up
Search      menu
زمین شناسی,جغرافیا :: مقاله موليبدنيت PDF
QR code - موليبدنيت

موليبدنيت

نقش و جايگاه موليبدن در خاک و گياه

مقدمه :
اين عنصر در سال 1778 توسط Carl Wilhelm Scheele دانشمند سوئدي كشف شد اما تا چند سال پس از آن، موليبدنيت تنها در حد آزمايشگاهي کار مي شد. نخستين كاربرد اصلي موليبدن در جنگ جهاني اول بود. در آن زمان موليبدن به فولاد افزوده مي شد و نتيجه آن توليد فولادهاي مقاوم در حرارت هاي بالا بود كه در زره پوش ها و موتور هواپيماها استفاده مي شد.
نام موليبدنيم Molybdenum از واژه يوناني (Molybdos) به معني شبيه سرب گرفته شده است. زيرا موليبدنيم به صورت آزاد درطبيعت يافت نمي‌شود. فراواني موليبدنيم در پوسته زمين 007 0% مي باشد.
موليبدنيم فلزي است به رنگ سفيد متمايل به خاکستري يا سفيد- نقره‌اي با نماد Mo، عدد اتمي 42، وزن مخصوص 22 10 گرم بر سانتي متر مکعب، سختي 5 5 در مقياس موس، خيلي سخت، داراي بيشترين نقطه ذوب در بين عناصر، نقطه جوش 4612 درجه سانتيگراد و نقطه ذوب 2617 درجه سانتي گراد. موليبدنيم در گروه 6(VI) جدول تناوبي به عنوان Transition Metals بوده و در دوره 5 قرار دارد.
عنصر موليبدنيم بعنوان يك عنصر انتقالي داراي ظرفيت هاي 2،3،4،5،6 بوده و داراي خاصيت كالكوفيلي و سيدروفيلي است.
در حالت توده اي اين عنصر داراي خواص فلزي تيپيك و رنگ سفيد نقره اي درخشنده بوده و درحالت پودري موليبدن به رنگ خاكستري تيره است.
موليبدن جلاي خود را در هوا حفظ مي كند. اين عنصر ممكن است براثر اكسيداسيون الكتروليتي غير فعال شده و به ماده غير فعال شيميايي تبديل شود. پس از گرم كردن در مدت زمان طولاني با دماي 600 درجه سانتي گراد تصفيه شده و اكسيد اسيون سريع رخ مي دهد. موليبدن در حضور اكسيژن در دماي 500 تا 600 درجه سانتي گراد مي سوزد. اين عنصر به آرامي توسط بخار اكسيد مي شود و توسط گاز فلوئور سرد و كلر و برم گرم خورده مي شود. اسيدهاي رقيق و اسيد هيدروكلريك غليظ تأثير كمي روي موليبدن مي گذارند.
اسيد نيتريك غليظ به آرامي اين عنصر را حل مي نمايد اما سريع سطح فلز را غير فعال ساخته و از واكنش بيشتر جلوگيري مي نمايد.اين عنصر توسط مخلوط اسيد نيتريك غليظ و اسيد هيدروفلوئوريك غليظ حل مي شود. موليبدن تحت تأثير محلولهاي بازي و هيدروكسيدهاي فلزات قليايي گداخته قرار نمي گيرد. اگر چه نمكهاي اكسيد كننده گداخته مانند پروكسيد سديم، نيترات يا پركلرات سديم يا پتاسيم فلز را به سرعت حل مي نمايد. اين عنصر در هنگام حرارت دادن با كربن، بر، نيتروژن و سيليس واكنش داده و آلياژهاي فراواني توليد مي نمايد. موليبدن به مقادير كم، در سختي فولاد اثر دارد.
موليبدن در انواع كاتاليزورها بخصوص در تركيب با كبالت در گوگرد زدايي نفت كاربرد دارد. موليبدن از نظر زيستي يك فلز فعال است كه در عملكرد آنزيم هاي احيا كننده نيتروژن به آمونياك و نيترات نقش دارد.
موليبدنيم 6 ايزوتوپ پايدار و 12 ايزوتوپ راديواكتيو دارد. Mo99 در ژنراتورها استفاده مي‌شود كه ايجاد Tc99 براي صنعت ايزوتوپ هسته‌اي مي‌كند.
كانيهاي متشکله موليبدنيم به سهولت در محلول‌ها تجزيه مي‌شوند و همراه با فلزات سنگين حتي در محلول‌هاي حقيقي به شكل سولفور ته‌نشين مي‌شوند.
موليبدن دومين عضو گروه 6 جدول تناوبي است. اين عنصر بعنوان يك عنصر انتقالي داراي ظرفيت هاي 2،3،4،5،6 مي باشد. در حالت توده اي اين عنصر داراي خواص فلزي تيپيك و رنگ سفيد نقره اي درخشنده مي باشد. حالت پودري موليبدن به رنگ خاكستري تيره است.
خواص فيزيكي موليبدن شديداً به روش توليد و تصفيه اين عنصر بستگي دارد. بعنوان مثال چگالي نسبي اين عنصر بين 01 9 تا 22 10 اندازه گيري شده است.
موليبدن به صورت خالص در طبيعت يافت نمي شود.
موليبدنيت Molybdenite
كاني اصلي و اقتصادي موليبدنيم، موليبدنيت با فرمول (MoS2) مي‌باشد. اين عنصر عموماً بصورت موليبدنيت در طبيعت رخ مي دهد. متوسط تمركز موليبدن در پوسته زمين تقريباً 4 – 10 % مي باشد. مقادير ناچيزي از اين عنصر نيز به همراه فلزات ديگر كه خواص شيميايي مشابه دارند، يافت مي شود.
•ولفنيت Wolfnite
اين کاني با فرمول (PbMoO4) كه در منطقه اكسيداسيون كانسارهاي موليبدن ديده مي‌شود.
•پووليت Powellite
اين کاني با فرمول (CaMoO4) كه در منطقه اكسيداسيون كانسارهاي سولفيدي موليبدن در بسياري از مناطق دنيا يافت شده است. پووليت يك موليبدات كلسيم است كه از موليبدنيت در كانسارهاي حاوي شئيليت CaWO4 تشكيل مي شود. در اين کاني تنگستن تا 10 درصد مي تواند جايگزين موليبدن گردد.
•فري موليبدنيت molybdenite Feri-
اين کاني با فرمول (Fe MOP12. 8 H2O ) محصول اكسيداسيون موليبدنيت در حضور آهن Ш (سه ظرفيتي) مي باشد. موليبدنيت منبع اوليه اقتصادي موليبدن مي باشد. در صورت افزايش تقاضا جهت موليبدن منابع ديگر همچون ولفنيت، پووليت و فرعي موليبديت ممكن است از اهميت تجاري برخوردار گردند.
•موليبديت Molybdite :
موليبديت با فرمول شيميايي(MoO3) نشان داده مي شود.
ساير كانيهاي موليبدن شامل آكرماتيت، بلونزيت، چيلاژيت، ائوسيت، ايلسمانيت، ژورديسيت، كواك و نييت، ليندگرنيت و پانريت مي باشد. كانيهاي اخيرالذكر از اهميت تجاري برخوردار نيستند.
اهميت موليبدن در تغذيه گياهان زراعي و باغي :
موليبدن كه در پوسته زمين و خاك‌ها به مقدار بسيار اندك وجود دارد به مقدار بسيار كمي‌نيز مورد نياز گياه است. مقدار موليبدن در كرة خاكي به طور متوسط 3 2 ميلي گرم دركيلوگرم برآورده شده است كه تقريبا 10 درصد آن قابل استفاده گياهي است. جذب سطحي موليبدن به pH خاك بستگي دارد و در pH حدود 7 يا بالاتر كم است اما با پائين آمدن pH زياد مي‌شود. بعبارت ديگر كمبود موليبدن بيشتر در خاك‌هاي اسيدي ديده مي‌شود و از اين جهت با ديگر عناصر كم مصرف كه كمبود آن‌ها بيشتر در خاك‌هاي قليائي ديده مي‌شود، تفاوت دارد. بعبارت ديگر كمبود اين عنصر در خاك‌هاي خشك و نيمه خشك مشاهده نشده است. فسفات مي‌تواند جانشين موليبدن در سطح كلوئيدها گردد به همين دليل كاربرد زياد كودهاي فسفري جذب موليبدن بوسيله گياه را افزايش مي‌دهد. اما كاربرد زياد سولفات ها اثر كاهش دهنده برجذب موليبدن بوسيله گياه دارد. در خاك‌هائي كه در مرز كمبود موليبدن هستند كاربرد بيش از حد كودهاي سولفات دار ممكن است موجب كمبود موليبدن گردد. از گياهاني كه به دادن كود موليبدن واكنش نشان مي‌دهند بقولات، خانواده كلم، گندميان مرتعي و چند نوع سبزي هستند. مسموميت گياهي ناشي از موليبدن زياد مشاهده نشده است. زيادي موليبدن، مخصوصاً براي دام‌هائي كه چرا مي‌كنند مسموميت زا است. موليبدنوسيس يك بيماري گاوي است كه در واقع به دليل عدم تعادل موليبدن و مس در جيره غذائي نشخوار كننده ايجاد مي‌شود. مسموميت موليبدن باعث توقف رشد و تغيير شكل استخوآن‌هاي دام مي‌شود. اين عارضه را مي‌توان با خوراندن سولفات مس به دام يا دادن سولفات مس به خاك برطرف نمود..
نقش‌ موليبدن‌ در تغذيه‌ انسان‌ و دام‌ :
كمبود موليبدن در انسان مشاهده نشده است و در مورد حيوانات نيز تشخيص كمبود آن مشكل است. آنچه در مورد موليبدن مهم است، مسموميت اين عنصر براي حيوانات نشخوار كننده است. شير و فرآورده هاي لبني، دانه‌هاي حبوبات، گوشت و دانه‌هاي غلات منابع عمده موليبدن هستند. مقدار جذب روزانه موليبدن در افراد بالغ 80 تا 350 ميكروگرم در روز تخمين زده شده است.
پراكندگي‌ جغرافيايي‌موليبدن در جهان :
موليبدن يكي از عناصر ضروري براي رشد گياهان است اما غلظت اين عنصر در بافتهاي گياهي بسيار كم است. با اين وجود استفاده از كودهاي حاوي موليبدن موجب افزايش فاحشي در برخي نقاط شده است. در آمريكا، كمبود موليبدن در گياهاني ديده مي‌شود كه بر روي خاك‌هائي با مواد مادري حاوي موليبدن بسيار كم رشد كرده اند. اين خاك‌ها معمولاً اسيدي بوده اما آهك دهي تنها، در اين خاك‌ها، تا زماني كه همراه موليبدن مصرف نشوند، افزايش عملكردي را موجب نشده است. در برخي خاك‌هاي اسيدي، آهك دهي تنها، موجب افزايش حلاليت موليبدن بومي‌خاك تا يك سطح مناسب شده است. زيادي موليبدن در خاك تاثيري بر رشد گياهان ندارد، اما زيادي غلظت اين عنصر در علوفه بر متابوليسم مس در حيوانات تاثير مي‌گذارد. كمبود موليبدن در گياهان و كمبود مس ناشي از موليبدن در جانوران در مناطق جغرافيائي خاصي از جهان گزارش شده است. گياهان با كمبود موليبدن معمولاً در مناطقي با خاك‌هاي اسيدي و با زهكشي خوب ديده ميشود. گياهان با زيادي غلظت موليبدن اغلب در مناطقي خاك‌هاي آلي و زهكشي ضعيف ، كه غالبا قليائي هستند، ديده مي‌شود. پراكندگي جغرافيائي خاك‌هائي كه مبتلا به كمبود يا بيش بود موليبدن هستند، تابعي از مقدار اين عنصر در مواد مادري است. مواد مادري غني از موليبدن ، خاك‌هائي با موليبدن كافي براي گياهان مي‌سازند. در خاك‌هائي با زهكشي ضعيف كه از مواد مادري فقير از لحاظ موليبدن تشكيل شده باشند، بيماري موليبدنوسيس كمتر است.
مكانيسم‌هاي‌ جذب‌ و انتقال موليبدن در گياهان : ‌
موليبدن به صورت موليبدات جذب گياه مي‌شود. سولفات با موليبدات رقابت مي‌كند و جذب آن را كاهش مي‌دهد، اما فسفات در كوتاه مدت جذب موليبدن را افزايش مي‌دهد. با توجه به اين دو پديده، موليبدن ظاهرا به صورت فعال جذب مي‌شود اما دليل قانع كننده اي در اين مورد وجود ندارد. در باره چگونگي انتقال موليبدن در گياه اطلاعات زيادي در دست نيست. احتمال دارد انتقال آن در آوندهاي چوبي به صورت موليبدات يا كمپلكس با اسيدهاي آمينه و مواد قندي انجام گيرد. از سوي ديگر ، قدرت جابجائي موليبدن در گياه نسبتاً خوب است و به همين دليل اين عنصر بيشتر در آوندهاي آبكشي و سلول‌هاي پارانشيمي‌متمركز مي‌شود. به علت ناچيز بودن مقدار موليبدن قابل جذب در خاك، غلظت آن معمولاً در بافت‌هاي گياهي كم است. اما برخلاف ديگر عناصر كم مصرف، زيادي جذب موليبدن فقط در صورتي در گياه ايجاد مسموميت مي‌كند كه غلظتش چند صد برابر غلظت معمولي باشد.

۱) کانسار هاي آهن (Fe): اثرات زيست محيطي کانسار هاي آهن (هماتيت ،سيدريت ،گوتيت ،مگنتيت ،شامونيت):در گذشته فلز آهن بعنوان يک عنصر آلوده کننده محيط زيست ...

اسكارن (Skarn) يك واژه سوئدي است كه معدنچيان سوئدي براي ناميدن مخلوطي از سيليكاتهاي كلسيم درشت بلور كه همراه كانه هاي آهن در معادن آهن اين كشور يافت م ...

كانسارهاي ماگمايي گروه بزرگ و مهمي از منابع معدني شناخته شده و مورد استفاده بشر را تشكيل مي دهند. اين گروه از كانسارها كه تأمين كننده بخش عظيمي از نيا ...

کانسنگهاي فلزي و کانيهاي صنعتي در همه قاره ها و در هر جا که کانيهاي خاص به اندازه کافي تمرکز يافته و استخراج آنها اقتصادي باشد، استخراج مي شوند. رنگ ک ...

دانلود نسخه PDF - موليبدنيت