up
Search      menu
مدیریت و اقتصاد :: مقاله نيازهاي زلزله زدگان PDF
QR code - نيازهاي زلزله زدگان

نيازهاي زلزله زدگان

بررسي نيازهاي بهداشتي درماني در جمعيت آسيب ديده از زلزله

تهيه کننده (ها):
* دکتر نغمه صادقي: پژوهشگاه بين‏المللي زلزله‏شناسي و مهندسي زلزله
چکيده مقاله:
تأثير حوادث غيرمترقبه نظير زلزله بر سلامت جمعيت آسيب ديده از جمله مهمترين تبعات منفي اينگونه سوانح بشمار مي‏آيد. از آنجا که ايران از جمله ده کشور سانحه‏خيز جهان بشمار مي‏رود لذا توجه به روشهاي کاهش تبعات و اثرات اين سوانح در کشور از ضروريات است.
در ارزيابي سريع منابع نظام سلامت و نيازهاي بهداشتي درماني بازماندگان هنگام وقوع زلزله، مي توان اقدامات صورت گرفته در زمينه بهداشت محيط ، خدمات ارائه شده پيش بيمارستاني و خدمات ارائه شده بيمارستاني در منطقه آسيب ديده را به منظور طراحي و آماده‏سازي مناسب مداخلات بعدي نظام سلامت مورد بحث و بررسي قرار داد. اينکار بمنظور بررسي وضعيت سلامت جمعيت آسيب‏ديده از زلزله، شناسايي نيازهاي بهداشتي درماني موجود و آتي جهت ارائه راهکار بمنظور برطرف نمودن نيازهاي بهداشتي درماني افراد آسيب ديده صورت مي گيرد. بررسي‏هاي بعمل آمده پس از وقوع زلزله در شهر بم، وضعيت مناسبي را در اين خصوص نشان نمي‏دهد که حاکي از عدم توجه کافي به نيازهاي بهداشتي درماني مردم منطقه مي‏باشد. از آنجاکه بررسي نيازهاي بهداشتي درماني در جمعيت آسيب ديده از زلزله جهت برنامه ريزي ارائه خدمات و انجام مداخلات از اهميت ويژه‏اي برخوردار مي‏باشد، پژوهش حاضر برآن است تا بعنوان پيش درآمدي بر اين مطالعات، وضعيت بهداشتي درماني جمعيت آسيب‏ديده از زلزله را در شهر بم بررسي و نيازهاي بهداشتي درماني آنها را شناسايي نمايد.
مقدمه
تأمين خدمات بهداشتي و درماني از جمله حقوق اساسي انسانها شناخته شده است. اين امر هنگام وقوع حوادث و سوانح طبيعي از اهميت ويژه اي بيشتري برخوردار مي باشد. تأثير حوادث غيرمترقبه نظير زلزله بر سلامت جمعيت آسيب ديده از جمله مهمترين تبعات منفي اينگونه سوانح بشمار مي‏آيد.
نيازهاي بهداشتي درماني جمعيت آسيب ديده از مهمترين نکاتي است که براي تدوين برنامه جامع بخش بهداشت و درمان جهت مقابله با حوادث غير مترقبه، بايد مورد بررسي قرار گيرد . اينکار بمنظور بررسي وضعيت سلامت جمعيت آسيب‏ديده از زلزله، شناسايي نيازهاي بهداشتي درماني موجود و آتي جهت ارائه راهکار براي برطرف نمودن نيازهاي بهداشتي درماني افراد آسيب ديده صورت مي گيرد. بررسي‏هاي بعمل آمده پس از وقوع زلزله در شهر بم، وضعيت مناسبي را در اين خصوص نشان نمي‏دهد که حاکي از عدم بررسي کافي و دقيق نيازهاي بهداشتي درماني مردم منطقه مي‏باشد. انجام چنين مطالعاتي مي‏تواند مسئولين و سازمانهاي درگير در امر مديريت حوادث را جهت تدوين برنامه جامع بمنظور مواجهه اصولي با اينگونه حوادث در آينده ياري دهد. از اينرو در پژوهش حاضر، نيازهاي بهداشتي درماني آسيب ديدگان زلزله مورد بحث و بررسي قرار گرفته است.
مسائلي که بخش بهداشت و درمان در حوادث غيرمترقبه با آنها مواجه است
در ابتدا به مسائل و موضوعاتي که بخش بهداشت و درمان از زمان وقوع حادثه تا پايان هفته اول با آنها مواجه است مي پردازيم ؛
در 3 ساعت اول :
- فرماندهي و کنترل عمليات کمک به مصدومين
- فراخواني پرسنل
- انتقال پرسنل و استقرار آنها در منطقه
در 6 ساعت اول :
- تغيير شيفت کاري پرسنل
- تأمين آب، غذا و پتو
- ذخيره دارو و تجهيزات و بطورکلي افزايش موجودي انبار
در 24 ساعت اول :
- ايجاد مرکز فرماندهي جهت کنترل ارائه خدمات
- استقرار تيم پزشکي
- ايجاد مرکز تخليه مجروحان و قرارگاههاي بهداشتي
- تأمين آب، غذا، پتو
- مراقبتهاي ويژه از بيماران و کشته‏شدگان
در 72 ساعت اول :
- ايجاد هماهنگي در پرسنل بهداشتي درماني
- تأمين نيروي انساني، دارو و غذا براي مراکز تخليه مجروحان و قرارگاههاي پزشکي
- شروع ويزيت و بازديد از جامعه توسط پرسنل بهداشتي
- پاکسازي و پالايش آب
- دفع مناسب مواد زايد
- ارائه مراقبتهاي ويژه به سالمندان و معلولين
در هفته اول :
- ارزيابي صحيح و اصولي مراکز بهداشتي درماني
- نوبتي کردن تيم پزشکي
- شروع مراقبتهاي بهداشت رواني
- توجه به حفظ بهداشت (محيط) و چگونگي دفع مواد زايد
- ارائه خدمات بهداشتي و رفاهي به افراد حادثه‏ديده و گروه آسيب‏پذير [1]
همانطور که ملاحظه مي گردد در تمامي مقاطع و مراحل، مقوله ارزيابي نيازهاي بهداشتي درماني اهميت ويژه اي در امر امدادرساني و ارائه خدمات به بازماندگان دارد و بطور کلي از اجزاي موثر در برنامه ريزي ارائه خدمات بهداشتي درماني در سوانح طبيعي مي باشد.
ارزيابي نيازهاي بهداشتي درماني بازماندگان هنگام وقوع زلزله
ارزيابي را مي توان جمع آوري اطلاعات به منظور برآورد ضايعات و شناسايي و تشخيص احتياجات اصلي جوامع بحران زده دانست که نيازمند اقدامات فوري است. ارزيابي همواره با خود مفهوم سرعت عمل را منتقل مي کند.
در مورد سوانح طبيعي انتظار ميرود که ارزيابي سريع بهداشتي به روشن شدن موارد زير کمک کند :
- نوع فوريت و منطقه صدمه ديده
- اثرات سانحه بر سلامت
- اثر فوري سانحه بر امکانات بهداشتي
- وسعت خسارات در ساير بخشهاي مرتبط با عمليات بهداشتي [2]
بطور کلي به منظور طراحي و آماده‏سازي مناسب مداخلات بعدي نظام سلامت، در ارزيابي سريع منابع نظام سلامت و نيازهاي بهداشتي درماني بازماندگان هنگام وقوع زلزله، موارد زير را مي توان مورد توجه و بررسي قرار داد[3]؛
الف- بررسي اقدامات بهداشت محيط در زلزله
ب- بررسي فعاليتها و خدمات پيش بيمارستاني
ج- بررسي خدمات بيمارستاني
د- مديريت خدمات بهداشتي و درماني
بمنظور انجام ارزيابي مذکور ، در هر يک از موارد چهارگانه بايد به مجموعه سوالات زير پاسخ داده شود.
الف- بررسي اقدامات بهداشت محيط در زلزله
شامل بررسي تأمين و توزيع آب آشاميدني و مصرفي از نظر کميت و کيفيت، کلرزني و پايش آب مخازن، کنترل کمي و کيفي مواد غذايي،چگونگي دفع فاضلاب، اقدام به ساخت حمام و توالت صحرايي، نحوه جمع‏آوري مواد زائد و دفع آن، انجام ضدعفوني منطقه و اطراف آن در 72 ساعت اول، تعيين محل استقرار مناسب براي بازماندگان، استفاده از سموم ويژه جهت کنترل حشرات و جوندگان، ارائه خدمات واکسيناسيون جهت جلوگيري از اشاعه بيماريهاي واگيردار، جمع‏آوري، دفن اجساد و گندزدايي منطقه پس از انتقال اجساد و دفن لاشه حيوانات مي‏باشد.
ب- بررسي فعاليتها و خدمات پيش بيمارستاني
شامل بررسي زمان آغازعمليات ترياژ، نحوه انجام ترياژ، انجام ترياژ رواني، وجود پروتکلي مشخص براي انجام ترياژ استاندارد جهت اولويت‏بندي وخامت حال بيماران براساس نياز به مراقبت پزشکي، نظارت بر نحوه حمل بيماران، نحوه انتقال و جابه‏جايي بيماران به فرودگاه و بيمارستان، رعايت استانداردهاي حمل بيمار ترومايي وارائه مراقبتهاي اورژانس تروما مي‏باشد.
ج- بررسي خدمات بيمارستاني
شامل بررسي وجود برنامه حوادث غيرمترقبه HDP و نيزکارايي برنامه مذکور، نحوه انتقال مصدومان زلزله به مراکز مناسب جهت ادامه درمان، ميزان موارد پذيرش شده به نسبت موارد ارجاع شده، ميزان موارد انتقال يافته به اتاق عمل به نسبت موارد پذيرش شده، ميزان مرگ و مير به نسبت کل موارد پذيرش شده، ميزان معلوليت به نسبت کل موارد پذيرش شده، توجه به موضوع بهداشت رواني هنگام ارائه خدمات، توجه به بيماران خاص و گروههاي آسيب‏پذير هنگام ارائه خدمات، انجام واکسيناسيون بمنظور پيشگيري از شيوع بيماريهاي واگيردار و ميزان رضايتمندي بيماران از ارائه خدمات بيمارستاني مي‏باشد.
د- مديريت خدمات بهداشتي و درماني
شامل بررسي وضعيت موجود و انجام نياز‏سنجي در بخش بهداشت و درمان، وجود برنامه‏ريزي جامع و مدون جهت ارائه خدمات بهداشتي درماني هنگام وقوع بحران، چگونگي تأمين نيروي انساني در بخش بهداشت و درمان و نحوه سازماندهي و استقرار آنان ، نحوه تأمين دارو و تجهيزات پزشکي در منطقه، وجود اختلال در برقراري تماس متقابل بين مراکز جمع‏آوري مجروحان در منطقه با مرکز فرماندهي حادثه ، اولويت‏بندي ارسال کمکهاي پزشکي از خارج از منطقه به داخل منطقه زلزله‏زده، وجود هماهنگي و انسجام هنگام ارائه خدمات پزشکي بين نيروهاي داخلي، وجود هماهنگي بين نيروهاي داخلي و خارجي هنگام ارائه خدمات پزشکي، ارائه آمار صحيح در خصوص تعداد مصدومان و فوت شدگان و نحوه تأمين منابع مالي در بخش بهداشت و درمان مي‏باشد.
بطور کلي ارائه طرحهاي مقابله با حوادث غير مترقبه و تکميل آن اثرات چشمگيري در کاهش مورتاليته و موربيديته در اين حوادث داشته است. موفق بودن طرحهاي ارائه شده براي مقابله با حوادث غير مترقبه در کشورهاي توسعه يافته به گونه اي بوده است که امروزه کليه بيمارستانها در اينگونه ممالک بدون وجود چنين طرحي ارزشيابي نمي شوند [4].
شايان ذکر مي باشد که ارزيابي نيازهاي بهداشتي درماني بازماندگان هنگام وقوع زلزله و شناسايي نيازهاي بهداشتي درماني آنان مي تواند کارشناسان را در تدوين طرحهاي مقابله با حوادث غير مترقبه ياري نمايد.
اهميت امر ارزيابي نيازهاي بهداشتي درماني در سوانح طبيعي
در سوانح طبيعي انجام فعاليتهاي ارزيابي اوليه نيازهاي بهداشتي، طراحي فعاليتهاي بهداشتي، برنامه ريزي ارائه خدمات بهداشتي درماني، برقراري اردوگاههاي آوارگان و نظارت و پايش فعاليتهاي بهداشتي از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد. بدون ارزيابي اوليه، برنامه ريزي ارائه خدمات بهداشتي درماني نمي تواند صورت گيرد و امکانات و خدمات به نحو عادلانه و بهنگام توزيع نخواهد شد زيرا در طي فرآيند ارزيابي، مشکلات شناسايي و اولويت بندي مي گردند.
مواردي که در ارزيابي مذکور مورد بررسي قرار مي گيرند عبارتند از ؛
- تامين زير ساخت لازم براي ارائه مراقبتهاي بهداشتي و درماني که شامل تأمين دارو نيز مي گردد
- حفظ زير ساختهاي محيطي (غذا، آب، بهسازي و کنترل ناقلين)
- ارائه مراقبتهاي بهداشتي درماني (موارد حاد، مراقبتهاي اوليه و مراقبتهاي اورژانس)
- ارائه مراقبتهاي پيشگيري
- بررسي نيازهاي سالمندان و ديگر گروه هاي خاص
- شيوع بيماريهاي عفوني
- حفظ و تامين بهداشت رواني
- تامين مسکن اضطراري
- شناسايي مصدومين و قربانيان[5].
ارزيابي نيازهاي بهداشتي درماني در زلزله بم
زلزله‏اي که در تاريخ پنجم ديماه 1382 در بم بوقوع پيوست، يکي از مخرب‏ترين و ويرانگرترين زلزله‏هاي ساليان اخير در کشور بوده است و حدود 40000 کشته، 12000 مجروح و حدود 50000 نفر بي‏خانمان برجا گذاشت. اين زلزله پيامدهاي وسيع و گسترده‏اي را در جامعه بدنبال داشته است. زلزله بم از جمله حوادثي است که تجربيات حاصل از آن مي‏تواند منشأ تحولات بنيادي در عرصه ارائه خدمات در سوانح طبيعي گردد زيرا در حادثه مذکور عملکرد کارشناسان، مديران، برنامه‏ريزان و مسئولين هر کدام به نوعي ارزيابي گرديد و نقاط قوت و ضعف اقدامات مشخص گرديد. در اين راستا در مجموعه حاضر ابعاد بهداشتي درماني زلزله مذکور بررسي مي گردد.
وضعيت بهداشت و درمان بازماندگان زلزله مذکور، ماهها پس از وقوع زلزله بشرح زير توصيف شده است ؛
در زمينه بازسازي مراکز بهداشت شهري هنوز هيچ اقدامي صورت نگرفته است.
وضعيت بهداشت و محيط زيست احتياج مبرم به رسيدگي و بهسازي دارد. جمعيت چادر نشين و اکثر نجات يافتگان که در کمپهاي موقت زندگي ميکنند با کمبود حمام، توالت، آشپزخانه، آب تصفيه شده و آب آشاميدني سالم مواجه هستند. جمع آوري نامرتب زباله ها نيز از جمله عواملي است که سلامت بهداشت اهالي را مورد تهديد قرار داده است.
شش ماه پس از وقوع زلزله با ادامه يافتن وضعيت نامناسب بهداشت و محيط زيست، آب آشاميدني ناسالم، دسترسي ناکافي به مراکز درماني، وضعيت شهر بم در رابطه با مسائل بهداشتي همچنان مشابه وضعيت اضطراري باقيمانده است. بالا بودن درجه حرارت هوا بهمراه وضعيت نامناسب زندگي به ميزان قابل توجهي شيوع بيماريهاي واگيردار را افزايش داده است. وزارت بهداشت تاکنون وضعيت روحي رواني نيمي از جمعيت را بررسي نموده است و نتيجه بررسي نشان داده که افراد زيادي در اين رابطه نياز به کمک دارند [6].
نارسائيها و مشکلات مذکور حاکي از عدم توجه کافي به وضعيت بهداشت و درمان بازماندگان زلزله بم مي باشد. اتخاذ تدابير و تمهيدات لازم جهت جلوگيري از تکرار اين مسائل و مشکلات در سوانح آتي، ضروري بنظر ميرسد.
نتيجه ‏گيري
زلزله پديده‏اي طبيعي است، آنچه که زلزله را به فاجعه تبديل مي‏سازد فعل و انفعالات زمين شناختي نيست بلکه اثرات، خسارات و تلفات ناشي از آن است. مهمترين مسئله براي برنامه‏ريزي مقابله با حوادث در آينده اين مسئله است که چقدر توانسته‏ايم از تجربيات حوادث پيشين درس بگيريم و اين نکته منوط به آن است که در ابتدا چقدر از اثرات و عواقب آن بر جوامع مطلع هستيم تا در برابر حوادث بعدي بتوانيم خود را بهتر آماده سازيم.
در اين راستا در مجموعه حاضر به ارزيابي نيازهاي بهداشتي درماني بازماندگان هنگام وقوع سوانح طبيعي نظير زلزله، اهتمام شده است. بطورکلي هدف از تمامي اقدامات و مداخلات پس از وقوع زلزله، حفظ و تأمين سلامت بازماندگان مي‏‏باشد که بدون برنامه‏ريزي از پيش تدوين شده و جامع ممکن نيست. چنين برنامه‏اي بايد تدابير و تمهيدات لازم را براي پيشگيري، واکنش و نيز بهبودي جوامع بکار گيرد که اين امر بدون ارزيابي نيازهاي بهداشتي درماني بازماندگان تحقق نمي پذيرد.
اميد است که در آينده از تجربيات زلزله‏هاي پيشين بهره گرفته و با اين سوانح آگاهانه‏تر مقابله نماييم.

شناخت زلزله تعريف زلزله مردم عامي درکلامي ساده زلزله راحرکت ناگهاني زمين ناشي ازخشم نيروهاي ماوراء الطبيعه وخدايان مي دانند که بر بندگان عاصي وعصيانگر ...

زمين لرزه يکي از وحشتناک ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را که روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محکمي تصور مي کنيم که از ا ...

نگاه اجمالي: در هنگام وقوع زلزله بارها با کلمه مقياس ريشتر مواجه مي‌شويم. شايد کلمه مقياس مرکالي هم به گوشتان رسيده باشد. هر چند که کمتر مورد استفاده ...

زمين لرزه يكي از وحشتناك ترين پديده هاي طبيعت محسوب مي شود. اغلب زميني را كه روي آن ايستاده ايم، به صورت تخته سنگ هاي صلب و محكمي تصور مي كنيم كه از ا ...

مقدمه بررسي ادبيات توسعه منابع انساني در سازمان‌ها نشان مي دهد که برنامه هاي آموزشي از ديدگاه مديران همواره يکي از راه‌ حل‌هاي کليدي براي رفع مشکلات د ...

هيه کننده (ها): * سعيد قربان بيگي: استاديار دانشکده مهندسي عمران و آب - دانشگاه صنعت آب و برق تهران چکيده مقاله: ناپايداري شيبهاي اطراف رودخانه و فراز ...

چند سالي است که صنعت دريانوردي به عنوان صنعتي جوان در مجامع سياسي و اقتصادي مملکت به صورت جدي مطرح شده است. آمار و ارقام برگرفته از تحقيقات بنگاه هاي ...

تعريف رشد اقتصادي رشد اقتصادي به تعبير ساده عبارت است از افزايش توليد يک کشور در يک سال خاص در مقايسه با مقدار آن در سال پايه. در سطح کلان، افزايش تول ...

دانلود نسخه PDF - نيازهاي زلزله زدگان