up
Search      menu
فنآوری اطلاعات :: مقاله نرم‌افزار PDF
QR code - نرم‌افزار

نرم‌افزار

صنعت نرم‌افزار صنعت ۳۰۰ ميليارد دلاري

اختراع رايانه و نوآوري‌هاي فراوان در برنامه‌ريزي آن سبب شده بشر بسياري از فعاليت‌هاي روزمره يا خاص خود را به اين دستگاه پرقابليت واگذار کند. رايانه و اينترنت در هر رشته‌اي، کارها را آسان‌تر کرده‌اند و همه در هر موقعيتي روزبه‌روز به نرم‌افزارهاي اختصاصي‌تر و پيشرفته‌تر احساس نياز بيشتري مي‌کنند؛ به‌طوري‌که از محاسبات پيچيدهٔ رياضي گرفته تا طراحي‌هاي انواع خودروها، هواپيماها و کشتي‌ها و حتي جراحي‌هاي تخصصي و حساس، از همين طريق انجام مي‌شوند. بسياري از کودکان و حتي بزرگسالان، روزانه چند ساعت از وقت خود را صرف بازي‌هاي رايانه‌اي مي‌کنند و ديگران نيز از تماشاي فيلم‌هائي با افکت‌هاي هيجان‌انگيز رايانه‌اي يا شنيدن نواي موسيقي که با نرم‌افزارهاي کامپيوتري تدوين شده‌اند لذت مي‌برد.
سود جهاني صنعت نرم‌افزار در سال ۲۰۰۳ ميلادي به بيش از ۳۰۰ ميليارد دلار رسيد و پيش‌بيني مي‌شود در سال ۲۰۰۵ نزديک به ۸۵ درصد تجارت جهاني به بخش تجارت الکترونيکي و صنعت نرم‌افزار اختصاص يابد. بسياري از کشورها مانند هند و سنگاپور با سرمايه‌گذاري کلان در اين بخش، موفق به دريافت سهم بالائي از تجارت نرم‌افزار جهان شده‌اند. ايران نيز با جمعيتي بالغ بر ۷۰ ميليون نفر و بيش از ۵ ميليون کاربر اينترنت، يکي از بزرگترين بازارهاي جهان است که با توجه به جواني جامعه و استقبال گستردهٔ آنان از اين مقوله، در صورت گسترش زيرساختارهاي موجود و ايجاد امکان بهره‌برداري گسترده از رايانه و اينترنت، سهم بيشتري را نيز به خود اختصاص خواهد داد. با اين همه، در حال حاضر توليد نرم‌افزار در کشور با توجه به اين خيل عظيم کاربران، بسيار کم است. مجموع صادرات کالا و خدمات نرم‌افزاري در سال گذشتهٔ ميلادي در دنيا به ۹ تريليون دلار رسيد که از اين مقدار، سهم خدمات فني و مهندسي ۲۵۰ ميليارد دلار بوده است؛ اما سهم ايران در توليد و صادرات نرم‌افزار در سال ۸۲ بنا به گفتهٔ محمد طلائي رئيس اتحاديهٔ صادرکنندگان نرم‌افزار ايران کمتر از ۱۱ ميليون دلار بوده است که رقمي حدود يک ده هزارم تجارت جهاني نرم‌افزار است.
از دلايل کم بودن سهم ايران در توليد نرم‌افزار مي‌توان به بالا بودن قيمت تمام شده نسبت به قيمت فروش، ناکارآمدي نظام اداري کشور در مديريت و نظارت بر اجراء پروژه‌ها، نبود ضوابط و مقررات، دولتي بودن اقتصاد و رقابت بسيار محدود با انحصار اشاره کرد. البته سياستگذاري‌هائي نيز در زمينهٔ رفع اين مشکلات و ايجاد بستر مناسب در حال انجام است که از آن جمله مي‌توان به امکان مشاورهٔ رايگان، دريافت تسهيلات بانکي و بيمه‌اي براي شرکت‌هاي نرم‌افزاري در انعقاد قرارداد با شرکت‌هاي خارجي توسط صندوق ضمانت صادرات، اشاره کرد. همچنين مرکز توسعهٔ صادرات به ايجاد بانک اطلاعاتي شامل نام و خدمات شرکت‌هاي صادرکنندهٔ نرم‌افزار اقدام کرده که به‌نوبهٔ خود مي‌تواند راهگشائي براي ورود به بازارهاي جهاني باشد، اما از طرفي بعضي تسهيلات ارائه شده به‌دليل تغييرات دائمي قوانين و مقررات، جايگاه مشخصي ندارند. به‌عنوان مثال سال گذشته براي صادرات خدمات فني، مهندسي و نرم‌افزار، جايزهٔ صادراتي به ميزان ۸ درصد تعيين شد و شرکت‌هاي صادراتي بر اين اساس، سود خود را کاهش دادند تا با جايگزيني جايزهٔ صادراتي بتوانند حضور خود را در بازارهاي بين‌المللي حفظ کنند؛ در حالي که اين رقم در سال ۸۳ به ۳ درصد کاهش يافت، به اين ترتيب تمامي برنامه‌ريزي‌هاي انجام شدهٔ شرکت‌هاي نرم‌افزاري در هم ريخته و آنها خود ناچار به تأمين ضرر و زيان ناشي از تغيير قانون شده‌اند. از ديگر موارد حمايتي از صنعت نرم‌افزار، مي‌توان به تصويب قانون حمايت از حقوق پديد‌آوردندگان نرم‌افزار اشاره کرد. طبق مادهٔ نخست اين قانون که در تاريخ ۱۰ ۱۰ ۷۹ در ۱۷ ماده و يک تبصره به تصويب هيئت دولت رسيد، حقّ نشر، عرضه، اجراء و بهره‌برداري مادي و معنوي نرم‌افزار رايانه‌اي متعلق به پديدآورندهٔ آن است و نحوهٔ تدوين و ارائهٔ داده‌ها در محيط قابل پردازش رايانه‌اي نيز مشمول احکام نرم‌افزار خواهد بود. مدت حوق مادي نيز از تاريخ پديد آمدن نرم‌افزار ۳۰ سال و مدت حقوق معنوي آن، نامحدود است. در مادهٔ سوم اين قانون نام، عنوان و نشانهٔ ويژه معرف نرم‌افزار نيز مورد حمايت اين قانون قرار گرفته و طبق همين ماده، هيچ‌کس نمي‌تواند آنها را براي نرم‌افزار ديگري از همان نوع يا مانند آن به‌طوري‌که موجب القاء شبهه شود، استفاده کند و در غير اين‌صورت، طبق مادهٔ ۱۱۳ اين قانون علاوه بر جبران خسارت، به حبس از نود و يک روز تا ۶ ماه و جزاي نقدي از ۱۰ تا ۵۰ ميليون ريال محکوم خواهد شد.
ثبت‌ نرم‌افزار، طبق مادهٔ ۸ قانون حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزار، پس از صدور تأييديهٔ فني توسط شوراي‌عالي انفورماتيک و حسب مورد توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي يا مرجع ثبت شرکت‌ها انجام مي‌شود. البته طبق مادهٔ ۱۶ همين قانون، حقوق مذکور تنها در مواردي قابل اجراء است که موضوع ثبت، براي نخستين‌بار در ايران توليد و توزيع شده باشد. در صورتي‌که اگر بخواهيم تجارت نرم‌افزار کشور را به مقياس جهاني تعميم دهيم، نيازمند حمايت قوانين ”کپي‌رايت“ از تمامي نرم‌افزارهاي موجود در دنيا هستيم.
در آخرين مادهٔ اين قانون، مواردي از قبيل چگونگي صدور گواهي ثبت و تأييديهٔ فني و هزينه‌هاي مربوط، همچنين نحوهٔ تشکيل نظام صنفي رايانه‌اي به تصويب آئين‌نامهٔ اجرائي اين قانون به پيشنهاد سازمان مديريت و برنامه‌ريزي کشور و با هماهنگي وزارتخانه‌هاي فرهنگ و ارشاد اسلامي و دادگستري توسط هيئت وزيران موکول شده بود که اين مهم، با گذشت ۳ سال و نيم بالاخره در تاريخي ۲۱ ۴ ۸۳ به انجام رسيد اين آئين‌نامه در ۲ بخش جداگانه شامل ثبت نرم‌افزار و ارکان نظام صنفي رايانه‌اي در ۶۹ ماده، مورد تصويب هيئت دولت قرار گرفت. آئين‌نامهٔ اجرائي ثبت نرم‌افزار ۴ بخش جداگانه شامل ثبت نرم‌افزار، حقوق پديدآورنده، اختراع نرم‌افزار و چگونگي صدور گواهي‌ ثبت نرم‌افزار تشکيل شده است. متن کامل اين آئين‌نامه در زير آمده است:
ثبت نرم‌افزار
تعاريف مربوط به ثبت نرم‌افزار:
مادهٔ ۱. در اين آئين‌نامه منظور از کلمهٔ ”قانون“ قانون حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي رايانه‌اي مصوب ۱۳۷۹ است.
مادهٔ ۲. نرم‌افزار عبارت است از مجموعهٔ برنامه‌هاي رايانه‌اي، رويه‌ها، دستورالعمل‌ها و مستندات مربوط به آنها و نيز اطلاعات مربوط به عمليات يک سيستم رايانه‌اي که کاربري مشخص داشته و بر روي يکي از حامل‌هاي رايانه‌اي ضبط شده است.
تبصرهٔ ۱. آثار و محصولات نرم‌افزاري نوشتاري، صوتي و تصويري که با کمک نرم‌افزار پردازش شده و به‌صورت يک پديدهٔ مستقل تهيه و ارائه شود نيز مشمول اين آئين‌نامه خواهد بود.
تبصرهٔ ۲. خلق عمليات نرم‌افزاري در ذهن يا بيان مخلوق ذهني بدون اينکه برنامه‌هاي رايانه‌اي و مستندات و دستورالعمل‌هاي آن، تدوين شده باشد، نرم‌افزار محسوب نمي‌شود و براي خالق آن، حقوقي در نظر گرفته نمي‌شود.
مادهٔ ۳. پديدآورندهٔ نرم‌افزار، شخص يا اشخاصي هستند که براساس دانش و ابتکار خود کليهٔ مراحل مربوط اعم از تحليل، طراحي، ساخت و پياده‌سازي نرم‌افزار را انجام دهند.
مادهٔ ۴. حقوق معنوي نرم‌افزار رايانه‌اي بدون اينکه منحصر با اين تعبير باشد، عبارت است از حقّ انتساب نرم‌افزار به پديدآورندهٔ آن و محدود به زمان و مکان نبوده و انتقال‌ناپذير است.
مادهٔ ۵. حقوق مادي نرم‌افزار رايانه‌اي بدون اينکه منحصر به مصاديق زير باشد، عبارت از حقّ استفادهٔ شخصي، حق نشر، حق عرضه، حقّ اجراء، حق تکثير و هرگونه بهره‌برداري اقتصادي است و قابل نقل و انتقال مي‌باشد.
مادهٔ ۶. نشر عبارت است از قرار دادن نرم‌افزار در معرض استفادهٔ عموم اعم از اينکه بر روي يکي از حامل‌هاي رايانه‌اي، تکثير شده يا به‌منظور فوق در محيط‌هاي رايانه‌اي، قابل استفاده براي ديگران قرار داده شود.
مادهٔ ۷. عرضه عبارت از ارائهٔ نرم‌افزار براي استفادهٔ شخص يا اشخاص معين ديگر، در زمان يا مکان محدود و براي بهره‌برداري مشخص است.
مادهٔ ۸. اجراء عبارت از استفادهٔ عملي و کاربردي از نرم‌افزار در محيط‌هاي رايانه‌اي است.
حقوق پديدآورنده
مادهٔ ۹. حقوق مادي و معنوي نرم‌افزار به پديد‌آورنده تعلق دارد. استفاده از تمام يا قسمتي از حقوق مادي، موضوع قانون براي مدت ۳۰ سال يا کمتر، با قيد شرط يا بدون شرط به اشخاص ديگر قابل نقل و انتقال است. اشخاصي که به ترتيب فوق، اجازهٔ نشر يا عرضه يا اجراء نرم‌افزاري را که ديگري پديد آورده است، به‌دست آورده‌اند مکلف هستند نام پديد‌آورنده را نيز در نسخ عرضه شده ذکر کنند مگر اينکه با پديدآورنده به گونه‌اي ديگر توافق شده باشد.
مادهٔ ۱۰. نرم‌افزار ممکن است به سفارش شخص حقيقي يا حقوقي پديد آمده باشد. حقوق مادي نرم‌افزارهائي که مطابق مادهٔ (۶) قانون پديد مي‌آيند به مدت مقرر در مادهٔ (۱) قانون (۳۰ سال) متعلق به سفارش‌دهنده است، مگر اينکه براي مدت کمتر يا ترتيب محدودتري توافق شده باشد ولي حقوق معنوي نرم‌افزار متعلق به پديد‌آورنده است.
مادهٔ ۱۱. هرگاه اشخاص متعدد در پديد آوردن نرم‌افزار مشارکت داشته باشند، چنانچه سهم مشارکت هر يک در پديدآوردن نرم‌افزار، مشخص باشد، حقوق مادي حاصل از آن، به نسبت مشارکت به هر يک تعلق مي‌گيرد. در صورتي‌که کار يکايک آنان جدا و متمايز نباشد اثر مشترک ناميده مي‌شود و حقوق ناشي از آن، حقّ مشاع پديدآورندگان است.
تبصره- هر يک از شرکاء به تنهائي يا همهٔ آنها به اتفاق، مي‌توانند در مورد نقض حقوق موضوع قانون مراجع قضائي صالحه مراجعه کنند.
مادهٔ ۱۲. استفاده از نرم‌افزارهاي ديگر براي ايجاد نرم‌افزارهاي سازگار و مکمل که قابليت‌ها و ظرفيت‌ها يا کاربري جديد ايجاد کند، بلامانع است و نقض حقوق پديدآورندهٔ نرم‌افزارهاي ديگر، محسوب نمي‌شود مشروط بر اينکه پديدآورندهٔ نرم‌افزار سازگار و مکمل، رضايت کتبي پديدآورندگان نرم‌افزارهائي را که براي نخستين‌بار در ايران توليد و توزيع شده است، گرفته باشد.
مادهٔ ۱۳. حقوق مادي و معنوي نرم‌افزارهاي جديد که به‌واسطهٔ نرم‌افزارهاي ديگر، پديد مي‌آيد متعلق به پديدآورندهٔ نرم‌افزار جديد است.
مادهٔ ۱۴. پاداش، جايزهٔ نقدي و امتيازاتي که در مسابقات علمي، هنري و ادبي طبق شرايط مسابقه به آثار مورد حمايت اين آئين‌نامه تعلق مي‌گيرد، متعلق به پديدآورندهٔ آن خواهد بود.
مادهٔ ۱۵. اشخاصي که نرم‌افزاري را با تغييراتي که عرفا نتوان آن را نرم‌افزار جديدي به‌حساب آورد، به نام خود ثبت، تکثير، منتشر، عرضه و يا بهره‌برداري کنند، حقوق پديدآورندهٔ نرم‌افزار ياد شده را نقض کرده‌اند.
مادهٔ ۱۶. اشخاصي که از نام، عنوان و نشان ويژه‌اي که معرف نرم‌افزار خاصي است براي نام، عنوان و نشان نرم‌افزار خود بدون اخذ مجوز، دارندهٔ حقوق مادي و معنوي نرم‌افزار سابق و يا نمايندهٔ قانوني وي استفاده کنند، ناقض حقوق پديدآورنده، محسوب مي‌شوند.
مادهٔ ۱۷. اشخاصي که با علم و اطلاع از عدم رعايت حقوق پديدآورنده، نرم‌افزاري را که بدون اجازهٔ پديدآورنده منتشر يا عرضه شده است، تهيه و مورد بهره‌برداري قرار دهند، ناقض حقوق پديدآورنده محسوب مي‌شوند.
مادهٔ ۱۸. حقّ تکثير تمامي يا بخشي از نرم افزار بر روي حامل‌هاي رايانه‌اي متعلق به پديدآورنده است و ساير اشخاص حتي اگر قصد نشر يا عرضه يا بهره‌برداري نداشته باشند، مجاز به تکثير نيستند.
مادهٔ ۱۹. خريد و به‌کارگيري نرم‌افزارهاي کپي غيرمجاز توسط دستگاه‌هاي دولتي و ديگر دستگاه‌ها و واحدهاي سازمان‌هاي تابعهٔ آنها که شمول قانون بر آنها، مستلزم ذکر نام است ممنوع است.
تبصره- کارکنان دستگاه‌هاي موضوع اين ماده، مجاز به نصب و بهره‌برداري نسخهٔ کپي غيرمجاز نرم‌افزارهاي مورد حمايت قانون روي رايانه‌هاي متعلق به دولت و دستگاه مرتبط نيستند. متخلفان از اين حکم، مشمول مجازات مقرر در قانون خواهند بود.
اختراع نرم‌افزار
مادهٔ ۲۰. به‌منظور صدور تأييديه فني براي نرم‌افزارهائي که پديدآورنده، مدعي اختراع آن است، در اجراء مادهٔ (۱۰) قانون، کميته‌اي با ترکيب مقرر در مادهٔ مذکور، زير نظر شوراي‌عالي انفورماتيک تشکيل مي‌شود. اعضاء اين کميته به مدت ۳ سال منصوب مي‌شوند و انتصاب مجدد آنان نيز بلامانع است. دستورالعمل مربوط به نحوهٔ تشکيل جلسات و اتخاذ تصميم در کميتهٔ مذکور به تصويب شوراي‌عالي انفورماتيک خواهد رسيد.
مادهٔ ۲۱. در صورتي‌که متقاضي، مدعي اختراع نرم‌افزار باشد، ابتدا با مراجعه به ادارهٔ مالکيت صنعتي، اظهارنامهٔ مربوط به اخذ و تکميل و همراه با مدارک و مستندات به ادارهٔ ياد شده تسليم و رسيد دريافت مي‌کند. ادارهٔ مالکيت صنعتي، موظف است پس از انجام تشريفات قانوني يک نسخه از اظهارنامه به همراه مدارک و مستندات را به دبيرخانهٔ شوراي‌عالي انفورماتيک ارسال کند. دبيرخانهٔ مزبور موضوع را در کميتهٔ حقّ اختراع مطرح و در صورت تأييد يا عدم تأييد فني اختراع، مراتب را به ادارهٔ مالکيت صنعتي اعلام تا مرجع مذکور حسب مورد و براساس ترتيبات و تشريفات مقرر در قانون ثبت علائم و اختراع، مراتب را به ادارهٔ مالکيت صنعتي اعلام تا مرجع مذکور حسب مورد و براساس ترتيبات و تشريفات مقرر در قانون ثبت علائم و اختراعات و آئين‌نامه‌هاي مربوط، مبادرت به صدور ورقهٔ اختراع و اعلام نتيجه کند.
مادهٔ ۲۲. حقوق دارندهٔ ورقهٔ ثبت اختراع نرم‌افزار، همان است که در قانون ثبت علائم و اختراعات و اصلاحات بعدي آن، مشخص شده است.
تبصره- استفاده از حقوق مندرج در قانون ثبت علائم و اختراعات، مانع از برخورداري پديدآورندهٔ نرم‌افزار از حقوق موضوع قانون و مقررات اين آئين‌نامه نخواهد بود.
چگونگي صدور گواهي ثبت نرم‌افزار
مادهٔ ۲۳. دبيرخانهٔ شوراي‌عالي انفورماتيک با همکاري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، تقاضانامه‌هاي لازم براي متقاضي ثبت نرم‌افزار را تهيه يا از طريق دبيرخانهٔ مزبور در اختيار متقاضي قرار گيرد.
ماده ۲۴. متقاضي ثبت نرم‌افزار پس از تکميل فرم‌ها، دو نسخه از نرم‌افزار را به دبيرخانه تحويل داده و رسيد دريافت مي‌دارد. علاوه بر آن، متقاضي بايد به‌ازاء هر نرم‌افزار مبلغ يکصد هزار ريال براي ثبت و يکصد هزار ريال براي تأييديهٔ فني به‌ حساب خزانه واريز و رسيد آن را نيز همراه تقاضاي خود تحويل دهد.
مادهٔ ۲۵. شوراي ياد شده پيش از تأييد فني، بايد با ارسال يک نسخه از نرم‌افزار به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، عدم مخالفت نرم‌افزار را با اخلاق اسلامي و عفت عمومي و سلامت شخصيت کودکان و نوجوانان استعلام کند. وزارت ياد شده موظف است ظرف يک ماه، نظر خود را به شورا اعلام کند.
تبصره- چنانچه وزارت مذکور ظرف مدت يک ماه، در پاسخ به استعلام شورا، قادر به اظهارنظر قطعي نباشد، موظف است ضمن اعلام دلايل خود، حداکثر ظرف ۳ ماه، نظر قطعي خود را اعلام کند. در غير اين‌صورت عدم مخالفت نرم‌افزار با ضوابط و مقررات فرهنگي از جمله اخلاق اسلامي، عفت عمومي و سلامت شخصيت کودکان و نوجوانان مورد تأييد منطقي خواهد شد.
مادهٔ ۲۶. شورا پس از دريافت تأييديه وزارت مذکور موظف است حداکثر ظرف ۳ ماه نسبت به بررسي فني نرم‌افزار اقدام و نظر خود را به وزارت ياد شده اعلام کند. عدم اعلام نظر شورا در مهلت مقرر به منزلهٔ تأييد فني است.
مادهٔ ۲۷. وزارت مذکور موظف است حداکثر ظرف دو هفته پس از تأييديه فني شورا به ثبت نرم‌افزار و صدور گواهي ثبت به نام متقاضي، اقدام کند.
تبصرهٔ ۱. دارندهٔ گواهينامهٔ ثبت نرم‌افزار مي‌تواند شخصاً با مراجعه به وزارت، تقاضا کند حقوق مادي نرم‌افزار به شخص ديگري منتقل شود. در اين‌صورت، وزارت موظف است مراتب نقل و انتقال را ثبت و در گواهينامهٔ ثبت نرم‌افزار درج کند.
تبصرهٔ ۲. وزارت موظف است مراتب ثبت و تغييرات مالکيت حقوق مادي نرم‌افزار را در جايگاه اينترنتي که به همين منظور ايجاد شده است درج کند.
مادهٔ ۲۸. چنانچه پديدآورنده، مدعي اختراع نرم‌افزار باشد، پس از طي مراحل مذکور در مادهٔ (۲۱)، نرم‌افزار در کميته حقّ اختراق مذکور در مادهٔ (۱۰) قانون مورد بررسي قرار گرفته و مراتب تأييد يا عدم تأييد در فرم مربوط درج مي‌شود.
ابلاغ تأييد يا عدم تأييد اختراع توسط دبيرخانهٔ شوراي‌عالي انفورماتيک کشور به ادارهٔ مالکيت صنعتي و از آن طريق به متقاضي صورت مي‌گيرد.
مادهٔ ۲۹. شوراي‌عالي انفورماتيک و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مکلف هستند از نسخ نرم‌افزارهائي که جهت تأييد و ثبت در اختيار آنها قرار مي‌گيرد به نحوي محافظت کنند که مندرجات آن، جز با رضايت مالک حقوق مادي نرم‌افزار، در دسترس ساير اشخاص قرار نگيرد. اشخاصي که در دبيرخانه شورا و وزارت مذکور، متهم به اهمال و سوءاستفاده باشند، با شکايت مالک به‌عنوان ناقض حقوق وي، تحت تعقيب قرار خواهند گرفت. به‌علاوه تخلف اين قبيل اشخاص، حسب مورد در هيئت‌هاي رسيدگي به تخلفات اداري يا هيئت‌هاي انضباطي مشابه، رسيدگي و مجازات اداري مقرر نيز در مورد آنان اعمال خواهد شد.
تبصره- در مورد اختراع، موضوع تابع قوانين و مقررات مربوط خواهد بود.
مادهٔ ۳۰. قبول تقاضاي ثبت اختراع و نيز ثبت نرم‌افزار، مانع اعتراض و ادعاء حق از ناحيهٔ اشخاص ديگر نخواهد بود و افراد ذيحق مي‌توانند به مراجع صالحهٔ قضائي مراجعه کنند.
مادهٔ ۳۱. چنانچه متقاضي ثبت نرم‌افزار نسبت به تصميم شوراي‌عالي انفورماتيک و يا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، اعتراض داشته باشد حسب مورد مي‌تواند در شوراي ياد شده يا کميته‌اي که توسط وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي تعيين مي‌شود، تقاضاي تجديدنظر و رسيدگي مجدد کند.

●CD چيست؟ CD مخفف عبارت Compact Disc يا ديسک فشرده است که حدود ۲۰ سال قبل اختراع شد تا رقيبي براي محيط‌هاي ضبط مغناطيسي باشد. امروزه CD به عنوان اولي ...

در واقع Ajax سرنام عبارت Asynchronous JavaScript And XML و روشي جديد از استاندارهاي موجود كه با استفاده از آن مي توان برنامه هاي وب را سريعتر ، بهتر و ...

هدف‌ از اين‌ مقاله‌ آشنائي‌ با هوش‌ مصنوعي‌ به‌ عنوان‌ سمبل‌ ونماد دوران‌ فراصنعتي‌ و نقش‌ و کاربرد آن‌ در صنايع‌ و مؤسسات‌توليدي‌ مي‌باشد. بدين‌ منظو ...

● مقدمه يک پراکسي سرور يک سرويس کارآمد جهت شبکه شما يا شبکه شما و اينترنت است که امنيت بالاتري را جهت کاربران اينترنت فراهم مي کند و هم چنين مي تواند ...

دانلود نسخه PDF - نرم‌افزار