up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله نگاه مينياتوري PDF
QR code - نگاه مينياتوري

نگاه مينياتوري

نگاه مينياتوري به کودک و نقد آن

امروزه دوران کودکي و واژه کودک مفاهيمي اساسي براي والدين به شمار مي آيند و حساسيت بسياري از متخصصان حوزه هاي جامعه شناسي و روان شناسي را نيز برانگيخته است.
تمرکز بر جنبه هاي فيزيولوژيکي کودک در کنار توجه به جنبه هاي شناختي و رفتاري کودک از تولد تا بالندگي موجب به وجود آمدن اصطلاحي با عنوان روان شناسي کودک (child psychology) شده است. اهميت اين مفاهيم حتي در علم حقوق نيز نمايان شده و سخن از حقوق کودک و احترام به آن مطرح است؛ حق و حقوقي که تعرض و نقض آنها پيامدهاي حقوقي و قضايي شديدي به دنبال دارد.
با وجود اين، در سده هاي نه چندان دور، مرحله کودکي در زمره مراحل رشد يک انسان در نظر گرفته نمي شد و به دنبال آن، ويژگي ها و خصوصيات اين دوران نيز ناديده انگاشته مي شد.
در واقع به کودکان همچون بزرگسالان کوچک نگريسته مي شد که از بدو تولد به صورت افراد بالغ پيش ساخته اما مينياتوري به دنيا مي آمدند.
نمود چنين تصور و برداشتي را مي توان بوضوح در نقاشي هاي دوران قرون وسطي مشاهده کرد. تصاويري که در آن کودکان با ويژگي هاي افراد بزرگسال نشان داده شده اند و تنها تفاوت آنها با بزرگسالان در سايز است.
در تاريخ انديشه از چنين برداشتي با عنوان ديدگاه پيش ساختگي(preformationism) ياد مي شود. سيطره اين ديدگاه در قرون وسطي و تلقي بزرگسالانه از کودک با مخالفت فيلسوفاني همچون جان لاک و ژان ژاک روسو مواجه شد.
● ديدگاه پيش ساختگي
پيش از شکل گيري ديدگاه هاي نوين در عرصه روان شناسي رشد، برخي از عقايد و باورهاي غيرعلمي و حتي بعضا غيرمنطقي وجود داشت که بعدها مورد نقد بسياري از روان شناسان قرار گرفت. ديدگاه پيش ساختگي از جمله اين باورها بود که طي دوران قرون وسطي بر فضاي فکري آن زمان سيطره داشت.
مطابق اين ديدگاه، کودکان به عنوان بزرگسالان کوچک و به تعبيري مينياتوري در نظر گرفته مي شدند. چنان که بسياري از نقاشي هاي کشيده شده در قرون وسطي کودکان را با اندام و ويژگي هاي افراد بالغ نشان مي دهند. پيامد چنين ديدگاهي در عرصه اجتماع، رفتار بزرگسالانه با کودکان بود.
حال اين سوال قابل طرح است که چرا در قرون ميانه چنين ديدگاهي حاکم بوده است؟ پاسخ هاي متعددي توسط محققان به اين سوال داده شده است که مي توان آنها را در ۲ بخش دسته بندي کرد.
۱) در قرون ميانه به دليل ميزان بالاي مرگ و مير کودکان، توجه چنداني به ويژگي هاي متمايز کودکان صورت نمي گرفت. در واقع احتمال مرگ زودهنگام نوعي ترديد و شک را در مورد توجه و پرورش جنبه هاي ويژه دوران کودکي مطرح مي کرد.
۲) مطابق نظر آسوبل (Ausubel) ميان ديدگاه پيش ساختگي و خودپسندي طبيعي افراد بزرگسال ارتباط وجود دارد. در واقع بزرگسالان در قرون ميانه همه زندگي انسان را در شکل و کارکرد بزرگسالي مي ديدند و فاقد بصيرت لازم براي تفکيک دوره هاي رشد انسان بودند.
جايگاه و اهميت ديدگاه پيش ساختگي را مي توان در تئوري هاي اوليه جنين شناسي نيز مشاهده کرد. بسياري از دانشمندان براي قرون متمادي براين باور بودند که در اسپرم يا تخم، يک هومونکولوس (Homunculus) يا انسان کوچک و کاملا شکل گرفته وجود دارد.
در واقع از قرن پنجم پيش از ميلاد تا قرن هيجدهم ميلادي دانشمندان به ديدگاه پيش ساختگي در جنين شناسي باور داشتند، هر چند هيچ دليل علمي و تجربي براي آن ارائه نکرده بودند. در نيمه دوم قرن هجدهم بتدريج حقانيت ديدگاه پيش ساختگي در جنين شناسي با بررسي هاي ميکروسکوپي مورد ترديد واقع شد.
با وجود سيطره اين ديدگاه در جنين شناسي و افول ديرهنگام آن در عرصه علم، اين نظريه در قلمروي انديشه اجتماعي در قرن شانزدهم کنار گذاشته شد و کيفيات ويژه دوران کودکي مورد توجه قرار گرفت. در اين ميان ۲ ديدگاه رايج شد.
▪ ديدگاه نخست: کودکان را موجوداتي پاک و معصوم تلقي مي کرد که به واسطه قرار گرفتن در اجتماع آلوده و تباه مي شوند.
▪ ديدگاه دوم: کودکان را موجوداتي در نظر مي گرفت که با گناه اوليه (original sin) آفريده شده اند و فاقد اخلاقيات به حساب مي آمدند.
۲ ديدگاه فوق از آن نظر اهميت داشت که مقدمه اي براي ۲ شيوه آموزشي متمايز شد. براي مثال در ديدگاه نخست، نگرش خوشبينانه به ذات کودک موجب شد شيوه هاي آموزشي انعطاف پذيرتري مطرح شود. در مقابل در ديدگاه دوم به واسطه حاکم بودن نگرش بدبينانه به ذات کودک، شيوه هاي آموزشي خشن و انضباط سخت مورد توجه قرار مي گرفت.
● واکنش ها به ديدگاه پيش ساختگي
محيط گرايي لاک: چنان که پيش از اين بيان شد ديدگاه پيش ساختگي در قلمروي انديشه اجتماعي در قرن شانزدهم ميلادي به چالش کشيده شد. پيشگامان چنين مخالفتي در تاريخ انديشه بشري به محيط گرايان معروف هستند.
در ميان محيط گرايان جان لاک، فيلسوف انگليسي براين باور بود که کودکان ذاتا نه خوب و نه بد هستند. در واقع جان لاک ذهن کودک را همچون لوح نانوشته (tabula rasa) و صفحه سفيدي مي دانست که براثر يادگيري و تجربه، شکل خاصي به خود مي گيرد.
تئوري صريح و ساده لاک در وراي خود، مروج انديشه آزادگرايانه و مردم گرايانه عصر روشنگري بود. به اين معنا که برخلاف نگاه بدبينانه مسيحيت به انسان، جان لاک معتقد بود همه انسان ها برابر زاده مي شوند و برتري هريک از انسان ها نسبت به يکديگر به فرآيند تربيت و يادگيري که امري اکتسابي و نه ذاتي است، بستگي دارد.
● لاک و فرآيند رشد
انکار وجود عقايد ذاتي درانسان توسط جان لاک ديدگاه رايج و حاکم را که مدعي بود برخي عقايد پيش از تجربه در ذهن انسان وجود دارد را مورد ترديد قرار داد. لاک انباشته شدن ذهن از عقايد و اطلاعات را محصول تجربه مي داند و مي نويسد:
«ذهن آن گونه که مي گوييم مانند ورق سفيدي است تهي از هر ويژگي. بي هيچ انديشه اي چگونه مي شود که ذهن پر مي شود؟... ذهن از کجا اين همه مواد براي استدلال و شناخت مي يابد؟ من به اين پرسش با يک کلمه پاسخ مي گويم، از تجربه.» (نقل از کرين، ۱۳۸۵، ص۱)
در واقع لاک معتقد بود کودک به واسطه ارتباط با محيط به شکل گيري ذهن خويش که در آغاز همچون صفحه سفيد است، کمک مي کند. در نگاه لاک دوره شيرخوارگي و شيوه تداعي (association) و تکرار (repetition) از اهميتي خاص برخوردار است. وي به تقليد (imitation)، پاداش (reward) و تنبيه (punishment) در فرآيند يادگيري اشاره و نقش آنها را در شکل گيري رفتار و شخصيت مهم ارزيابي مي کند.
از جمله نکات قابل تامل در انديشه لاک درباره فرآيند رشد مي توان به فلسفه آموزشي وي اشاره کرد. پيش از لاک عقيده رايج درخصوص آموزش چنين بود که ذهن کودک همچون يک توده گل رس است که مي توان آن را به هر شکلي درآورد.
لاک به مقابله با چنين ديدگاهي پرداخت و مدعي شد که کودکان ظرفيت هاي شناختي خاص و محدود به خود را دارند و نمي توان وراي فهم کودک مطالبي را به وي منتقل کرد.
هر چند محيط گرايي لاک و طرح ايده لوح نانوشته بايد به منزله طرد ديدگاه پيش ساختگي به شمار آيد، ولي نبايد از اين نکته غافل شد که ميان ۲ ايده قبلي و اين ايده که کودکان داراي ظرفيت هاي شناختي خاص خود هستند، ناهمگوني وجود دارد.
با وجود ناهمگوني در برخي از آراي لاک بايد به اين نکته اذعان کرد که او در جايگاه يک روان شناس بسي فراتر از زمان خود مي انديشيد و گام برمي داشت.
● طبيعت گرايي رمانتيک روسو
ژان ژاک روسو همچون جان لاک براين باور بود که کودکان از بزرگسالان متمايز و متفاوت هستند، ولي با ديدگاه خاص جان لاک درباره لوح نانوشته و صفحه سفيد موافق نبود.
روسو معتقد بود کودکان حالات و روش هاي خاص خود را دارند و مطابق طبيعت خويش و نه براساس الزامات محيط اجتماعي رشد مي کنند. وي با نگاه خوشبينانه خويش براين باور بود که انسان آزاد به دنيا مي آيد ولي اسير نيروهاي اجتماعي مي شود. در واقع روسو، پيروي از طبيعت و کناره گيري از تاثيرات اجتماعي را شرط کسب رشد مطلوب مي دانست.
● تئوري رشد روسو
دوران کودکي از نگاه روسو از اهميتي خاص در فرآيند رشد برخوردار است. آنچه وي بدان توجه مي کند ويژگي هاي دوران کودکي و خصوصيات متمايز آن است. روسو به نقد تفکر رايج پرداخته و مي نويسد:
«بهترين نويسندگان خود را وقف پاسخ به اين پرسش کرده اند که انسان چه چيز را بايد بداند بي آن که از خود بپرسند کودک قادر به آموختن چه چيز است. آنان هميشه به دنبال يک انسان بزرگسال در کودک هستند بي توجه به اين که پيش از تبديل شدن به يک مرد او چيست؟» (به نقل از کرين، ۱۳۸۵، ص۲۷)
از نگاه روسو کودک داراي روش هاي خاص خود در ديدن، انديشيدن و احساس کردن است و به همين دليل متمايز از بزرگسالان عمل مي کند. در واقع روسو معتقد است طبيعت در مقام يک آموزگار کودک را به حرکت وا مي دارد تا ظرفيت ها و استعداد هاي بالقوه خويش را محقق سازد.
با اندک تاملي در سخنان روسو مي توان پي به اين نکته برد که وي نيز همچون جان لاک با ديدگاه پيش ساختگي بشدت مخالف است و به زبان امروزي به کودک مداري (child centered) اهميتي خاص مي دهد و معتقد است کودکان بايد متناسب با سن و ظرفيت هاي خود رشد کنند.

●مسئله: هر كسي كه نگاه كردن به او جايز نيست تماس بدني با او نيز جايز نيست و هرگونه لمس كردن بدن با هر عضوي باشد حرام است و بايد از آن اجتناب كرد مگر ا ...

امروزه آندوسکوپ هاي مينياتوري داخل مجرايي به طور پيشرونده و فزاينده اي نقش مهمي در تشخيص و درمان غيرجراحي بيماري هاي بيلياري و پانکراتيک بازي مي کنند. ...

هنوز ماده ي پيچيده اي در اين دما وجو ندارد . اگر چه ذرات بار دار يا همان لپتون ها نيز وجود داشتند ولي از واكنش دادن با هادرون ها منع مي شدند كه البته ...

● مقدمه حتما ما مي دانيم كه جهان آغازي داشته است ، هرچند كه اين علم از جستجوي بشر براي بهتر فهميدنش چندان راضي نيست . كنجكاوي هاي ما باعث مي شود كه اي ...

● ادرار خوني (هماتوري) چيست؟ هماچوري به معناي وجود خون در ادرار است. هماچوري ميکروسکوپيک به اين معنا است که خون موجود در ادرار فقط هنگام آزمايش ادرار ...

در سال هاي اخير، تکنيک هاي تصويربرداري سيستم گردش خون مانند MR،CT،Ultrasound براي تشخيص بيماري ها توسعه يافته اند که تهاجمات کمتري نسبت به X ray angio ...

دنياي زنان بعضي اوقات تفاوت هاي بزرگي با دنياي مردان دارد و ممکن است بعضي مردها اين موضوع را درک نکنند، در اکثر اوقات زنان در هنگام ازدواج مخصوصا در س ...

هرکسي استعدادي دارد. شايد استعداد شما پاشيدن شير از دماغتان باشد...اما هرچه که باشد اين هم استعدادي است. و تقريباً از همه استعددها مي شود پول درآورد. ...

دانلود نسخه PDF - نگاه مينياتوري