up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله هوازدگي PDF
QR code - هوازدگي

هوازدگي

● انواع هوازدگي
هوازدگي را با توجه به نوع تغييراتي که در سنگ صورت مي گيرد به انواع مکانيکي و شيميايي تقسيم مي کنند.
هوازدگي مکانيکي
در هوازدگي مکانيکي هيچ تغييري در ترکيب شيميايي سنگ صورت نمي گيرد بلکه سنگها تحت تاثير يک سري از عوامل فيزيکي به قطعات کوچکتر تقسيم مي شوند. بر اثر خرد شدن سنگها سطح جانبي قطعات زيادتر شده و در نتيجه براي اين عوامل عبارتند از : يخبندان ، انبساط حاصل از برداشته شدن بار فوقاني ، انبساط حرارتي و فعاليت موجودات زنده.
هوازدگي شيميايي
در هوازدگي شيميايي ساختمان داخلي کانيها بر اثر افزايش يا کاهش عناصر تغيير مي کند. در واقع در اين نوع هوازدگي ترکيب شيميايي سنگها تغيير مي کند. در هوازدگي شيميايي آب مهمترين عامل به شمار مي رود. ولي لازم به ذکر است که آب خالص غيرفعال بوده و نمي تواند هيچ تغييري در سنگها ايجاد کند. افزايش مقدار کمي از مواد محلول مي تواند آب را فعال سازد. اکسيژن و دي اکسيد کربن محلول در آب باعث ايجاد تغييرات اساسي در سنگها مي شوند.
سرعت هوازدگي سنگها به عوامل زيادي بستگي دارد از جمله اين عوامل مي توان به اندازه ذرات کانيهاي سازنده سنگ و عوامل آب و هواي محيط را نام برد. هر چقدر اندازه کاني کوچکتر باشد سطح موثر آنها زيادتر بوده و در نتيجه سريعتر تحت تاثير عوامل هوازدگي ، تجزيه مي شوند. جنس کانيهاي سازنده سنگ اثر بسيار مهمي در هوازدگي دارد به عنوان مثال سنگهاي گرانيتي بسيار مقاوم تر از سنگ مرمر هستند، زيرا مرمر از کلسيت ساخته شده که به آساني حتي در محلول اسيدي ضعيفي نيز حل مي شود.
ترتيب هوازدگي کانيهاي سيليکاته مطابق ترتيب تبلور آنهاست. کانيهايي که زودتر از همه تبلور مي نمايند يعني در درجه حرارت و فشارهاي زيادتري بوجود مي آيند، نسبت به کانيهايي که بعدا متبلور مي شوند در سطح زمين پايداري کمتري دارند. زيرا شرايط تشکيل آنها با شرايط سطح زمين بسيار متفاوت است.
عوامل آب و هوايي ، بويژه رطوبت اهميت ويژه اي در سرعت هوازدگي سنگها دارد. بهترين محيط براي هوازدگي شيميايي آب و هواي گرم و فراواني رطوبت است. در نواحي قطبي و در عرضهاي جغرافيايي بالا چون برودت هوا ، رطوبت مورد نياز براي هوازدگي را به صورت يخ در مي آورد لذا هوازدگي شيميايي در اين نواحي بي تاثير است. در نواحي خشک نيز به علت وجود رطوبت کافي هوازدگي شيميايي نقش نداد.
هوازدگي و نهشته هاي معدني
هوازدگي در ايجاد بعضي از نهشته هاي معدني مهم نقش دارد، زيرا عناصر فلزي پراکنده در سنگ مادر را در يک جا جمع مي کند. به چنين نقل و انتقالي غالبا غني شدگي اطلاق مي شود. غني شدگي به دو طريق انجام مي شود. در روش اول هوازدگي شيميايي به همراه آب نفوذي موادي را که مناسب نيستند از سنگ در حال تجزيه جدا مي کنند. لذا اين عناصر مطلوبي که تراکم آنها در افق نزديک سطح زمين کم مي باشد به اعماق برده شده و با رسوب مجدد تمرکز آنها افزايش مي يابد.
▪ بوکسيت
بوکسيت که کاني اصلي آلومينيوم مي باشد يکي از کانسارهايي است که به روش غني شدگي طي فرآيندهاي هوازدگي بوجود آمده است. بوکسيت در آب و هواي گرمسيري باراني همراه با لاتريت تشکيل مي شود. وقتي سنگ منشا غني از آلومينيوم در معرض هوازدگي شديد و طولاني قرار بگيرد بيشتر عناصر اصلي آن نظير کلسيم و سديم و سيليس در نتيجه شستشو از محيط خارج مي شود و بر ميزان آلومينيوم آن افزاوده مي شود. با گذشت زمان خاکي غني از آلومينيوم به نام بوکسيت حاصل مي شود که مي توان از آن آلومينيوم استخراج کرد.
▪ نهشته هاي مس و نقره
بسياري از نهشته هاي مس و نقره زماني حاصل شده اند که فرآيند هوازدگي عناصري را که در کانسار اوليه با عيار پايين پراکنده بودند در يک جا متمرکز کرده است. معمولا چنين غني شدگي در نهشته هاي پيريت دار (FeS) و کانيهاي سولفوري معمول انجام مي شود. پيريت به دليل اينکه از نظر شيميايي به اسيد سولفوريک تغيير مي يابد، مي تواند در آبهاي نفوذي فلزات معدني را حل کند.
با انحلال کانيها مورد نظر فلزات به تدريج از خلال توده کانسار اوليه به سمت پايين مهاجرت مي کنند تا سرانجام ته نشين شوند. ته نشيني هنگامي اتفاق مي افتد که محلولهاي مزبور به منطقه آبدار زيرزميني نزديک مي شود. در اين محل تغييرات شيميايي ته نشيني عنصر فلزي مي شود.
هوازدگي شيميايي
در هوازدگي شيميايي ساختمان داخلي کانيها ، بر اثر افزايش و يا کاهش عناصر تغيير مي کنند. در واقع هوازدگي شيميايي از واکنشهاي شيميايي کانيهاي تشکيل دهنده سنگها با آب و اکسيژن ، گاز کربنيک ، اسيدهاي توليد شده توسط مواد ارگانيکي و خاکها حاصل مي شود که در نهايت منجر به تجزيه سنگ اوليه مي گردد.
هوازدگي سبب تلاشي شدن سنگ به ابعاد کوچکتر مي شود و اين تخريب فيزکي به نوبه خود سبب تسريع در هوازدگي شيميايي به دليل افزايش سطوح فراوان در مجاورت محيط تخريب شيميايي مي گردد. در صورتي که تخريب فيزيکي صورت نگيرد، تخريب شيميايي به آهستگي بسيار صورت مي گيرد. از طرف ديگر تشديد تخريب شيميايي به علت سست نمودن سنگها خود سبب تسريع تخريب فيزيکي آن نيز مي گردد. در واقع هر دو نوع تخريب در ارتباط بسيار نزديکي و توام باهم سبب فرسايش سنگهاي سطح زمين مي شوند.
● انواع تخريب شيميايي
▪ انحلال در آب
اغلب کانيها به نسبتهاي متفاوتي در آب حل مي شوند. کلروها ، سولفات ها ، نيترات ها و کربنات ها وقتي در مجاورت آب فراوان قرار بگيرند به تدريج حل مي شوند. در اين صورت آب را حلال و مجموعه حل شونده را محلول و عمل مزبور را انحلال مي نامند.
کلرور سديم (هاليت يا نمک طعام) و سولفات کلسيم (ژيپس) به راحتي در آب حل مي شوند و آبهاي زيرزميني و جريانهاي نفوذي سبب ايجاد حفرات متعددي در سطح و يا در عمق اين رسوبات مي گردند.
▪ انحلال در اسيدها
مقدار زيادي از آبهاي طبيعي در واقع اسيد ضعيف هستند و اسيدهاي ديگر نيز از مواد ارگانيکي حاصل مي شوند. هر اسيدي صرفنظر از قوي و يا ضعيف بودن آن داراي عامل هيدروژن است که با انواع کانيها واکنش شيميايي از عمده ترين سنگها هستند را با اسيد کربنيک مي توان نام برد. اسيد کربنيک يکي از عمده ترين اسيدهاي محيط طبيعي سنگها را تشکيل مي دهد، زيرا گاز کربنيک موجود در هوا ، در آب و بخصوص در آب باران حل شده و اسيد کربنيک را مي سازد.
H۲O + CO۲ ↔ H۲CO۳
لازم به ذکر است که اين اسيد هيچ وقت در طبيعت بطور آزاد يافت نمي شود و جزو اسيدهاي ضعيف بوده و در آب يونيزه مي شود.
۳CO۲H↔ H+ + ۳ HCO

جابجايي: هنگامي که آب ها در داخل خاک به سمت پايين حرکت مي کنند، باعث انتقال شيميايي و مکانيکي مواد مي شوند. فرايند انتقال مواد بوسيله باد و باران، ذرا ...

هوازدگي به زبان ساده عبارت است از پاسخي که مواد سطح زمين در مقابل تغيير محيط از خود بروز مي‌دهند و شامل از هم پاشيدن سنگها و تجزيه آنها در سطح زمين و ...

هوازدگي به زبان ساده عبارت است از پاسخي که مواد سطح زمين در مقابل تغيير محيط از خود بروز مي‌دهند و شامل از هم پاشيدن سنگها و تجزيه آنها در سطح زمين و ...

بهمن ها چگونه مى توانند عامل جريان سنگ وخاک شوند؟ اگر چه اصطلاح بهمن معمولاً به حرکت سراشيبى يخ وبرف مربوط مى شود که سنگ يا خاک چندانى بهمراه ندارد، و ...

ديدکلي هوازدگي سنگها معمولا از سطح زمين و بخش خارجي سنگ آغاز مي‌شود. البته وجود درز و شکاف و مناطق خرد شده و گسل خورده ، مي‌توانند به هوازدگي اعماق بي ...

سنگ آهک کربنات کلسيم CaCO۳ به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي شود اين سنگ بيشتر به صورت آهک رسي , آهک ماسه اي و دولوميت يافت مي گردد ناخالصيهاي ...

▪ کانيهاي سنگين: سنگهاي آذرين و دگرگوني حاوي يک سري کانيهاي سنگين با وزن مخصوص بيشتر از ۲.۶۵ (وزن مخصوص کوارتز) و ۲.۵۶ تا ۲.۷۶ (وزن مخصوص فلدسپاتها) م ...

آشنايي با سنگ هاي کربناته و رده بندي سنگ هاي اهکي: سنگ آهک کربنات کلسيم(CaCO3) به ندرت به صورت آهک خالص در طبيعت پيدا مي‌شود. اين سنگ بيشتر به صورت آه ...

دانلود نسخه PDF - هوازدگي