up
Search      menu
جانور شناسی :: مقاله هوبره PDF
QR code - هوبره

هوبره

هوبره پرنده اي محجوب و تماشايي

Houbara Bustard
▪ سلسله:جانوران
Kingdom: Animalia
▪ شاخه:طنابداران
Phylum: Chordata
▪ رده:پرندگان
Class: Aves
▪ راسته:درناسانان
Order: Gruiformes
▪ خانواده:هوبره
Family: Gruidae
▪ جنس و گونه: هوبره
Genus& Species : Chlamydotis undulata
هوبره با نام علمي chlamydotis undulata از خانواده Otidae است که در ايران شامل سه گونه زنگوله بال ميش مرغ و هوبره است.
هوبره جثه اي در حدود ۶۰ تا ۶۵ سانتي متر با پاها و گردني بلند و چشم درشت و زرد رنگ و پر و بالي به رنگ قهوه اي شني وخاکستري رنگ است.
هوبره : پرنده اي محجوب و تماشايي
اين پرنده در ايران به صورت بومي و مهاجر ديده مي شود . هوبره يکي از صيدهاي تاريخي و باستاني ايران قلمداد مي شود . فردوسي طوسي در شاهنامه منظوم خود آن جا که درباره شکار يلان و گردان و سپهسالاران دلير ايران سخن به ميان مي آورد از شکار هوبره به وسيله رستم و گيو و گودرز ياد مي کند و جملگي اين پهلوانان تهمتن ، هوبره را به وسيله تير و کمان صيد مي کردند .
اين پرنده حدود ۳ ۵ ۱ کيلو وزن دارد که هم اندازه ميش مرغ ماده مي باشد ولي گونه زنگوله بال ، بسيار بزرگتر و متفاوت با نوع معمولي اين پرنده و از نظر شکل ظاهري شبيه بوقلمون است و طول بالهاي آن به ۱۴۰ سانتيمتر مي رسد و به طور کلي با پرو بال قهوه اي رنگ ، زير تنه خاکستري سفيد با دسته پرهاي سياه و سفيد بلند که از دو طرف گردن آويزان است و حالت دامن مانندي به آن مي دهد مشخص مي شوند و داراي نشان و رنگ و حالتي شبيه پوست پلنگ هستند . همچنين انتهاي شاهپرهاي بال سياه است . در زمستان سطح پشتي شاهپرهاي ثانويه سفيد مي شود . پرواز اين پرنده سنگين و آهسته است و درهنگام پرواز ابتدا به تندي راه مي رود و بعد پرواز مي کند و داراي دم نسبتا بلندي است . هوبره پرنده اي تماشايي است که در هنگام پرواز پرهاي زيبايش تلوتلويي از رنگ سفيد و قهوه اي دارد.
زيستگاه اين پرنده در نواحي بياباني و نيمه بياباني کويري استپي و دشتي است که پوشش گياهي پراکنده و تنک دارند. اين پرنده به صورت بومي يا مهاجر در اين زيستگاه ها زيست مي کند با اين حساب دو سوم کشور واجد شرايط زيستي براي اين پرنده مي باشد. اين پرنده در زمان نه چندان دور در بيش از ۲۰ کشور دنيا زندگي مي کرده است اما به دليل شکار بي رويه و تخريب زيستگاه هايش در حال حاضر به شدت کمياب شده است به طوري که در ليست قرمز AUCN به عنوان گونه هاي در حال انقراض قرار گرفته و در کشور خود ما نيز از طرف سازمان حفاظت از محيط زيست به عنوان گونه حمايت شده اعلام گرديده است.
هوبره به دليل ظاهر زيبا و جثه بزرگ رفتارهاي بسيار جالب و تماشايي در هنگام انتخاب جفت و همچنين بعضي باورها راجع به خواص گوشت آن هميشه مورد توجه شکارچيان بوده است . اما خصوصيت منحصر به فرد اين پرنده هنگام مواجه شدن با پرندگان شکاري موجب شده است که براي گروه زيادي از علاقه مندان به شکار پرندگان شکاري شکار هوبره به عنوان هيجان انگيز ترين برنامه شکار تلقي شود. هوبره هنگام مواجه شدن با پرندگان شکاري که در آسمان قصد جانش را کرده اند مانورهاي جالبي انجام مي دهد و با تغيير مسير ناگهاني خود را به بالاي سر پرنده شکاري مي رساند و با پاشيدن ماده چسبناکي که در بدن ذخيره دارد موجب اختلال در پرواز پرنده شکاري و گاه سقوط کردن آن مي شود .
هوبره در جدال با شاهين وقتي شاهين از پشت نزديک مي شود ناگهان تغيير ارتفاع به سمت بالا داده و از مقعد خود خمير رقيق چسبناکي را به سمت شاهين مي افشاند که در صورت ريخته شدن بر روي بالهاي شاهين بلافاصله شاهين سقوط مي کند و در حين سقوط آسيب مي بيند ( به اين دليل به آن پرنده بمب انداز هم مي گويند ). اگر چه شيوخ عرب سعي مي کردند بحث قوش پراني را بعنوان حفظ يک سنت مطرح و از آن دفاع کنند ولي رفته رفته صداي مخالفين از گوشه و کنار دنيا بلند شد و شيوخ عرب براي پرداختن به امر قوشبازي و شکار هوبره با شاهين به شدت زير سئوال قرار گرفتند . هر چند اين مخالفت ها در سطوح بين المللي روز به روز بيشتر مي شد اما آنان نمي خواستند از اين رويه که به عنوان سنت و حتي نشانه قوميت و شخصيت بود دست بردارند .
در سال ۱۳۸۰ با هدف کمک به پايداري و پويايي جمعيت هوبره و همچنين ايجاد زمينه هاي لازم براي مديريت و حفاظت زيستگاه و اکوسيستم هاي آن مطالعات گسترده اي در زيستگاه هاي شهرستان خاتم واقع در استان يزد بر روي اين گونه انجام گرفت که در نهايت به انتخاب منطقه قره تپه به عنوان مستعد ترين و مناسب ترين زيستگاه هوبره انجاميد که بخشي از اين مطالعات بر اساس توافق نامه همکاري مشترک مطالعاتي و تحقيقاتي سازمان حفاظت محيط زيست با مرکز ملي تحقيقات حياط وحش عربستان NWRC در چهار چوب کنوانسيون بين المللي CITES انجام شده است.
در حال حاضر اگر کسي در شهريور ماه به نمايشگاه شکار ابوظبي سري بزند خواهد ديد که بيش از ۳۰ شرکت در دنيا مشغول پرورش و تکثير انواع اين پرنده ها هستند و اگر تعداد پرنده هاي عرضه شده در اين نمايشگاه را بشمارد رقمي بالاتر از ۱۰۰۰ خواهد بود . علاوه بر اين اقدام که موجب رشد و شکوفايي صنعت پرورش پرندگان شکاري گرديد با تاسيس چند مرکز بيمارستاني در اين کشورها ، پرندگان شکاري در دست مردم را تحت معالجه و مراقبت قرار دادند و بعلاوه با توجه به اينکه تجارت پرندگان شکاري به کشورشان غير قانوني اعلام شد . پرندگان ضبط شده از قاچاقچيان را نيز در اين مراکز باز پروري کرده و آنها را در کشورهاي آسيايي مثل پاکستان و ايران رها مي سازند . اقدام بعدي ، حل مشکل هوبره بود که طبق بررسي ها جمعيت آن به شدت رو به نقصان گذاشته بود براي اين کار نيز بودجه مخصوص در نظر گرفته شد و نحوه زندگي و مهاجرت اين پرنده ها و نحوه توليد و تکثير مصنوعي آنها بررسي شد و متعاقب آن چندين مرکز پرورش و تکثير هوبره نيز به راه افتاد که پس از تکثير در طبيعت رها سازي شوند .
کار از اين هم فراتر رفت و آن تلاش اين دولت ها براي ثبت امر قوش پراني و شکار هوبره بصورت يک ميراث فرهنگي در بخش ميراث فرهنگي جهان در يونسکو بود که در حال انجام است . حتي کنوانسيون CITES نيز متقاعد شد که اين روش شکار ، روش پايدار است يعني کمک به تکثير هوبره و استفاده از پرندگان شکاري توليد شده در مراکز پرورش ، مي تواند از جمله نمونه هاي SUSTAINABLE USE OF WILDLIFE قرار گيرد .
از جمله اقدامات انجام شده در مورد هوبره ، مطالعه اي است که به هزينه دولت هاي عربي و با استفاده از ماهواره و نصب فرستنده بر روي هوبره ها انجام شده که نتيجه يک نمونه از اين کار را در تصوير شماره ۱ ملاحظه مي فرماييد که بخشي از کشور ما را در بر مي گيرد و همچنين مطالعه و انجام پروژه هايي براي سرشماري جمعيت و مسير مهاجرت اين پرنده ها .
مرکز تحقيقات هوبره هرات به عنوان اولين و تنها مرکز تحقيقات هوبره در ايران در سال ۱۳۸۱ با همکاري کارشناسان حفاظت از محيط زيست يزد و معاونت منابع طبيعي اين سازمان موفق به تکثير و پرورش هوبره در شرايط آزمايشگاهي گرديد.
اين مرکز تحقيقات علاوه بر بررسي هاي ميداني و برآور جمعيت موحود و نوسانات آنها در زيستگاه هاي شهرستان و همچنين اعمال مديريت بر آنها نسبت به مطالعات ژنتيکي رفتارشناسي حلقه گذاري و مطالعه مسير مهاجرت و ... اقدام مي نمايد. منطقه قره تپه با وسعتي در حدود ۱۰۰ هزار هکتار واقع در شهرستان خاتم و در فاصله ۲۳۰ کيلو متري يزد قرار دارد که به دنبال مطالعات گسترده توانايي هاي اکولوژيکي و زيست محيطي آن آشکار شده است . اين منطقه مانند کريدوري ما بين پارک ملي و منطقه حفاظت شده بهرام گور ( استان فارس ) منطقه شکار ممنوع باغ شادي ( يزد ) و زيستگاه هاي شهر بابک ( استان کرمان ) قرار گرفته است.
● شمايل هوبره
هوبره پرنده اي بياباني است و اقليم هاي کم پوشش با بوته هاي پراکنده را مي پسندد . پرنده ايست با جثه نسبتا بزرگ شبيه به بوقلمون که پيش از آن که پرواز کند راه مي رود. پروازش هنگام رميدن نمايي از يک پرنده بزرگ را به نمايش مي گذارد. بال هايش مثل باله هاي بالابان بلند و نوک تيزند و هوبره سرعت و قدرت پرواز بالايي دارد. اين پرنده با درنا ها هم خانواده است . فرم سر و شکل آيرو ديناميکي بدن اين پرنده شباهت هايي به درنا دارد. هوبره هم مثل درنا مهاجر است و مثل درنا به طور دسته جمعي از سرزمين هاي شمالي مهاجرت مي کند. ايران هوبره بومي هم دارد . ويژگي هاي بارز اين پرنده تغيير شکل ظاهري براي ترساندن هر مهاجم در مواقع احساس خطر است.
● پراکندگي جغرافيايي
پراکندگي توليد مثل اين پرنده از جزاير قناري تا الجزاير تونس تا ليبي مصر تا فلسطين شبه جزيره عربستان و از درياي خزر به سمت شرق تا بالاي درياچه آرال تا ۱۲۰ درجه جغرافيايي در مغولستان است. از درياي خزر اين پراکندگي به سمت جنوب ادامه پيدا مي کند و کشور هاي ايران افغانستان و پاکستان و عراق را شامل مي شود .. زير گونه fuertaventurae که منحصر جزاير قناري است تنها در فورتونتورا و لانزاروت زندگي مي کند.
گستره پراکندگي زير گونهC.u.undulata شامل آفريقا است و macqueenii از صحراي سينا به سمت شرق که شامل کشورهاي ايران عربستان و مغولستان و همچنين ازبکسان مي شود. هوبره اي که در آسياي مرکزي توليد مثل مي کند مهاجر است .
در عوض جمعيت توليد مثل کننده در خاور ميانه عربستان آفريقا و نواحي معدودي در پاکستان مهاجر نيستند اما داراي مهاجرت هايي با دامنه کوتاه هستند. هدف اصلي هوبره هاي بومي ايران از مهاجرت تامين غذاي بيشتر به خصوص در فصل توليد مثل است. اين مهاجرت ها عمدتا به سمت تواحي اي است که باران بيشتري دارد. به واسطه اين باران ها هوبره ها مي توانند از جوانه هاي گياهان استفاده کنند . در فصل تابستان و در اواسط مرداد مهاجرت اوليه هوبره ها شروع مي شود و تا آخر آبان ماه به طول مي انجامد. در فصل بهار مهاجرت ثانويه از اواسط ماه اسفند آغاز و تا اواسط ارديبهشت به اتمام مي رسد.
پس از اينکه جمعيت هوبره ها در آسياي مرکزي توليد مثل کردند به سمت جنوب غربي که شمال کشور هاي ايران عربستان پاکستان و صحراي سينا است مهاجرت مي کنند. تعداد کمي نيز به سمت شمال غربي هند ( راجستان و گجرات ) مهاجرت مي کنند .
در سال هاي خاصي که به ميزان بارش بستگي دارد هوبره ها به سمت شمال شرقي مصر و شمال شرقي سودان نيز مهاجرت مي کنند . نکته قابل توجه در اين باب اين است که بسياري از جزييات مسير مهاجرت هوبره ها در حال حاضر نا شناخته است.
● شناسايي جنسيت و توليد مثل
هوبره ماده کوچکتر از نر است و زير تنه خاکستري پررنگ تري دارد . اين پرنده چشمان زرد و درشت دارد و در هنگام قوز کردن ، هماهنگي کامل با محل شنزار محيط خود پيدا مي کند . هوبره کمي بزرگتر و رنگ پريده تر از گونه Macqueen است . در هنگام جفتگيري ، نرها روش عجيبي در جذب ماده دارند . آنها کورکورانه با گامهاي بلند راه مي روند و پرهاي طوق گردن و کاکل سرشان را به هوا بلند کرده و براي ماده نمايش مي دهند . ماده اين پرنده ۴ ۲ تخم روي زمين مي گذارد . هوبره و گونه آسيايي آن جزء پرنده هاي بي صدا ( بسيار آرام ) هستند .
در حدود ۳۲ نوع هوبره در دنيا وجود دارد، نسبت بزرگ آنان در قارهٔ آفريقا موجود است، که ۲۳ نوع در بر مي گيرند. مشهورترين آنان (حُباره عربي) است بارنگ خاکي و خاکستري، اما «حباره آسيوي» (هوبره آسيوي) مايل به رنگ زرد وخاکي ، و «هوبره آفريقايي» مايل به سياه رنگ است. نر هوبره از ماده بزرگتر است، ودور گردنش از پر خاکستري پوشيده است، دو طرف گردنش با خط سيايي کشيده نمايان است. «هوبره» تکزيست وگاهي هم در مجموعات کوچکي زندگي مي کند، أما هنگام تزاوج و جفت گيري و تخم گذاري جفت جفت ديده مي شوند. ودر مسافاتي تا حدود ۵ کيلومتر انتشار مي يابند. در شب پرواز مي کنند، نياز زيادي به آب ندارند، اما در عصرها در مناطقي که آب وجود دارد مانند (آبدان ها) وغدير ، وحوضچه هاي آبي به وضوح ديده مي شوند. دشتهاي اطراف شهرستان بستک بويژه دشت « صحراي خلوص » در فصل بهار ميزبان «هوبره ها» هستند و مردم از نزديک مي توانند با اين پرنده زيبا آشنايي بيشتري بيدا کنند.

پرندگان جانوراني خونگرم هستند که پوشش خارجي بدن آنها پر است که به اشکال گوناگون در مراحل مختلف از پوست بوجود مي آيد. پرندگان به ۲ زير رده و ۲۷ يا ۲۸ ر ...

نسل يوزپلنگ آسيايي در تنها زيستگاهش ايران در حال انفراض است خبر جديدي نيست اما اين خبر در ايران به جز تعدادي علاقمند به محيط زيست واکنشي را در مردم بر ...

● تاريخچه يوز در آسيا: در اواخر دوره پليستوسن (حدود ۲۰۰ هزار سال قبل) تمامي يوزهاي قديم رو به کاشه گذاشته و باقيمانده تکامل يافته آن ها تحت نام Acinon ...

● تاريخچه يوز در آسيا: در اواخر دوره پليستوسن (حدود ۲۰۰ هزار سال قبل) تمامي يوزهاي قديم رو به کاشه گذاشته و باقيمانده تکامل يافته آن ها تحت نام Acinon ...

دانلود نسخه PDF - هوبره