up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله نامگذاري ستارگان PDF
QR code - نامگذاري ستارگان

نامگذاري ستارگان

بشر در طول تاريخ همواره مجذوب آسمان شب بوده است. انساني که صدها سال پيش مي زيست شگفتيهاي فرا سوي آسمان را چنان مي ديد که هر اجرام آسماني را به يک شکلي تشبيه مي کرد. پيشرفت اختر فيزيک اين تصور را دگرگون کرد. تصوير آسمان در نظر اختر شناس امروز ، آشناتر و زيباتر ، اما پيچيده است. با مطالعه اخترشناسي مي توانيم اين جهان را سرشار از شگفتيها را بيشتر بشناسيم. ستارگان نوراني نامهاي مشخص دارند، نام آنها را شکل ستارگان توصيف و نامگذاري مي کنند.
بسياري از ستاره ها و صورتهاي فلکي ، نام خود را از تمدنهاي باستاني و اوليه به هديه گرفته اند. براي مثال با جستجويي ساده در آثار تاريخي به داستانها و افسانه هاي بسياري در مورد صورت فلکي جبار دست خواهيد يافت که به دوران سامريها ، روم باستان و بسياري تمدنهاي ديگر باز مي گردد. با مراجعه به کتابها و منابع نجومي به نامهايي براي ستارگان بر مي خوريم که در هيچ يک از قواعد نامگذاري ستارگان نمي گنجد.
نام بسياري از ستاره ها به نحوي با نام صورت فلکي خود در ارتباط است. براي مثال Deneb به معني دم همان ستاره اي است که در قسمت انتهايي و دم صورت فلکي قو يا دجاجه قرار دارد. گاهي نيز نام ستارگان بر اساس ويژگي خود آن ستاره مي باشد و هيچ ارتباطي با نام صورت فلکي خود ندارد. براي مثال سيروس به معني داغ و سوزان مي باشد. با اين ترتيب اين نام ، لايق درخشانترين ستاره آسمان مي باشد و در عين حال هيچ نشاني از نام صورت فلکي خود در آن موجود نمي باشد. نورانيترين ستاره صورت فلکي حوت جنوبي ، فم الحوت (Famolhout) و ستاره متغيير صورت فلکي پرساروس ، راس الغول (Algol) ناميده مي شود.
به ندرت نامهاي شگفت انگيز در ميان نامها يافت مي شود که در آنها نه نشاني از ارتباط با صورت فلکي هست و نه ارتباطي با ويژگي خود آن ستاره. براي مثال در صورت فلکي خرگوش ستاره اي وجود دارد که از گذشته به نام Nihal خوانده مي شده است. Nihal در اصطلاح به معني شترها عطش و تشنگي خود را رفع مي کنند است. نام برخي از ستارگان عربي است و معمولا با استفاده از حرف تعريف ال که در جلوي آنها مي آيد شناخته مي شوند مانند Algol.
بسيار از اين نامها در زمانهاي مختلف به شکلهاي گوناگون آمده اند و گاهي ال از اين نامها حذف شده است، مانند همين ستاره Algol که در برهه اي از تاريخ با نام Ghoul خوانده شده است. برخي ديگر از نامها داراي ريشه هاي يوناني و لاتين و يا حتي چيني مي باشند. در اين ميان گاه با نامهاي بر خورد مي شود که داراي ريشه فارسي بوده ولي در شکل ظاهري آن هيچ نشاني از فارسي يافت نمي شود و عمدتا در ميان نامهاي عربي و يا لاتين دسته بندي مي شوند. حال به بررسي سيستمهاي نام گداري مي پردازيم که ويژه ستارگاني است که تنها با چشم غير مسلح ديده مي شوند.
● سيستم نامگذاري باير Bayer
در سال ۱۶۰۳ ميلادي (Johann Bayer (۱۵۷۲ ۱۶۲۵ وکيل آلماني که بسيار به نجوم علاقمند بود، بر اساس اطلاعات و ديتاهاي منجم دانمارکي تيکو براهه (Tycho Brahe (۱۵۴۶ ۱۶۰۱ يکي از منسجم ترين اطلسهاي آسمان به نام Uranometria را تدوين کرد. اين اطلس حاوي ۵۱ جدول مي باشد که ۴۸ جدول آن هر کدام به يکي از ۴۸ صورت فلکي بطلميوسي اختصاص يافته است و يک جدول به ۱۲ صورت فلکي جديد که توسط ۲ کاشف هلندي آلماني Pieter Dircksen Keyzer و Frederick de Houtman در نيمکره جنوبي آسمان کشف شده بود اختصاص يافت.
باير ستاره هاي هر صورت فلکي (تنها ستارگاني که با چشم غير مسلح ديده مي شد) را بر اساس ميزان روشنايي يا قدر آنها دسته بندي کرد. سپس به هر يک از ستاره ها يکي از حروف کوچک يوناني را از آلفا تا امگا اختصاص داد. بعد از اين ۲۴ حرف به سراغ حروف کوچک لاتين رفت و هر يک از اين حروف را بجز j و u (که ممکن بود با i و v اشتباه شود) به هر يک از ستاره هاي باقيمانده نسبت داد.
سپس به عنوان پسوند نام صورت فلکي را پس از اين حرف ذکر کرد. براي مثال نام درخشانترين ستاره در صورت فلکي قنطورس alpha Centauri ذکر شد. در اين دسته بندي ستارگان يک صورت فلکي که بسيار به هم نزديک بودند و يا درخشندگي يکساني داشتند نام يکساني گرفتند. براي مثال در فهرست باير ۶ ستاره در قسمت گرز صورت فلکي جبار نام pi Orionis گرفتند که امروزه اين ۶ ستاره توسط منجمين با نامهاي &۹۶۰;۶ Orionis تصحيح شده اند.
● سيستم نامگذاري Flamsteed
سيستم نام گداري باير محدوديتهايي داشت. از آن جمله مي توان به محدوديت در تعداد حروف يوناني و لاتين اشاره کرد. مشکلي که بيش از اين مسئله به چشم مي خورد، دشواري بيش از حد در درجه بندي نور ستارگان کم نوري بود که با چشم غير مسلح به سختي ديده مي شد و مقايسه و دسته بندي بر اساس ميزان درخشنگي اين ستاره ها را دشوار مي ساخت.
John Flamsteed منجم درباري انگليسي در نامه اي به انجمن منجمين سيستم نامگذاري باير را به باد انتقاد گرفت و خواهان لغو آن شد. او در اين نامه پيشنهاد کرد که بجاي حروف کوچک يوناني و لاتين از شماره استفاده شود و بجاي دسته بندي بر اساس روشنايي ستارگان يک صورت فلکي ، موقعيت ستاره در آن صورت فلکي از غرب تا شرق به عنوان معيار قرار گيرد. به اين معني که غربي ترين ستاره هر صورت فلکي با شماره ۱ مشخص شود و اولين ستاره اي که در شرق اين ستاره بيايد با شماره ۲ مشخص شود و به همين ترتيب تا شرقي ترين ستاره آن صورت فلکي.
براي مثال غربي ترين ستاره صورت فلکي قنطورس با نام ۱ قنطورس مشخص شد. به اين ترتيب مي توان گفت که سيستم نامگذاري Flamsteed نسخه تصحيح شده اي از سيستم باير بود. انجمن منجمين اين قاعده را پذيرفت، با اين حال سيستم نامگذاري باير را نيز براي ستارگاني که با چشم بخوبي ديده مي شد معتبر دانست. به همين دليل بسياري از ستارگان که با چشم برهنه ديده مي شود نامهاي متفاوتي دارد، براي مثال Deneb ، Alpha Cygni و ۵۰ Cygni همگي نامهاي يک ستاره مي باشند.
● نسل جديد قوانين نامگذاري ستارگان
با ورود دروبينهاي نجومي به عرصه ، نامگذاري ستارگان وارد مرحله جديدي شد. دروبينهاي نجومي دنيايي نو از ستارگان را به منجمين معرفي کرد و نياز به قاعده اي جديد براي نامگذاري هر لحظه بيشتر حس مي شد. در همين موقع بود که انجمن منجمين و ستاره شناسان تعداد انبوهي از کاتالوگهاي نجومي را در مقابل خود يافتند که در آنها هر منجم بر اساس سليقه خود به نامگذاري ستارگان پرداخته بود.
گروهي ترتيب يافتن هر ستاره را معيار قرار داده بودند و گروهي مختصات و بخصوص ميل هر ستاره را و گروهي ديگر تاريخ کشف آن ستاره و گروهي رده طيفي و رنگ و ساير ويژگيهاي ستاره را معيار قرار دادند. اين تنوع تا حدي بود که براي يک ستاره گاه چندين اسم متفاوت يافت مي شد و اين خود کار را دشوارتر کرده بود. انجمن ستارشناسان به منظور ايجاد وحدت ، مختصات هر ستاره بر حسب ميل و بعد به همراه سال کشف آن ستاره يا سال نشر آن اطلس را به عنوان معيار در نظر گرفت.
نامگذاري ستارگان دوتايي و چندگانه
دسته وسيعي از ستارگان را ستارگان دوتايي يا چندتايي تشکيل مي دهند. مؤلفه هاي يک مجموعه دوتايي يا چندتايي در صورتي که داراي فاصله قابل تشخيص از يکديگر باشند با استفاده از اعداد و بر اساس موقعيت غربي شرقي نامگذاري مي شوند. براي مثال Alpha Librae يک مجموعه دوتايي با مؤلفه هاي تميز پذير است. مؤلفه غربي اين مجموعه ۱ Alpha و مولفه شرقي Alpha ۲ نام مي گيرد. در اينگونه مجموعه ها با حرکت به شرق اين اعداد نيز بالاتر خواهند رفت.
در سيستمهاي چندتايي (يا همان سيستمهاي دوتايي) هنگامي که مؤلفه هاي مجموعه به هم خيلي نزديک باشند درخشش مؤلفه ها معيار نامگذاري است به اين ترتيب که ستاره اي که پرنورترين ستاره و مؤلفه اصلي مجموعه است با A و ستاره کم نور تر با B نام گذاي ادامه مي يابد. براي مثال ستاره سيروس خود جزئي از يک مجموعه دوتايي است و ستاره همدم آن يک ستاره از نوع کوتوله سفيد مي باشد. به ستاره سيروس که با چشم برهنه به راحتي ديده مي شود مؤلفه A و کوتوله سفيد همدم آن عنوان B را به خود مي گيرد.
نامگذاري ستارگان متغير
نامگذاري اين ستارگان را مي توان بر اساس همان طرح مورد تأييد انجمن ستاره شناسان انجام داد، اما دلايل تاريخي حاکي از آن است که اين قاعده گاهي کار را بسيار دشوارتر خواهد کرد. بدين منظور براي نامگذاري دسته بزرگي از ستارگان يعني ستارگان متغير قاعده زير را برمي گزينيم. نخستين ستاره متغير کشف شده در هر صورت فلکي چنانچه بر اساس معيار باير و يا Flamsteed نام گداري نشده باشد با حرف R و به دنبال آن ، نام صورت فلکي خوانده مي شود. براي مثال نخستين ستاره متغير که در صورت فلکي Cetus يافت شد و بر اساس معيار باير و Flamsteed نامگذاري نشده بود R Ceti نام گرفت.
دومين ستاره کشف شده در آن صورت فلکي نام S و سپس T و همينطور تا Z را به خود مي گيرد. اين قاعده ۹ ستاره اول کشف شده را در هر صورت فلکي نامگذاري مي کند. براي ستاره ۱۰ ام به بعد نامRR و سپسRS و سپسRT و همينطور تا RZ سپس SS وST و همينطور تا SZ. آنقدر اين ترتيب را ادامه مي دهيم تا به ZZ برسيم. اين مجموعه نيز ۵۴ ستاره متغير را در هر صورت فلکي نامگذاري مي کند. براي ادامه از AA شروع مي کنيم و به همان شکل قبل تا AZ و سپس BB تا BZ.آن قدر اين کار را ادامه مي دهيم تا با QZ برسيم. تا انجا ۳۳۴ ستاره نامگذاري شده است. براي ادامه از حرف V به همراه يک شماره که از ۳۳۵ شروع مي شود کار را دنبال مي کنيم. براي مثال V۳۳۵ ، V۳۳۶ و … . به دو نکته در اين نامگذاري بايد توجه کرد. اول اينکه QZ در اين مجموعه جايي ندارد و دوما اينکه توجه کنيد که هيچگاه در اين نامگذاري حرف دوم بالاتر از حرف اول (در ترتيب الفبا) نمي باشد. يعني هيچگاه به عنوان مثال BA يا CB يا SR يا ... نداريم.
● سيستم نامگذاري در برخي از کاتالوگهاي معروف BD numbers
اين نام مشخصه کاتالوگي است که در اواسط قرن ۱۹ توسط Bonner Durchmusterung تهيه شد. در اين مجموعه نام چند صد هزار ستاره با قدر روشنتر از ۱۰ گرد آوري شده است. اين کاتالوگ حاوي موقعيت اين ستاره ها مي باشد و فهرستي نيز بر اساس همين موقعيت در اين کاتالوگ موجود مي باشد. اعداد کاتالوگ بر اساس شمارش ستارگان در يک ميل خاص از شمال به جنوب تعيين شده است. بنابراين BD numbers بيانگر ميل به همراه يک عدد بالا رونده بر اساس شمارش ستاره در اين ميل خاص مي باشد.
براي مثال BD + ۳۱o۲۱۶ به معني ۲۱۶ ستاره در محدوده ميل ۳۱+ و ۳۲+ مي باشد. BD محدوده ميل بين ۹۰+ تا ۲۲+ را پوشش مي دهد. (CD (Cordoba Durchmusterung و (CPD (Cape Photographic Durchmusterung کار مشابهي را براي مناطق جنوبي تر انجام مي دهند.
● Star Catalog
ستارگان درخشانتر از قدر ۶.۵ با شماره اي که بر اساس افزايش بعد افزايش مي يابد مشخص مي شود. پيشوند HR و يا BS در جلوي اين شماره نوشته مي شود. براي مثال HR۱۰۹۹.
● The Henry Draper Catalog
در اين کاتالوگ ستارگان درخشانتر از قدر ۸.۵ و کمي ضعيفتر بر اساس رنگ و رده طيفي دسته بندي و نامگذاري مي شوند. براي مثال HD۱۸۳۱۴۳.
ستارگان دوتايي در کاتالوگها
ستارگان دوتايي بر اساس سيستم کاتالوگي به شکل زير نامگذاري مي شوند. ابتدا يک شماره و سپس نام کاشف و يا بوسيله شماره آنها در هر يک از کاتالوگهاي:
▪ (the Burnham Double Star catalog (BDS
▪ Washington Double Star catalog
▪ (Aitken Double Star catalog (ADS
نامگذاري مؤلفه هاي اصلي مجموعه هاي دوتايي همانطور که ذکر شد بر اساس درخشندگي و با استفاده از حروف A و B و ... نيز امري متداول است.

هر گاه واکنشهاي هسته اي هسته ستاره متوقف شوند، ستاره به مرحله مرگ وارد و ساختارش ناپايدار مي شود. ستاره اي با جرم نسبتاً کم در طي ميلياردها سال، آهسته ...

براي بدست آوردن دماي يک ستاره ما به طيفي که از آن ستاره به دست مي آيد نياز داريم. البته دمايي که ما مي خواهيم بدست بياوريم مربوط به سطح آن است نه داخل ...

براي بدست آوردن دماي يک ستاره ما به طيفي که از آن ستاره به دست مي آيد نياز داريم. ● توجه: دمايي که ما مي خواهيم بدست بياوريم مربوط به سطح آن است نه دا ...

بطور کلي ستارگان داراي مراحل مختلف جنيني ، کودکي و جواني و پيري هستند. پس از اکتشاف برابري جرم و انرژي توسط انيشتين ، دانشمندان تشخيص دادند، که کليه س ...

اگر در شب پر ستاره در فضاي آزاد قرار بگيريد متوجه خواهيد شد که ستارگان تغيير مکان مي دهند. اگر به مدت چند دققه به ستاره يا گروه ستارگان خاصي از نزديک ...

نزديک ترين ستاره به ما بعد از خورشيد «پروکسيما- قنطورس» نام دارد که در فاصله يي برابر ۲ ۴ سال نوري از ما واقع شده است. اما ميلياردها ستاره يي که در که ...

و السماء و الطارق(۱) وما ادراک ما الطارق(۲) النجم الثاقب(۳) قسم به آسمان، و قسم به طارق آن. و تو چه مي داني طارق آسمان چيست! وطارق همان ستاره درخشان ا ...

در منظومه شمسي اگر مشتري جرمي بيشتر از جرم کنوني داشت، آنگاه همجوشي هسته يي همانند آنچه هر لحظه در خورشيد رخ مي دهد درون مشتري به راه مي افتاد و اين س ...

دانلود نسخه PDF - نامگذاري ستارگان