up
Search      menu
گیاه شناسی :: مقاله ناتراسيا PDF
QR code - ناتراسيا

ناتراسيا

سر خشکيدگي درختان مرکبات (ناتراسيا) Citrus dieback

در ايران علاوه بر مرکبات به ساير درختان منجمله بادام، زردآلو، گيلاس، اوکالپتوس و … پسته، انار، توت، حمله مي کند. ولي بيماري در همه گياهان اهميت ندارد، بيماري در خوزستان وساير مناطق گرمسيري اهميت دارد در فارس گاهي روي سيب نيز ديده شده است. در شهرستان جهرم به شدت درخت توت را مورد حمله قرار ميدهد (مهندس ايازپور). عامل بيماري قارچ Nattrassia mangiferae است قارچ بيشتر از محلهاي آفتاب سوخته و قسمتهايي از درخت که در معرض آفتاب وگرماي شديد است وارد ميشود. علائم به صورت ورقهورقه شدن پوست که زير آن پودر سياه رنگ (آرترو کنيديم ) قارچ است ديده ميشود، قارچ پيکنيديم نيز توليد کرده که در بافت گياه تشکيل شده و اهميت چنداني ندارد، معمولاً قارچ در دماي زير ۳۰ درجه سانتيگراد خسارت نميزند.
▪ کنترل شيميائي :
اکسي کلرور مس (کوپراويت ) WP۳۵% به ميزان ۵ در هزار
توصيه:
۱) تقويت درختان بخصوص در مقابل تنشهاي آبي وآفتاب سوختگي
۲) حذف شاخههاي آلوده
۳) در صورت امکان اجتناب از کشت ارقام پرتقال، ليمو، نارنگي گريپفروت و نارنج که حساسيت بيشتري دارد.
۴) بهداشت باغ (خروج چوبهاي آلوده )
● بيماري مرگ گياهچه مرکبات Citrus Damping off of seedlings
خسارت وشدت بيماري مرگ گياهچه بيشتر در خزانه و نهالستانهاست. اين بيماري وقتي در خزانه حرارت ورطوبت خاک زياد باشد وحرارت براي قارچ عامل بيماري مناسب است خسارت شديد ميشود. دو نوع از اين بيماري تشخيص داده شده است يکي قبل از بيرون آمدن گياهچه وديگري پس از ظهور گياهچه. قارچ عامل Rhizoctonia solani که عامل اصلي مرگ گياهچه است همچنين قارچهاي پيتيوم و فايتوفتورا نيز اگر درجة حرارت ورطوبت زياد باشد به گياه حمله ميکند. بر اساس تحقيقات مهندس ايازپور در جهرم جنس پونسيروس نسبت به بيماري مقاوم و هيبريدهاي آن حساس ميباشد.
▪ کنترل بيماري :
۱) تهيه خزانه سالم با استفاده از خاک بکر
۲) ضد عفوني خاک خزانه با متيل برو مايد و D-D و واپام
● گموز مرکبات Citrus gummosis
بيماري گموزGummosis يا پوسيدگي طوقه و ريشه Root-rot درختان مرکبات اولين بار در سال۱۸۳۴ ازآسور گزارش گرديده است. در ايران بيماري اولين بار در سال ۱۳۲۰ گزارش شده و در مناطق شمالي و جنوبي کشور بخصوص خوزستان و فارس وجود دارد.
عامل بيماري در بيشتر مناطق ايران Phytophthora citrophthora و Phytophthora parasitica ميباشد. قارچ Phytophthora ازقارچهاي کاذب Oomycetes است که فرم جنسي آن بصورت oospore است. قارچ داراي تيپهاي متفاوت وهتروتاليک است. اما زمستانگذراني بوسيله ااسپور وکلاميدسپور ميباشد.
علائم بيماري بروي طوقه در ابتدا به صورت لکه کوچک قهوهاي ظاهر شده که خيلي نامشخص است وبه تدريج گسترش يافته وجهت پخش آن به طرف بالا است وبه صورت بيضي در ميآيد وآوندهاي آبکش را از بين ميبرد. در محل آلودگي مرکبات ترشح صمغ دارد از جمله موارد ديگر مورد حمله ريشه است؛ که اغلب لهيدگي وسياه شدن ريشه را در پي دارد. در بارندگي شديد ميوه نيز بر اثر حمله قارچ دچار آسيب ميشود.
▪ کنترل: شامل پيشگيري ومعالجه ميباشد.
▪ پيشگيري :
۱) انتخاب پايه مقاوم : انواع پرتقال، انواع نارنگي، ليموترش، ليموشيرين، بکرائي و ترنج از جمله ارقام حساس ميباشد. نارنج (به تريستيزا حساس) ونارنج پونسيروس تريفولياتا (به اگزوکورتيس حساس) به بيماري گموز مقاومند.
۲) محل پيوندک بايد ۳۰-۱۵ سانتيمتر از خاک فاصله داشته باشد.
۳) حذف علفهاي هرز از دور طوقه
۴) خوداري از ايجاد زخم اطراف طوقه
۵) جلوگيري از جمع شدن آب دور طوقه درخت
۶) ضدعفوني ريشه توسط محلول بردو ۳ درهزار
۷) خريد نهال سالم از خزانه
۸) بايد دقت شود در حين پيوندزني قطراتي از آب يا ذرهاي ازخاک باغ بين پايه وپيوندک قرار نگيرد.
۹) فواصل بين درختان حفظ شود
۱۰) اگر پوسيدگي بيشتر از نصف دور طوقه را فرا گرفته باشد بايد درخت آلوده را قطع کرد.
▪ معالجه:
ابتدا خاک دور طوقه درخت مبتلا را کنار زده واز رسيدن آب به آن جلوگيري به عمل آورد. درخت مبتلا بايد جداگانه آبياري شود. نقطه پوسيده اگر توسعه نداشته باشد ودر مراحل اوليه پيشرفته است با يک چاقوي تيز پوست محل را تراشيده تا به بافت زنده برسيم آنگاه به وسيله محلول يک درصد پرمنگنات پتاسيم و يا مخلوط بردو و يا ارتوسايد و کوپراويت به ميزان يک در هزار ضدعفوني سطحي ميکنيم وپس از دو هفته محل را با چسب باغباني ميپوشانيم.
▪ طرز تهيه محلول بردو يک درصد:
کات کبود يا( سولفات مس) ۲۰۰ گرم، آهک زنده۲۰۰ گرم، آب۲۰ ليتر
▪ طرز تهيه محلول بردو براي ضدعفوني ريشهها قبل از کاشت:
کاتکبود ۷۰ گرم، آهک زنده ۷۰ گرم، آب ۲۰ ليتر
● لکه سبز مرکبات Citrus greening
بيماري ناشي از باکتريهاي سخت کشت Liberobacter asiaticum (عامل لکه سبز آسيايي) و L.africanum (عامل لکه سبز آفريقايي) در مرکبات که نشانههاي آن موزائيک در برگها، زردي شاخهها، باقي ماندن لکههاي سبز روي ميوه و زوال درختان است. باکتريهاي مزبور در بافت آبکشي درختان آلوده استقرار دارند و هر يک با گونهاي پسيل انتقال مييابند. يکي از پرخسارت ترين بيماريهاي مرکبات درجنوب شرقي آسيا، شبه قاره هند، آفريقاي جنوبي و شبه جزيره عربستان است.
● پسوروز مرکبات(ويروس پوسهي مرکبات) citrus psorosis virus
به گروهي از بيماريهاي ويروسي گفته ميشود که از نظر ظاهري کاملاً متفاوت ميباشند. ولي يک صفت مشترک در نقوش کردن برگهاي تازه روئيده دارند. اين نقشها به دو صورت ۱- Flecking pattern يا نقش ميخي که بصورت خطوط کمرنگ و لکههاي روشن بين رگبرگها و موازي با آنها ميباشد. ۲- Oak leaf pattern يا نقش برگ بلوطي ،لکهها يا خطوط روشن که حاشيه مجموع آنها نقشي مانند برگ بلوط ايجاد ميکند. از ديگر علائم پوسته پوسته شدن پوست درخت در ناحيه طوقه، گلدهي خارج فصل،فرورفتگيهاي عمودي باريک روي چوب و زير پوست، توليد صمغ و زوال است که دراغلب نواحي مرکبات خيز به ويژه نواحي خنکتر وجود دارد. براي اين ويروس و ويروس لکه حلقوي مرکبات نامهاي جنس spirovirus و ophiovirus پيشنهاد شده است.
براثر عواملي چون حمله تريپسها، کنهها، عنکبوت قرمز، دانههاي تگرگ يا وزش بادهاي شني به سطح برگها علائمي شبيه پسوروز ايجاد مينمايند.
▪ انتقال پسوروزها:
۱) پيوند(بيماري پسوروز بوسيله پيوندک آلوده از درختان بيمار به درختان سالم منتقل ميشود.)
۲) بذر(چند مورد از بيماري crinkly leaf توسط بذر منتقل شده است)
۳) مکانيکي(تنها ابلقي شدن برگها و ميوهها و برگ موجي crinkly leafبا عصاره منتقل شده است)
۴) پيوند ريشه
۵) سس cuscuta
▪ کنترل:
۱) انتخاب پيوندک سالم
۲) انتخاب نهالها و پيوندکهاي جديد
۳) تراشيدن پوستهها قبل از توسعه شديد آنها
۴) ترموتراپي: سه ماه نگهداري در درجه حرارت c۴۰ به مدت ۱۶ ساعت در روز وc۳۰ به مدت ۸ ساعت در شب موجب حذف پسوروز concave gum، in factions variegation، A تريستيزا، vein Enation شده است.
۵) از بين بردن درختان آلوده
● بيماري فوماژين مرکبات(دودهي مرکبات) citrus sooty mold
بيماري در اثر وجود مواد قندي(عسلک) حاصل از حشرات مکنده بروي مرکبات در نواحي گرم و مرطوب عارض ميشود.در طي اين شرايط قارچهاي ساپروفيت تکثير و رشد پيدا ميکنند. اين قارچهاي ساپروفيت به هيچوجه حالت انگلي نداشته و در نهايت باعث تجزيه عسلک ميشود. بيماري از لحظهاي که عسلک حشرات درخت را خيس ميکند شروع ميشود. معمولا قارچ Capnodium citri روي شاخ و برگ و ميوه مرکبات ايجاد کپک ميکند.
مبارزه با اين بيماري فقط از طريق کنترل حشرات ايجاد کننده عسلک(شتهها و شپشکها) ميباشد
● تريستيزاي مرکبات(بيماري غم) Citruc Tristeza
Trieste به معني غم و اندوه است. اين بيماري اولين بار در اواخر سال ۱۸۹۰ در آفريقاي جنوبي مشاهده شده است. در ابتدا تصور ميشد که علت ناسازگاري بين پايه و پيوندک است. در ايرن بيماري در سال ۱۳۵۵ در ساري روي نارنگي ساتسوما satsuma مشاهده شده است. تريستيزا به انواع مرکبات حمله ميکند. پايههاي نارنگي و پرتقال حساسند و پايههاي نارنج و لمون بسيار حساسند. روي پايه سلطاني مرکبات، توسرخ، توسبز مرگ ناگهاني ايجاد ميکند.
عامل ويروس رشتهاي به ابعاد ۲۰۰۰×۱۲ نانومتر از گروه Closterovirus که با شته انتقال مييابد و داراي گسترش جهاني است. علائم تيپيک در درختان پيوند خورده با پايههاي حساس بصورت زوال(decline) سريع يا مزمن بروز مينمايد. اما در درختان پيوند نخورده زردي ظاهر ميشود. در درختان جوان گل دهي به ميزان بالايي است. در درختان مسن درخت ميوه زياد و ريزي توليد ميکند. ازعلائم ديگر بيماري آبلهاي شدن (stem pitting) ساقههاي کمتر از يک سال است. بر اثر فعاليت ويروس در بافت آبکش مواد غذايي به ريشه نميرسد و درخت دچار زوال ميشود. در حالتهاي شديد باعث زرد شدن برگهاي انتهايي و توقف رشد آنها ميشود. متداولترين روش تشخيص بيماري تريستيزا روش تست Elisa است.
تنها راه مبارزه و پيشگيري بيماري تهيه پيوندک عاري از ويروس و پيوند آن روي يک پايه مقاوم است. البته بايد با ناقلين نيز به شدت مبارزه کرد. ازپايههاي مقاوم نارنج poncirus trifoliata و راف لمون است. پايههاي متحمل پرتقال، ليمو خارکي، نارنگي کلئوپاترا و ترنج است.
● سبزردي ابلق مرکبات Citrus variegated chlorosis
بيماري ناشي از باکتري سخت کشت Xylella fastidiosa در مرکبات که نشانههاي آن بطورعمده شبيه کمبود روي است. سبزردي (chlorosis) بيشتر دربرگهاي مسن ديده ميشود. در محل لکهها ممکن است آسيبهاي صمغ آلود درسطح زيرين برگ به وجود آيد. از بيماريهاي جديد و مهم مرکبات در امريکاي جنوبي بشمار ميآيد.
● بلاست مرکبات Citrus blast
بيماري ناشي ازباکتري Pseudomonas syringae pv. Syringae است که در مرکبات ايجاد لکههاي نکروتيک در برگها، دمبرگها و ميوه مينمايد. لکههاي تيره رنگ روي ميوه black pit نيز ناميده شدهاند. نشانههاي بيماري در شاخ و برگ جوان شبيه نشانههاي سرمازدگي است.
▪ کنترل: سمپاشي با ترکيب بردو ۰.۵درصد و اکسي کلرور ۱ درهزار. هرس شاخههاي آلوده واقدامات قرنطينهاي
● بيماري آنتراکنوز مرکبات Citrus anthracnose
عبارت آنتراکنوز به معناي شبه زغال Like-coal واولين بار توسط Faber و Dunal در سال ۱۸۵۳ روي انگور گزارش شدهاست. بيماري در سال ۱۳۲۶ توسط اسفندياري از مناطق شمالي کشور جمعآوري وگزارش شده وسپس در سال ۱۳۳۳ از مناطق جنوب توسط شريف گزارش گرديدهاست.
آنتراکنوز مرکبات انتشار جهاني دارد. بيماري ناشي از گونه Colletotrichum gloeosporiodes در انواع مرکبات که نشانههاي آن لکههاي نکروتيک در برگ و خشکيدن سرشاخههاست. در ميوه نشانه بيماري به صورت لکههاي قهوهاي تا سياه ظاهر ميشود. آنتراکنوز ميوه در ميوههاي رسيده مخصوصاً واريتههاي ميانرس و زودرس گريپفروت ديده ميشود.
▪ کنترل شيميايي :
۱) استفاده از قارچکشهاي فربام، زينب، کاپتان به نسبت ۲- ۱.۵ درهزار
۲) در پاييز موقع خواب سمپاشي با دو کيلوگرم سولفات مس، يک کيلوگرم سولفات روي و دو کيلو گرم آهک وصد ليتر آب
▪ توصيهها
۱) تقويت گياه
۲) حذف شاخههاي خشکيده در پاييز
۳) کنترل آفات وساير بيماريها
● شاخه ميري مرکبات Citrus blight
زوال درختان مرکبات با نشانههاي پژمردگي و مرگ شاخهها، تاخير در رشد بهاره و نشانههاي کمبود عنصر روي در برگها، اين بيماري با بسته شدن راه آوندهاي چوبي و تمرکز روي در شاخهها همراه است. شاخه ميري مرکبات درفلوريدا(امريکا) شايع است و عامل آن به درستي معلوم نيست
● شانکر باکتريايي مرکبات citrus canker
نوعي بيماري در مرکبات که در مناطق جنوبي کشور از جمله هرمزگان جيرفت، کرمان، سيستان و بلوچستان باعث بروز مشکلاتي براي باغداران گرديده است.
عامل آن باکتري Xanthomonas axonopodis pv.citri است وروي ميوه وبرگ لکههاي ابتدا آبگز وبعد چوب پنبهاي کمي برجسته وروي شاخههاي جوان زخمهاي جرب مانند ايجاد ميکند. از اين باکتري پنج سويه به نامهاي A،B،C،DوE گزارش شده است سويهA نسبت به سويههاي ديگر قدرت بيماريزايي بيشتر ودامنه ميزباني وسيعتري دارد
● ويروئيد کاکسياي مرکبات Citrus cachexia viroid
ويروئيدي متشکل از حدود ۳۰۰ نوکلئوتيد که در بيشتر گونههاي مرکبات به ويژه بعضي از انواع نارنگي توليد آلودگي ميکند و نشانههاي آن عبارت است از توليد صمغ در پوست، تشکيل حفرههايي در چوب و مقابل آنها برجستگيهايي در سطح داخلي پوست و کوتولگي
● لکه سياه مرکبات Citrus black spot
اين بيماري در آفريقاي جنوبي، استراليا و تايوان اهميت بالايي دارد و داراي خسارات اقتصادي است. بيماري ناشي از Guignardia citricarpa است که شکل غير جنسي قارچ Phyllosticta citricarpa است . تمام واريتهاي تجارتي مرکبات به اين بيماري حساس هستند وبيشتر بيماري روي درختان مسن وضعيف است. قارچ روي درختان ديگري مثل بادام و رز ديده شده است. برگهاي آلوده بيشتر حالتLatent دارند. اين برگها پس از افتادن اندام باردهي قارچ بر روي آنها تشکيل ميشود. پس از رسيدن آسکها آسکوسپورها آزاد شده وبه وسيله باد منتشر ميشود پيکنيديوسپورها نيز به وسيله باران پخش ميشوند ولي نقش آسکوسپورها مهمتر است. نشانه اصلي بيماري وجود لکههاي تيره در برگ وميوه است کنترل بيماري از طريق سمپاشي با ترکيب بردو يا زينب.
● نماتد مرکبات citrus nematode
نماتد مرکبات Tylenchulus semipenetrans اولين بار در سال۱۹۱۲ توسط يک بازرس اداره باغباني کاليفرنيا به نامR.Hdges در يکي از باغات لسآنجلس مشاهده شد. اولين نمونهبرداري در ايران درشيراز انجام شد. نماتد درفسا، جهرم، کازرون، برازجان، انديمشک، اهواز، آبادان نيزنمونهبرداري شده است.
▪ مرفولوژي و بيولوژي
داراي دو شکل جنسي بوده و مادهها تخممرغي شکل و درخارج ريشه روي آن قرار ميگيرد.نرها باريک ميباشند. Bursa ديده نميشود. مادهها بروي ريشههاي فرعي ضخيم که رشدشان متوقف شده ويک لايه از خاک روي آنها را پوشانده است قرار ميگيرند.اين توده خاک در اثر ترشح مخاطي ريشه باقي ميماند و نماتد را در مقابل شکارچيها و دشمنان طبيعي محافظت مينمايد.
طول بدن مادهها بين ۰.۳۵ تا ۰.۴۰ميليمترمتغير بوده و داراي بدني کيسهاي شکل است،که معمولابه سمت شکم در ناحيه vulva درست در سمت جلو ودر فاصله کوتاهي از دم خم شده است. حفره دفعي خوب رشد يافته ودر جلو vulva قرار گرفته است. Ovary معمولا داراي دو خميدگي بوده و به ناحيه مري ميرسد.
اولين پوست اندازي درون تخم انجام ميشود. از مجموع پورهها در حدود۲۶% تبديل به نماتد نر ميشود.مرحله دوم پورگي قبل ازتوده تخم خارج شوند بوجود ميآيد و طول آنها بين ۰.۲۸ تا۰.۳۴ ميکرون تغيير ميکند. مرحله دوم پورگي نرها ۴۸ساعت مرحله سوم ۱۰۸ ساعت ومرحله چهارم پورگي۱۸۰ ساعت طول ميکشد.معمولا نرها يک هفته پس از تفريخ به سن بلوغ ميرسند. درسن چهارم طول بدن به۰.۲۶ تا ۰.۳۳ ميليمتر ميرسد و Testis و Spicule قابل رويت ميباشد،اما stylet نامشخص باقي ميماند و مري باقي ميماند.
مرحله دوم پورگي ماده در حدود ۱۴ روز وقت لازم دارد تا ظاهر شود واز سلولهاي ريشه تغذيه نمايد و خود را براي پوست اندازي آماده نمايد. در اين مرحله وقتي خاک مورد مطاله قرارميگيرد نماتد مشاهده ميشود و در صورت نبود گياه ميزبان ميتواند به زندگي خود ادامه دهد.
Vulva بصورت يک شکاف عميق وحفرهي دفعي خيلي برآمده است. دم نسبتا مخروطي و به سمت پشت برگشته است و به يک نوک کلفت خاتمه مييابد.anus و rectum مشاهده نميشود.مادههاي جوان ومادههاي سن چهارم ۲۱ روز بعد از ورود نماتد به داخل ريشه گياه ظاهر ميشوند. پس از يک هفته مادههاي جوان به لايه pericycle ريشه نفوذ کرده و در حدودسه چهارم طويلتر ميشوند.
براي تکميل دورهي زندگي از مرحله تخم تا خاتمه دوره بلوغ۸-۶ هفته طول ميکشد. در اثر حمله اين نماتد برگها وشاخههاي مرکبات زرد شده و محصول کاهش مييابد. تعداد تخمي که يک ماده ميگذارد۷۵-۱۰۰ عدد ميباشد. درجه حرارت مناسب براي آلودگي ميزبان۳۱-۲۵ ميباشد. تحت شرايط خشک لاروها ونرها پس از ۹ روز که در آب فرو برده شوند مجددا به زندگي خود ادامه ميدهند.
▪ علائم و نشانه هاي خسارت :
براثر حمله نماتد به ريشه مرکبات،درختان به تدريج روبه زوال ميروند. برگها کم پشت وسبز مايل به خاکستري وکدر ميشوند. سرشاخهها خشک شده ميوهها کوچک و کم بوده و اغلب ميريزند.ريشههارشد طبيعي نداشته، ضخيم به نظر ميرسند. و يک لايه خاک روي آنها فرا گرفته است که به آساني شسته نمي شود. اين علائم مويد آن است که نماتد ريشه مرکبات را آلوده کرده است. هيچگونه تورم يا گال روي ريشهها ديده نميشود. ولي ريشههاي آلوده کلفتر هستند.
نرهاي بالغ نماتد مرکبات انگل نبوده وتغذيه و خسارت به مادهها ولاروهاي نر وماده محدود ميشود.تغذيه لاروها بطور پارازيت خارجي روي بافتهاي پوست است. مادههاي جوان از ناحيه سر تا گردن در پوست فرورفته است. سرآنها داخل حفرهاي که دريک ناحيه گياهي ساخته شده به اطراف حرکت ميکند. تغذيه از۶-۱۰ سلول مجاور اين حفره که بنام ياختههاي پرستار معروفند صورت ميگيرد. درگياهان مقاوم پس ازنفوذ لاروها به ياختههاي پوستي اين سلولها نکروز شده و درنتيجه تغذيه صورت نگرفته و نماتد از بين ميرود. درشيره گياهان مقاوم و غير ميزبان مواد مسموم کننده نماتد نيزديده شده است. معمولا تاوقتي که جمعيت نماتد روي ريشه درخت به حد نصاب (۴۰۰۰۰ لارو ) نرسد درخت کاملاً از بين نميرود. ازطرفي نشانههاي بيماري روي اندامهاي فوقاني ۳-۵ سال بعد از آلودگي ريشه ظاهر نخواهد شد. وسرانجام براثر فساد ريشه و عدم جريان شيره گياهي به بالاي درخت از بين خواهد رفت.
▪ کنترل :
۱) شناسايي باغهاي آلوده و جلوگيري از انتقال خاک و نهال آلوده
۲) استفاده از پايه هاي مقاوم از جمله نارنج سه برگ
۳) فوميگاسيون خاک به صورت موضعي
۴) سم دايتراپکس SL۱۰۰% قبل از کشت، ضدعفوني خاک
▪ توصيه ها:
اين سم داراي گياه سوزي شديد ميباشد و در ضد غفوني خاک کاربرد دارد. براي جلوگيري از گسترش بيشتر نماتد مرکبات بايد اقداماتي در جهت تهيه نهالهاي سالم و جلوگيري از کاشتن نهالهاي آلوده انجام گيرد. استفاده از پايههاي مقاوم از قبيل نارنج سه برگي نيز موثر است. براي ضد عفوني از متيل برومايد نيز استفاده ميشود. اينکار بوسيله اپليکاتور و در زير پوشش پلاستيکي انجام ميشود.

در ايران علاوه بر مرکبات به ساير درختان منجمله بادام، زردآلو، گيلاس، اوکالپتوس و … پسته، انار، توت، حمله مي کند. ولي بيماري در همه گياهان اهميت ندارد، ...

در ايران علاوه بر مرکبات به ساير درختان منجمله بادام، زردآلو، گيلاس، اوکالپتوس و … پسته، انار، توت، حمله مي کند. ولي بيماري در همه گياهان اهميت ندارد، ...

دانلود نسخه PDF - ناتراسيا