هورمون (IGF-۱) انجام مي پذيرد.
● خواص فيزيولوژيک و بيوشيميايي
رشد بدن
اثرات اين هورمون در رشد بدن با دخالت پروتئين واسطي به نام فاکتور رشد شبه انسولين (IGF-۱) و يا سوماتومدين C ، انجام مي پذيرد. اين پروتئين واسط از خانواده ژن فاکتورهاي شبه انسولين و از نظر ساختماني شبيه پروانسولين است. پپتيد مشابه ديگري نيز به نام (IGF-۲) در پلاسماي خون انسان وجود دارد که يک عامل محرک تکثير سلولي است. (IGF-۱) داراي ۷۰ اسيد آمينه و (IGF-۲) داراي ۶۷ اسيد آمينه است. غلظت پلاسمايي (IGF-۲) ، دو برابر (IGF-۱) است. با وجود اين به نظر مي رسد که واسط اصلي در انجام اثرات هورمون رشد همان (IGF-۱) مي باشد، زيرا افرادي که داراي مقدار کافي فاکتور (IGF-۲) بوده ولي دچار نقصان (IGF-۱) مي باشند، کوتاهي قد مانده و بدن آنها رشد طبيعي ندارد.
▪ متابوليسم پروتئينها
هورمون رشد سرعت انتقال اسيدهاي آمينه به داخل سلولهاي عضلاني را زياد مي کند و مستقيما نيز داراي اثر فعال کننده سنتز پروتئينهاست. اينگونه اثرات هورمون رشد با انسولين مشابهت دارد.
▪ متابوليسم کربوهيدراتها
در متابوليسم کربوهيدراتها ، هورمون رشد اثري مخالف انسولين دارد. افزايش گلوکز خون پس از تزريق هورمون رشد ، نتيجه دو نوع اثر است. يکي صرفه جويي در مصرف آن در بافتهاي محيطي و ديگري افزايش فعاليت واکنشهاي نوسازي گلوکز در کبد . هورمون رشد در کبد با فعال کردن واکنشهاي نوسازي گلوکز از منشا اسيدهاي آمينه ، ذخيره گليکوژن را نيز افزايش مي دهد.
در دوره واکنشهاي گليکوليز اثر مهار کنندگي هورمون رشد در چندين مکان بروز مي کند و به نظر مي آيد که اين هورمون از ورود گلوکز به داخل سلول نيز جلوگيري مي نمايد. هورمون رشد در عضله با آزاد نمودن اسيدهاي چرب از منشا ذخيره تري گليسريدها نيز از انجام واکنشهاي گليکوليز جلوگيري مي کند. تجويز هورمون رشد به مدت طولاني ممکن است به بروز بيماري ديابت منجر شود.
▪ متابوليسم چربيها
تجويز هورمون رشد در ظرف مدت ۶۰ - ۳۰ دقيقه باعث افزايش اسيدهاي چرب آزاد در خون (از منشا بافت چربي) و افزايش اکسيداسيون اسيدهاي چرب در کبد مي گردد. اثر هورمون رشد در متابوليسم کربوهيدراتها و چربيها بدون دخالت (IGF-۱) انجام مي گيرد.
▪ متابوليزم مواد معدني
هورمون رشد و فاکتور (IGF-۱) باعث افزايش جذب و نگهداري يونهاي کلسيم ، منزيم و فسفاتها در بدن مي گردند و اين عمل آنها احتمالا در ارتباط با اثري است که در رشد استخوانهاي طويل دارا هستند.
● آيا هورمون رشد مي تواند مستقيما موجب رشد اسکلت و غضروف شود؟
در جواب بايد بگوييم خير. دانشمندان در سال ۱۹۵۷ آزمايشي انجام دادند. در کشت سلولهاي غضروفي در خارج بدن ، پس از تزريق هورمون رشد ، سلولهاي غضروفي در پاسخ به هورمون رشد ، رشد نکردند. پس چرا اين هورمون در داخل بدن باعث رشد مي شود و در خارج بدن اثر ندارد؟ اينطور فرض کردند که هورمون رشد باعث توليد ماده ديگري مي شود و آن ماده است که باعث رشد استخوانها و غضروف مي شود. تحت تاثير هورمون رشد يک فاکتور شبه انسولين به نام سوماتومدين C در سلولهاي کبدي ساخته مي شود که نقش اصلي را در رشد اسکلت بدن بازي مي کند.
● بيماريهاي ناشي از اختلال در ترشح هورمون رشد
کمبود ترشح هورمون رشد بويژه در دوران کودکي ، حائز اهميت زيادي است زيرا سبب متوقف شدن رشد طبيعي کودک و کوتاه قدي (Dwarfism) مي گردد. اختلال در رشد بدن ممکن است به علت کمبود ترشح هورمون رشد باشد که در اين صورت تجويز هورمون رشد باعث برطرف شدن کمبود و ادامه رشد مي گردد.عدم رشد طبيعي ممکن است به علت اختلالاتي در بافتهاي هدف و يا فقدان فاکتورهاي IGF۲ و IGF۱ رخ دهد، در اين نوع کوتاه قدي تجويز هورمون رشد موثر نخواهد بود.
افزايش ترشح هورمون رشد اگر در سنين کودکي رخ دهد يعني در زماني که هنوز انتهاي اپي فيزي استخوانهاي طويل بسته نشده اند. در اين صورت استخوانهاي طويل ، رشدي بيشتر از حالت طبيعي داشته و بيماري بلند قدي و يا غول پيکري يا (Gigantism) بروز مي کند. اگر افزايش ترشح هورمون رشد پس از دوران بلوغ رخ دهد موجب رشد غير طبيعي قطري استخوانهاي جمجمه ، صورت ، پيشاني ، فکها و دست و پا و درشت پيکري (Acromegaly) مي گردد که ممکن است با برخي عوارض متابوليسمي و حتي ديابت قندي همراه باشد.

ويتامين ها وموادمعدني : هرچند درضمن فرايند حرارتي ، پاره اي از ويتامين هاي موجود درشير كاهش مي يابند ، اما بعضي از اين تركيبات به وسيله باكتري هاي ماس ...

بلورهاي نيم رسانا که براي ساخت قطعات الکترونيکي و مدارهاي مجتمع استفاده مي شوند، بايد به صورت دقيق رشد داده شده و ناخالصيهاي آنها جدا گردد. در زير به ...

عمل همه اندام هاي بدن از ماهيچه تا قلب، از بلنداي قد تا نوك انگشتان، عصبانيت و شعف، وسوسه و نيازها، خواب و بيداري، گرسنگي و سيري، همگي وابسته به عمل ه ...

رشد ماهيها : رشد ماهيان و عواملي که روند رشد تحت تأثير آنهاست براي پرورش دهنده ماهي ، در درجه اول اهميت قرار دارند ، زيرا حداکثر رشد ماهي در حداقل مدت ...

هورمون رشد (growth hormone) ، يک پلي‌پپتيد متشکل از 192 اسيد آمينه است که در ساختمان آن دو پيوند دي‌سولفور وجود دارد. هورمون رشد در گونه‌هاي مختلف متف ...

بسياري از مردم در رشد موهاشان عجله دارند چون يا در آستانه ازدواج کردن هستند، يا قصد رفتن به مجلسي رسمي را دارند، يا در انتظار ملاقات همسرشان در آينده ...

امروزه تيروئيد از شايع ترين بيماري هايي محسوب مي شود که در همه سنين بروز مي کند. امروزه تيروئيد از شايع ترين بيماري هايي محسوب مي شود که در همه سنين ب ...

طي تاريخ مغز انسان در ناديده گرفته شدن خود نقش بسيار خوبي را ايفا کرده است. تمامي انسان ها از مصريان باستان گرفته تا ارسطو اهميت چنداني به نقش ماده مر ...

دانلود نسخه PDF - هورمون رشد