up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله نقش جنگلها PDF
QR code - نقش جنگلها

نقش جنگلها

● تعاريف جنگل
▪ تعريف اول
جنگل ناحيهاي که از درختهاي انبوه پوشيده باشد را جنگل مينامند. در جنگل طبيعي معمولاً درختان کوچک و بزرگ وتنومند بطور نامنظم وهمچنين علفهاي خودرو فراوانند.
▪ تعريف دوم
جنگل مجموعه اي است از درختان، درختچه ها، پوشش گياهي، جانوران و ميکروارگانيسم ها (قارچها، باکتريها و ويروسها) که به همراه عوامل طبيعي غير حياتي مانند خاک، آب، دما، باد و ... محيط و رويشگاه (Habit) مشخص و معلومي را به وجود آورده اند.
جنگلها در تمام نواحي زمين که قابليت رشد درخت در آنها وجود دارد و از نظر ارتفاع در زير خط درخت قرار دارند يافت ميشوند، مگر اينکه بارش باران در آنجا کم بوده، يا تناوب آتش سوزيهاي طبيعي زياد باشد. جنگلها عمدتاً شامل تعداد زيادي از گونههاي درختان با ارتفاع مختلف ميباشند، و در کنار اينها درختچهها و درختان جوان رشد ميکنند، که سبب استفاده بهينه از نور آفتاب ميشود. يک جنگل به شکل طبيعي اش، محل زندگي بسياري از جانوران و گونههاي گياهي ميباشد، و زيست توده آن در هر واحد سطح، در مقايسه با بيشتر زيست بومها زيادتر ميباشد. از ديدگاه بومشناختي، ممکن است يک جنگل از يک درختزار متمايز باشد. جنگل کم و بيش، سايباني متراکم دارد، و شاخ و برگ درختان به هم ميرسند يا اين که در هم تنيده ميشوند؛ يک درختزار عمدتاً سايبان بازي دارد، که مقداري نور خورشيد از بين درختان نفوذ ميکند.
بيشتر از تمام مناطق دنيا جنگلهاي برگ ريز معتدل بر اثر فعاليتهاي انسان تحت تأثير قرار گرفتهاند. در اکثر مناطق معتدل، نواحي وسيعي از جنگلها براي احداث راههاي کشاورزي از بين رفتهاند. اين فرآيند چندين قرن پيش در اروپا آغاز شد و منجر به باقي ماندن تعداد کمي از جنگلهاي خالي از سکنه شد. در شرق آمريکاي شمالي، جنگل زدايي با ورود مهاجران اروپايي آغاز شد اما هنوزبه وسعت آنچه در اروپا رخ داده، نرسيده است.
● بوم شناسي
عوامل زيستي و غير زيستي رويشگاههاي جنگلي با تأثيرات متقابلي که بر هم مي گذراند، سبب برقراري و تداوم سيکل حياتي در جنگل مي شوند به عبارتي ديگر اين تأثيرات ديناميک سبب ايجاد مراحل و فازهاي تحولي در جنگل مي شود. جوامع جنگلي گوناگون در نتيجه تأثيرات متقابل عوامل حياتي و غير حياتي بر هم در طي دوران بسيار طولاني که به ميليونها سال قبل بر مي گردد؛ توانستهاند بر مبناي ويژگيهاي اکولوژيکي و نيازهاي زيستي خود، مناطق مختلفي را تحت پوشش خود قرار دهند. به عبارتي ديگر هر گونه گياهي شرايط اکولوژيکي خاصي را مي تواند؛ تحمل کند و بر همين اساس در مناطق مختلف دنيا پوشش گياهي متفاوتي را شاهد هستيم. به طوري که در عرض هاي جغرافيايي پايين جنگلهاي تروپيکال (مناطق حاره اي) را شاهديم و با افزايش عرض جغرافيايي به ترتيب گونه هاي مناطق مديترانهاي، معتدله خزان کننده و در نهايت گونه هاي سوزني برگ هميشه سبز (مناطق بوره آل) را مي توانيم مشاهده کنيم. اما اين وضعيت در برخي مناطق به دليل تفاوتهايي که در شرايط اکولوژيکي به وجود مي آيد از جمله شرايط توپوگرافيک (پستي و بلندي)، ادافيک (خاک)، بيوتيک (زيستي)، کليماتيک (آب و هوا)، ممکن است مغاير با اصول کلي عنوان شده در بالا باشد. به طور مثال در ارتفاعات مناطق تروپيکال (حاره اي) چه بسا گونه هاي مناطق معتدله و... را شاهد هستيم. اما آنچه را که بايد به آن اشاره نمود اين است که اجزا اصلي تشکيل دهنده رويشگاههاي جنگلي نيز مانند تمام جوامع زيستي در طول حيات خود همواره متأثر از عوامل طبيعي و غير طبيعي، تحولات گوناگوني را سپري مي نمايند.
● تخريب جنگل
در جنگلهاي طبيعي شروع سيکل تمامي و تحملي در جنگل و به تبع آن روند توسعه و پايداري در اکوسيستمهاي جنگلي همراه با مرحله تحولي «تخريب» همراه است. بنابراين يک درخت جنگلي پس از رسيدن به سن دير زيستي فيزيولوژيک، يعني زماني که اندامهاي مختلف يک درخت جنگلي در نتيجه کهولت سن و پيري، دچار نارسايي شدند، در نتيجه اختلالاتي که در فعاليتهاي بيولوژيکي گياه حادث مي شود، که نماد ظاهري آن خشک شدن شاخه ها و اندامهاي قسمتهاي هوايي درخت (تاج)، کوچک شدن سطح تاج پوشش درخت، پوسيده و توخالي شدن تنه در اثر حمله آفات و بيماريها خواهد بود. در چنين شرايطي با حدوث يک باد سنگين و با بارش سنگين نزولات جوي (بخصوص برف)، ايجاد زلزله، صاعقه، زمين لغزش و ساير عوامل تخريب طبيعي، درختان مزبور افتاده و در نتيجه حرفه هايي در تاج پوشش جنگل ايجاد مي شود که در واقع روندهاي تحولي در جنگلهاي دست نخورده (جنگل بکر) از همين نقطه آغاز مي شود. (دلفان اباذري ۱۳۸۱). اين مرحله تحول مي تواند به طور نسبي طولاني (در يک سيکل طبيعي) و يا کوتاه مدت (در نتيجه حدوث عوامل غير مترقبه طبيعي) باشد (Emborg و همکاران ۲۰۰۰). به دنبال ايجاد حفره در توده هاي جنگلي و تابش نور بر عرصه رويشگاه با مساعد بودن شرايط رويشگاهي و وجود بذر مناسب (به لحاظ کمي و کيفي)، گروههاي زادآوري به تدريج حفره هاي موجود را پوشش مي دهند که اين مرحله از تحول را تحت عنوان «مرحله تحولي تجديد حيات» ناميده مي شود. گروههاي زادآوري به مرور زمان و در نتيجه رقابت بين آنان بر ميزان رشد قطري و ارتفاعي خود مي افزايد و در اين مرحله تعداد قابل توجهي از نهالها مغلوب واقع شده و به تدريج حذف مي شوند. ولي پايه هاي موجود بر ميزان رشد خود همچنان خواهند افزود، اين مرحله را در اصطلاح«مرحله تحولي صعود و افزايش رشد» يا «مرحله تحولي تشکيل توده» ناميده مي شود. توده هاي جوان تشکيل شده در حفره ها، در مراحل اوليه به صورت يک جنگل جوان نسبتاً همسال به نظر مي رسند که در اصطلاح تحت عنوان «فاز جنگل جوان» ناميده مي شوند. در اين توده ها به تدريج برخي از پايه ها که از شرايط رويشگاهي مطلوب تري مانند نور، رطوبت، خاک، جهت و ... بهره مند هستند از نظر رشد قطري و ارتفاعي از ساير پايه ها پيشي گرفته و ضمن ايجاد تفاوت آشکوب، تفاوتهايي نيز از نظر قطر نمايان مي سازند. در اين مرحله جنگل داراي ساختار پلکاني خواهد بود و به عبارت ديگر درختان با قطر و ارتفاع متفاوتي در عرصه جنگل ديده مي شوند که در اصطلاح اين وضعيت را تحت عنوان «فاز تک گزيده» مي توان نامگذاري نمود. با عبور از اين مرحله و به تدريج درختان موجود در توده جنگلي به يک ساختار مشخصي مي رسند که در آن درختان موجود داراي ارتفاع نسبي برابر (يک آشکوبه) و از نظر قطري نيز نزديک به هم هستند. در اين وضعيت جنگل به ظاهر به توده جنگلي همسال نزديک است که از آن تحت عنوان «جنگل همسال دروغين» نيز اسم برده مي شود، که اين مرحله تحت عنوان «مرحله تحولي اپتيمال» نامگذاري مي شود. تحولات در جنگل چنانچه تحت مداخلات شديد انساني قرار نگيرد در جنگلهاي طبيعي شمال ايران در يک سيکل طبيعي حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ سال به درازا مي کشد (دلفان اباذري ۱۳۸۱ و Korpel ۱۹۹۵). اما در جنگلهايي که تحت مديريت قرار مي گيرند، دخالتهاي علمي سبب آن مي شود که طول هر يک از اين مراحل تحولي را کوتاهتر نموده و در ضمن ارزش هاي توليدي درختان جنگلي را نيز افزايش مي دهند.] نمونهها
جنگلهاي باراني کاج آمريکاي شمالي
در طول ساحل غربي آمريکاي شمالي، آب و هواي مرطوب و معتدل، جنگلهاي کاج باراني را که از آلاسکا تا شمال کاليفرنيا امتداد يافتهاند بوجود آورده است. اين جنگل منحصر به فرد، مدتهاي مديد در معرض تهديد بوده است زيرا ميتوان از درختانش براي سوخت و کاغذ سازي استفاده کرد. حدود ۹۰ درصد ازجنگلهاي اوليه اکنون کاملاًَ از بين رفتهاند. گرچه جنگلهايي که درختانشان قطع شدهاند معمولاَ دوباره کاري ميشوند، اما رستني هاي جديد، حيات وحش کمتري را نسبت به جنگلهاي اوليه در خود پناه ميدهند.
جنگلهاي شمالي بارش برف در جنگل و اندازه گيري آن
جنگل ها مي توانند با ايجاد سايه باعث تاخير در ذوب شدن برف ها شود و يا با ايجاد مانع در انباشتگي برف ، رد تداوم آب شدن برف ها تاثير گذار باشد. مديران جنگل مي توانند از يان خصوصيت در کنترل رواناب بهاره متناسب با نيازهاي آبي کشتزارهاي مجاور جنگل بهره بگيرند. بعضي از جنگل هاي مناطق شمالي امريکا طوري مديريت مي شوند تا بتواند تجمع مقدار برف را افزايش دهند بدين معني که درختان را با توجه به وضعيت پستي و بلندي منطقه و جهت وزش بادهاي غالب ، برش مي زنند.
اندازه گيري مقدار برف کاري است مشکل ، اما در آبخيز هاي مناطقي که ميزان بارش در آن زياد است لازم است مقدار برف روي زمين با عمق برف پشته و مقدار آب توليد شده از آن را بدانيم . در اين مناطق ريزش برف ۷۰-۸۰% مقدار بارش ساليانه را تشکيل مي دهد. اين وضعيت سبب ابداع روش هاي ويژه اي براي اندازه گيري و اداره ي برف پشته شده است. جنگل بانان در امر اندازه گيري و مديريت برف پشته وظيفه ي مهمي به عهده دارند زيرا مناطق برف گير اغلب جنگلي است و گفته مي شود که تقريبا ۷۵% آب مورد نياز مناطق امريکاي شمالي از اين اراضي جنگلي برف گير تامين مي کند.
● منابع آبي –جنگلي در ايران و جهان
بر اساس آمارهاي ارائه شده از طرف سازمان هواشناسي جهان , حجم کل آب دنيا ۱.۴ ميليارد متر مکعب است. از اين مقدار ۲.۵ درصد را آب شيرين تشکيل مي دهد که تقريبا معادل ۳۵ متر مکعب مي باشد. بخش عظيمي از اين آب شرب در سيستم چرخه ي آب به صورت تبخير به هوا بر مي گردد و فقط ۴۱۰۰۰ کيلومتر مکعب آب باقي مي ماند که معادل ۳۵ متر مکعب است. بيشترين قسمت اين آب به صورت آب هرز هدر مي رود و چيزي حدود ۱۰۰۰کيلو متر مکعب به صورت آب شيرين مصرفي دنيا در کشاورزي ،صنعت و مصارف شهري مورد استفاده قرار مي گيرد.اين آمار گوياي اين مطلب که اگر کل آب موجود دنيا به اندازه يک بشکه ۲۰۰ ليتري فرض شود . آ ب قابل استفاده ساکنين زمين از آن فقط CC۲۰خواهد بود. به طوري که ۲۷۵ميليارد متر مکعب آب موجود در کشور ناشي از نزولات جوي و ورود آبهاي خارج از کشور ، سهم آب شيرين مصرفي بخش هاي صنعت ، کشاورزي و شهري حدود ۴۰ ميليارد متر مکعب است. آمارهاي فوق بيانگر ميزان هدر رفتن آب شيرين و مصرفي در سطح اين کره ي خاکي است. به طوري که اکثر کشورهاي دنيا از جمله کشور خودمان با مسئله ي بحران آب به صورت جدي مواجه هستند. لازم به ذکر است که منظور از بحران آب کمبود آب نيست بلکه مسئله تنش آبي مطرح است. متوسط نياز سرانه هر نفر در سال ۸۰۰ متر مکعب است که تا سال ۲۰۵۰ ميلادي به ۱۱۵۰ متر مکعب خواهد رسيد. بر اساس نوعي تقسيم بندي که در سال ۱۹۳۳ توسط خانم فالکن مارک صورت گرفت و مورد تائيد سازمان کشاورزي و خوار بار جهاني (FAO) وابسته به سازمان ملل متحد نيز واقع شد، کشور هاي دنيا بر اساس تنش آبي به سه دسته تقسيم بندي مي شوند:
۱) کشورهاي بدون تنش ( با سرانه ي بيش از ۱۰۰۰ متر مکعب در سال)
۲) کشورهاي با تنش آبي مزمن ( با سرانه ي بيش از ۵۰۰ تا ۱۰۰۰متر مکعب در سال)
۳) کشورهاي با تنش آبي مطلق (با سرانهي زير ۵۰۰ متر مکعب در سال)
بر اساس اين تقسيم بندي ، ايران در حال حاضر در دسته ي (ب) قرار داردو در سال ۲۰۵۰ ميلادي به دسته ي (ج) ملحق خواهد شد.
جنگل ها با توجه به اثرات و نقش هاي انکار ناپذيري که در نظام هيدرولوژيکي زمين دارند مي توانند نقش ارزنده اي در جلوگيري از هرز رفتگي منابع آبي داشته باشند. جنگل هاي دنيا با سطحي معادل ۳.۵ ميليارد هکتار که ۲۶% از سطح خشکي ها را در بر مي گيرند، به سهم خود در جهت حفظ منابع آبي دنيا موثر بوده و بهينه نمودن اين اثر مي تواند مورد توجه جدي باشد ، چناچه در کشورهايي نظير امريکا و استرليا سالهاست بر روي اين مسئله کار شده است و هيدرولوژيست هاي جنگل با استفاده از تکنيک هاي مهندسي گام هاي موثري در اين زمينه برداشته اند. درايران نيز جنگل ها با سطحي حدود ۱۲.۴ هکتار که حدود ۷.۴% از خاک کشورمان را تشکيل مي دهند.
● هيدرولوژي جنگل
کليه ي اثراتي که جنگل ها و بوته زارها بر روي آب و هوا ، گردش آب ، فرسايش خاک، سيلابها ، حاصلخيزي خاک، فيزيک دماي ماده و شدت اندازه ي حرکت آنها در بيوسفر جنگلي مي گذارند( ا زنوک تاج درختان تا انتهاي ريشه) را هيدرولوژي جنگل گويند.
● بارش در جنگل و اندازه گيري آن
دو مشکل عمده در اندازه گيري بارندگي وجود دارد که هيچ کدام از آنها به طور کامل برطرف نشده است. اولين مشکل نبود دستگاه اندازه گيري دقيق و دومين مشکل نصب و به کارگيري دستگاه مورد نظر است. اولين مشکل را اشتباه دستگاه اندازه گيري و دومين مشکل را اشتباه در نمونه برداري مي گويند.
اين اشتباهات در اثر وجود موانع ، صعود هوا براي دامنه ها و بالاخره وجود بادهاي ويژه در مناطق باز و کم وسعت جنگلي حادث مي شود. طبق مطالعات آماري توده هاي هوايي که ايجاد بارندگي مي نمايند به طور متوسط ۲۶ کيلو متر مربع وسعت دارند لذا اگر از نظر اقتصادي امکان پذير باشد رد هر ۲۶ کيلومتر مربع حداقل مي بايست يک دستگاه اندازه گيري نصب شود. اندازه گيري بارش در مناطق جنگلي و اطراف آن مشکلات عمده اي در بردارد. معمولا دستگاه ها در مناطقي نصب مي گردد که به قدر کافي باز شده اند به طوري که هيچ گونه تاج پوششي بين زاويه ي۴۵ درجه حادث از محل محور دهانه دستگاه وجود نداشته باشد و نياز به باز کردن اطراف دستگاه ها در مناطق پر شيب کوهستاني بقدري وسيع است که عملا اين کار غير محتمل مي گردد. بعضي ا زکارشناسان هيدرولوژي جنگل پيشنهاد کرده اند که دستگاها را روي ميله هاي بالاتر ا زتاج پوشش درختان قرار دهند اما اين وضعيت اثر جريان هاي باد را به طور شديدي در دهانه باران گير دستگاه افزايش مي دهد . باز کردن جنگل در اطراف دستگاه تا اندازه اي عنوان يک حفاظ را دارد و معمولا برآورد قابل قبولي را از کل باران به دست مي دهد.
● اثرات جنگل در توزيع مجدد بارش
پوشش گياهي به ويژه در جنگل ها اثرات مهمي در توزيع و پراکنش در طي ريزش دارد. کل بارش به سه طريق پراکنده مي گردد:
۱) قطراتي از باران که به وسيله ي شاخ و برگ درختان دريافت مي شود برگاب نام دارد.
۲) قطراتي را که بدون برخورد به اندام درختان مي گذرند و يا از تاج پوشش آنها به زمين مي ريزند ميان گذر نام دارند.
۳) آن قسمت از باران را که به وسيله ي شاخ و برگ درختان و ساقه ي آنها جمع آوري مي شود و به زمين مي رسند ساقاب نام دارند.
ميان گذر و ساقاب مقدار خالص باران را نشان مي دهند که بستگي به مقدار باران ، گونه ي گياهي و فصل سال دارد. در مناطق جنگلي خالص بارش ممکن است از صفر درصد در باران هاي خفيف تا بيش از ۹۵% مقدار بارش ناخالص ، در باران هاي شديد تغيير کند.

هر چند وقت يک بار ورود يک تکنولوژي جديد انقلابي در رشته نقشه برداري ايجاد مي کند که باعث مي شود انجام کارهاي غير ممکن يا سخت به کارهاي روز مره و عادي ...

تعريف جنگل و انواع آن جنگل منطقه وسيعي پوشيده از درختان ، درختچه ها و گونه هاي علفي است كه همراه با جانوران وحشي نوعي اشتراك حياتي گياهي و جانوري را ت ...

تفاوت آب و هوا و اختلاف درجه گرما در نقاط مختلف کشور ، انتشار درختان جنگلي و تقسيمات جغرافيايي ويژه گياهي را سبب شده است. در شمال ايران جنگلهاي انبوه ...

روي (Zn) نقش روي در خاک: مقدار روي در کره خاکي تقريباً 80 ميلي گرم در کيلو گرم است. و در خاک مقدار آن از 10 تا 300 و به طور متوسط 50 ميلي گرم در کيلو ...

● تعاريف جنگل ▪ تعريف اول جنگل ناحيه اي که از درختهاي انبوه پوشيده باشد را جنگل مي نامند. در جنگل طبيعي معمولاً درختان کوچک و بزرگ وتنومند بطور نامنظم ...

داشتن ريه هايي سالم، ميزان بالايي اکسيژن براي خونتان فراهم مي کند و باعث مي شود بتوانيد کار کنيد، فعاليت کنيد و به خوبي زندگي کنيد. همچنين دي اکسيد … ...

جنگل داري عبارتست از به کارگيري مجموعه اي از علوم و فنون که درجهت شناخت جوامع متنوع جنگلي، آگاهي از کيفيت و کميت آن ها، پرورش توده هاي جنگلي، بهره برد ...

آمازون، نام جنگل بسيار بزرگي در امريکاي جنوبي است. جنگلهاي باراني آمازون در تمام فصول سال داراي هوايي گرم با رطوبتي بسيار زياد مي باشند. متوسط درجه حر ...

دانلود نسخه PDF - نقش جنگلها