up
Search      menu
آموزش,روانشناسی :: مقاله نقش تربيتي معلم PDF
QR code - نقش تربيتي معلم

نقش تربيتي معلم

چگونه معلمي خوب باشيم

آموزش و تدريس کاري بسيار ظريف و حساس است: زيرا هر کس که سوادي يا معلوماتي در رشته خاصي کسب کرده است نمي تواند معلم موفقي باشد. معلم شايسته فقط آن کسي نيست که در يک دبستان يا دبيرستان تدريس مي کند، بلکه مي تواند هر فرد واجد شرايطي باشد که در يک پرورشگاه و سازمان تربيتي، يک دانشکده، يک کارگاه يا کارخانه، يک ورزشگاه، يک زندان يا يک ندامتگاه فعاليت مي کند و بخواهد در کار تدريس و فن آموختن موفقيت به دست آورد. بنا بر آنچه گذشت هر داوطلب شغل معلمي بايد با ويژگي هاي معلمان خوب و پرورشکاران نمونه آشنايي حاصل کند و بداند که معلمان کامياب از چه صفات و مزايايي برخوردارند و چه پيشرفت هاي علمي و آموزشي در بالا بردن سطح کارآيي و مهارت آنان موثرترند.
به علاوه به عنوان يک کارشناس و منتقد تربيتي چگونه مي توانند به پرورش داوطلبان شغل معلمي ياري کند و نارسايي و ناتواني معلمان ناکام را مشخص سازد و معلم کند چگونه مي توان به رفع آنها توفيق يافت. در واقع چنين شرايطي تنها موجب سازندگي و پيشرفت کار معلمان شايسته و برجسته نمي شوند، بلکه به طور کلي با افراد کامياب و موفقي نيز ارتباط پيدا مي کنند که به نوعي با مردم داد و ستد اجتماعي دارند.
نقش تربيتي معلم
براي معلمان به طور کلي دو نقش يا دو وظيفه منظور گرديده است. نخستين وظيفه آنان مسووليتي است که در برابر فرهنگ جامعه خود به عهده گرفته اند و ديگر، وظيفه اي که در قبال شاگردان پذيرفته اند. اين دوگانگي وظيفه اغلب همزمان با يکديگر انجام مي گيرد. در مورد نخست ممکن است معلمان نسبت به فرهنگ حاکم بر رفتار جامعه خود نظرهاي خاصي را دنبال کنند و در مورد دوم فقط به آموزش کودکان و نوجوانان توجه نمايند.
پس، معلمان هم با فرهنگ هر قوم و ملتي و هم با شاگردان آن منطقه ارتباط دارند.
منظور از فرهنگ طرز زندگي معمول يا ميراث اجتماعي مردم است و محصول همه گونه تجربه هاي انساني است که در پرتو آن گروهي از مردم به راه و رسم زندگي خود ادامه مي دهند. فرهنگ به طور کلي به اموري مانند زبان، آداب و رسوم، اخلاق، ابزارها و روش هاي معمول، معلومات ساخته هاي هنري و نمايشي، آرمان ها و ملاک هاي رفتاري يک جامعه يا يک کشور اطلاق مي گردد.
نقش معلم نسبت به فرهنگ
يکي از وظيفه هاي مهم هر معلمي انتقال بخشي از ويژگي هاي فرهنگ ملت خود به نسل جوان جامعه است که مورد تاييد اکثر مردم قرار گرفته باشد، اما بايد توجه داشت کوششي که در راه اجراي چنين وظيفه اي به کار مي رود امر تربيت را در وضع محافظه کارانه اي قرار مي دهد و آموزش و پرورشي که فقط به حفظ دستاوردهاي گذشت و فرهنگ موجود بپردازد نمي تواند پويا، مترقي و متحول به شمار آيد.
از يک فرهنگ ايستا نمي توان اميد هيچ گونه موفقيت و پيشرفتي داشت. فرهنگي که نتواند خود را با دگرگوني هاي زمان تطبيق دهد و با معيارهاي نو سازگاري برقرار نمايد محکوم به شکست و عقب ماندگي است.
اگرچه در بسياري از جامعه ها اکثر مردم، هم به حفظ ميراث هاي فرهنگي و هم به اصلاح و پيشرفت آن اظهار علاقه مي کنند. اما دشواري هاي کار معلم در اين است که چگونه بتواند ميان اين دو قطب متضاد سازش و هماهنگي به وجود آورد. در اينجا براي معلم ممکن است چهار وضع يا حالت پيش بيايد:
۱) نفي فرهنگ موجود
معلماني که ميراث فرهنگ ملي را ناديده مي انگارند، آن را عاملي عقب مانده، واپس گرا، يا حتي زيان بار مي شمارند و معتقدند که چنين فرهنگي برخلا ف طبيعت، آزادي و آرزوهاي بشري است و نبايد به آن بها يا اعتباري داده شود. پيروي از آداب و رسوم آن نادرست و ابلهانه است. به اين جهت، مي کوشند شاگردان خود را از تعلق به چنين فرهنگي نوميد و دلسرد نمايند و حتي از اصلاح عيب و نقص آن سر باز مي زنند. آنچه مي خواهند نفي هرگونه فرهنگي است. به عقيده آنان انسان بايد آزاد باشد تا هر طور که مي خواهد رفتار کند.
۲) طرح فرهنگ نو
چون اين دسته از معلمان افرادي نوجو و تجدد طلبند به طرح و ايجاد فرهنگ آرماني و متعالي خود دست مي زنند. براي اجراي اين منظور به شاگردان خود، نگرش ها، ارزش ها و معلوماتي را مي آموزند که سبب حرکت آنان به سوي آرمان هاي آنان مي گردد و چون از فرهنگ موجود دلخوش نيستند همواره کوشش مي کنند طرح فرهنگي خود را که اغلب «بازسازي اجتماعي» مي نامند از قوه به فعل در آورند.
۳) حفظ فرهنگ موجود
گروه ديگري از معلمان با شور و عشقي سرشار خود راحامي و پشتيبان فرهنگ جامعه خود مي شمارند و براي ارزش ها، اعتقادها، نگرش ها، دانش هاي ملي و ميهني اهميت و احترام فراواني قائلند، فرهنگ موجود را، آنگونه که هست ارج مي نهند، به تجليل و ستايش نقاط مثبت آن مي پردازند و مي کوشند آن را دست نخورده و بي کم و کاست به نسل هاي جديد تحويل دهند. اين افراد انکار نمي کنند که رويدادهاي تاريخي دگرگوني هاي فرهنگي به وجود مي آورند و اگر خوشي و نيکبختي مردم را فراهم آورند با فرهنگ مردم پيوند مي يابند و جزو آن مي شوند.
در هر حال معلماني که حافظ فرهنگ هستند خود را در دگرگوني هاي فرهنگي سهيم نمي دانند، بلکه هر تغييردهنده اي را بدعت گزار يا خائن مي شمارند.
اين دسته از معلمان را غالبا محافظه کار ناميده اند. اما، آنان خود را «درست آيين» مي شناسند و هر شاگردي که بکوشد برخلاف سنت و قراردادهاي اجتماعي مرسوم رفتار کند در برابرش سخت ايستادگي مي کنند و همانند بازسازان و تجديد نظرطلبان اجتماعي از راه ارشاد و خيرخواهي به تلقين عقايد خود مي پردازند و هدف هاي مطلوبشان را در انديشه و رفتار شاگردان منعکس مي سازند.
اين دسته از معلمان برخلاف سه دسته ديگر مانند دانشمندان و پژوهشگران در آزمايشگاه رفتار مي کنند. بدين معنا که وقتي موضوع مورد تحقيق «فرهنگ» است کوشش نمي کنند که بي دليل منطقي به نقي و تغيير يا حفظ فرهنگ اقدام کنند، بلکه آن را مورد ارزيابي دقيق قرار مي دهند، جنبه هاي مثبت و منفي، سودمند و زيان بار و به طور کلي ميزان مشروعيت آن را مشخص مي کنند.
به طوري که ديده مي شود اين افراد مي کوشند تضاد ها تناقض هايي که در فرهنگ وجود دارد روشن سازند و راه حل احتمالي آنها را بيابند تا از صدمه زدن به معيارهاي ارزشمند آن جلوگيري کنند. اميد واقعي اين معلمان اصلاح طلب و آزادمنش اين است که وقتي شهروندان بياموزند، مسائل را با انديشه اي معقول مورد بررسي قراردهند رفته رفته فرهنگ شکل منطقي به خود مي گيرد و پالايش مي يابد.
روش آموزشي اينان برخلاف معلمان ديگر برپايه حقيقت جويي، طرد هرگونه پيشداوري و نظم و سازندگي موثر، استوار است و به شاگردان شان مي آموزند که براي ايجاد يک فرهنگ مترقي و پايدار بايد همواره از روي بينش و با دلايل عقلي رفتار کنند.
● اهميت ويژگي هاي رفتاري معلمان
روان شناسان تربيتي همان گونه که براي شاگردان مدرسه ويژگي هايي يادآور شده اند براي معلمان موفق نيز شرايطي تعيين کرده اند که در گزينش آنان و پيشرفت تحصيلي شاگردان داراي اهميت فراواني است. از سويي برخي تصور کرده اند که شرايط لازم براي معلمان خوب اموري فطري و ذاتي هستند و با آموزش و پرورش ارتباطي ندارند. اگر چنين نظري درست باشد، در اين صورت سازمان هاي تربيت معلم ديگر معنايي نخواهند داشت. اما در واقع چنين نيست. تجربه نشان داده است که معلمان خوب، متوسط و ضعيف با گذراندن يک دوره آموزشي پربار پرورشکاراني بهتر و موثر تر شده اند.
شايد بعضي ها شرايط و ويژگي هايي را براي معلمان شايسته و موفق پيشنهاد کنند، اما ممکن است ويژگي هاي آن دسته از پرورشکاران ارزشمندي که براساس پژوهش هاي روان شناسان فراهم آمده اند با نظر آنان مغاير باشند. گروهي ديگر نيز تصور کرده اند که معلم خوب هميشه به موقع سرکلاس حضور مي يابد از شاگردان راضي است و شاگردان هم از او رضايت کامل دارند. اما پس از رسيدگي به کارنامه اودر پايان هر دوره درسي مشاهده مي شود که نتيجه کار رضايت بخش نيست.
همچنين، اگرچه تشويق شاگردان نرم خويي و همدلي با آنان از ويژگي هاي جالب و مهم هر معلم موفقي به شمار مي آيد، ولي تحقيق و تجربه کارشناسان تربيتي نشان داده اند که اين صفات از ويژگي هاي درجه اول معلمان برجسته نمي باشند. البته، معلمان خوب و بد همه جا ديده مي شوند. تربيت معلمان خوب، که يکي از هدف هاي روانشناسي تربيتي است، تنها به مدارس اختصاص ندارد، بلکه به همه واحدهاي اجتماعيمربوط مي شود. چنانکه هر پدر و مادري به نوبه خود معلم به شمار مي آيند.بنابراين، آموزش صحيح و تضمين موفقيت يادگيرنده شرط اصلي واساسي پيشرفت هاي علمي، اجتماعي و اخلا قي است.
در اينجا پيش از آنکه به تشريح شرايط لا زم براي معلمان موفق پرداخته شود، لا زم است يادآور شويم که روان شناسان اين ويژگي ها را از ديدگاه هاي مختلف مورد بررسي قرار داده و اصولي را پيشنهاد کرده اند. ما اين شرايط را، تا حدودي که امکان پذير باشد، بيان مي کنيم و در باره آن به بحث مي پردازيم.
● يش نياز ويژگي هاي معلمان
گروهي از پژوهشگران تربيتي براي شغل معلمي دو پيش نياز اصلي را که عبارتند از علا قه به تدريس و ايجاد علا قه در شاگردان، مورد توجه قرار داده، يادآور شده اندکه براي گزينش معلمان واجد شرط نخست بايد مسلم شود که آيا داوطلب زمينه دريافت اين دو پيش نياز را داراست يا نه؟
۱) علا قه به تدريس
پژوهشگران عشق و علا قه به تدريس را نخستين پيش نيازمعلمي دانسته اند و اين نبايد به آن علت باشد که معلمي شغلي شريف و مورد احترام مردم است. بلکه بدان سبب است که تا کسي به کار تدريس علا قه مند نباشد، هرگونه شرايط ديگري بي حاصل خواهد بود. و حتي معتقدند که معلم بايد موضوع درس و تدريس را بيشتر از شخص خود دوست داشته باشد، يعني ، معلم رياضي نخست بايد به رياضي علا قه مند باشد و گرنه نبايد آن را تدريس کند و از هيچ معلمي نيز نبايد خواست موضوعي را که دوست ندارد درس بدهد. معلمي که به عللي در برخي از کلا س ها چندين موضوع مختلف را درس مي دهد، معلم خوبي نيست، مگر آنکه نخست ثابت شود که وي همه آن درس ها را دوست دارد.
البته کم اتفاق مي افتد که يک نفر به چندين موضوع درسي به طور يکسان علا قه داشته باشد.
وقتي معلمي از روي بي ميلي و با قيافه اي حاکي از بيزاري بگويد «گويا درس تاريخ داريم يا مثل اينکه امروز تاريخ داريم، يا، خواه ناخواه درس تاريخ را بايد آغاز کنيم» بيانگر اين واقعيت است که معلم خود به درس تاريخ علا قه اي ندارد و به طور ضمني مي رساند که تاريخ درس مهمي نيست و وقتي شاگرد مي بيند معلم نسبت به درس بي تفاوت است او نيز بي تفاوت مي شود.
در واقع هر معلمي بايد کار خود را به يک موضوع درسي محدود کند و در صورت امکان بيش از روزي يک بار آن را تدريس نکند، زيرا کلا س هاي مکرر غالبا خسته کننده و کم بار است و در نتيجه به آمادگي ذهني معلم و يا پيشرفت تحصيلي شاگردان زيان وارد مي کند.
۲) ايجاد علا قه در شاگردان
تنها علا قه معلم به موضوع درس کافي نيست، بلکه او بايد بتواند اين علا قه را در شاگردان خود نيز ايجاد کند. تدريس خوب نياز به مهارت دارد و آن هنگامي حاصل مي شود که معلم نشان دهد هم به شغل خود و هم به کار تدريس علا قه مند است. معلماني که به درس علا قه دارند، اما نسبت به شاگردان خود بي تفاوت هستند کلا سشان غالبا سرد و کسل کننده جلوه مي کند بدين معنا که توجه و کنجکاوي شاگردان را که لا زمه يادگيري و پيشرفت تحصيلي است بر نمي انگيزد معلم خوب همانند يک هنرپيشه نيرو و مهارت خود را در برانگيختن علا قه وتوجه شاگردان به کار مي برد. دو عامل پيش نيازي که در بالا بيان شد، بي شک دو شرط اصلي براي هنر معلمي است ونبايد تصور نمود که انها اموري فطري و ذاتي هستند و با آموزش و پرورش ارتباطي ندارند. دليل وجود سازمان هاي تربيت معلم به همين علت است. در واقع همانگونه که شاگردان در کوشش براي آموختن تغيير مي کنند و امکانات و پيشرفت هاي نويني در آنان پديد ميآيد، سطح کارآيي معلمان را با تنظيم برنامه هاي خاص مي توان بالا برد.

هر چند وقت يک بار ورود يک تکنولوژي جديد انقلابي در رشته نقشه برداري ايجاد مي کند که باعث مي شود انجام کارهاي غير ممکن يا سخت به کارهاي روز مره و عادي ...

● تعاريف جنگل ▪ تعريف اول جنگل ناحيهاي که از درختهاي انبوه پوشيده باشد را جنگل مينامند. در جنگل طبيعي معمولاً درختان کوچک و بزرگ وتنومند بطور نامنظم و ...

روي (Zn) نقش روي در خاک: مقدار روي در کره خاکي تقريباً 80 ميلي گرم در کيلو گرم است. و در خاک مقدار آن از 10 تا 300 و به طور متوسط 50 ميلي گرم در کيلو ...

پزشكان براى تشخيص بيمارى ها از انواع وسايل ساده مانند دماسنج و فشارسنج، گوشى طبى (استتوسكوپ) تا دستگاه هاى بسيار پيچيده مانند ميكروسكوپ الكترونى، ليزر ...

● تعاريف جنگل ▪ تعريف اول جنگل ناحيه اي که از درختهاي انبوه پوشيده باشد را جنگل مي نامند. در جنگل طبيعي معمولاً درختان کوچک و بزرگ وتنومند بطور نامنظم ...

داشتن ريه هايي سالم، ميزان بالايي اکسيژن براي خونتان فراهم مي کند و باعث مي شود بتوانيد کار کنيد، فعاليت کنيد و به خوبي زندگي کنيد. همچنين دي اکسيد … ...

اگر همسرتان به شما بگويد که جواب آزمايش بارداري اش مثبت شده، چه احساسي خواهيد داشت؟ اينکه قرار است به زودي پدر شويد و بايد چيزهاي زيادي بدانيد و کارها ...

لباس ها با توجه به طرح، جنس و رنگي که دارند، تاثيرات بسزايي در اندام مي گذارند در نتيجه با انتخاب لباس متناسب با اندام تان مي توانيد ظاهر ايده آل تري ...

دانلود نسخه PDF - نقش تربيتي معلم