up
Search      menu
مدیریت و اقتصاد :: مقاله مهندسي صنايع PDF
QR code - مهندسي صنايع

مهندسي صنايع

رشته مهندسي صنايع

مهندسي صنايع ، شامل کاربرد روشهاي تجزيه و تحليل اصول فيزيکي براي تبديل موادخام و ساير منابع به فرمي که رضايت و احتياجات آدمي را تامين کند، ميباشد.با پيشرفت علم و تکنولوژي و تعامل اين دو با هم، تخصصها و گرايشهاي مختلف مهندسي بوجود آمده اند. در اين ارتباط مهندسي صنايع رشته نسبتاً جديد است که ضمن برخورداري از مفهوم کلي مهندسي، حوزههاي کاري فراتري را در مقايسه با ساير رشتهها مورد توجه قرار ميدهد. نوشته حاضر سعي دارد مطالبي را جهت آشنايي با مهندسي صنايع در قالب سر فصلهاي ذيل ارائه نمايد.
مهندسي صنايع چيست؟
مهندسي صنايع عبارت از کاربرد اصول و تکنيکهايي به منظور بهبود، طراحي و نصب سيستمهايي شامل انسان، مواد، اطلاعات، انرژي و تجهيزات براي فراهم آوردن امکان توليد کالاها و ارائه خدمات بشکل کارا و مطلوب ميباشد.
براي بررسي، ارزيابي و کاربرد اين سيستمها، دانش و مهارتهاي علوم رياضي، علوم فيزيکي و علوم اجتماعي به همراه فنون و تکنيکهاي طراحي مهندسي مورد نياز است. فعاليتهاي مهندسي صنايع همانند پلي است که ارتباط بين اهداف مديريت و عملکرد عملياتي سازمان را ايجاد مينمايد.
مهندسان صنايع بيشتر درگير افزايش بهرهوري در مديريت منابع انساني، روشها و تکنولوژي هستند و حال آنکه ساير رشتههاي مهندسي بيشتر درگير ماهيت فني فرايندها و فراوردهها ميباشند. در واقع مهندسي صنايع تنها رشته مهندسي است که عامل انسان يکي از مولفههاي اصلي سيستمهاي مورد مطالعه آن را تشکيل ميدهد. در نتيجه مهندسان صنايع در تيمهاي ميان رشتهاي براي امور برنامهريزي، نصب و کنترل و بهبود فعاليتهاي موسسات به خدمت گرفته ميشوند. اين فعاليتها ممکن است فعاليتهاي توليد، نوآوري در محصولات، ارائه خدمات، حمل و نقل و جريان اطلاعات سازماني را شامل شود. با توجه به مطالب فوق، مهندسان صنايع بستر لازم براي تعامل تخصصهاي مختلف و کار گروهي را به بهترين وجه ايجاد نموده و در نتيجه امور طرح، برنامهريزي، اجرا و نظارت بر عملکرد نظامهاي توليدي خدماتي بشکل منسجمتر انجام ميشود و در نهايت انسجام امور به بهبود مستمر در جهت سهولت کارها، راحتي کارکنان، کاهش هزينهها، ارتقا کيفيت و جلب رضايت مشتريان منجر ميشود.
● تاريخچه مهندسي صنايع
اولين جرقههاي پيدايش مهندسي صنايع بعنوان يک تخصص با آغاز انقلاب صنعتي در ابتداي قرن ۱۹ زده شد. انقلاب صنعتي که با ظهور اختراعات جديد خصوصاً در صنعت نساجي و اختراع ماشينبخار آغاز شد، باعث بکارگيري نيروي انساني بيشتر و افول صنايع کوچک دستي شد. با گسترش کارخانجات، نياز به مديريت و تفکر مديريتي بيش از پيش احساس شد. افراد بسياري در جهت ارتقا کيفيت محصولات تلاش کردند. آدام اسميت، پدر علم اقتصاد پيشنهاد تقسيم کار را داد. وي بيان کرد که ميتوان با تقسيم کار در کارخانه پيچسازي نتيجه کار را به مقدار زيادي بهبود بخشيد. بهموازات اختراعات و نوآوري در فرايندها، روشهاي حسابداري و هزينهيابي گسترش يافتند. روشهاي تحليل علمي، آزمايشات و اثباتهاي علمي در طراحي و ساخت ابزارآلات و ماشينها بکار گرفته شد و در نتيجه، اثرگذاري اين تحولات در تفکر سازماني مديريت موجب شد مديريت علمي به عنوان يک نگرش و روش حرفهاي مطرح شود. اولين تلاش براي علمي شدن مديريت از آمريکا شروع شد. در سال ۱۸۸۱ فردريک تيلور پدر مديريت علمي، انديشههاي خود را توسعه داد. فرانک گيلبرت و همسرش ليليان در جهت مطالعه کار با بررسي حرکات توانستند ابزار جديدي را ابداع کنند. همچنين آنان به مسائل روانشناسي و انگيزههاي انساني توجه نمودند. عملکرد پرداخت پاداش و نتايج قابل قبول آن توسط امرسان ايجاد و توسعه يافت. مجموعه فعاليتهاي تيلور و هم عصرانش براي فرموله کردن اصول اساسي به عنوان روشهاي علمي مديريت متمرکز شده بود که اين فعاليتها بهزودي تحت عنوان مديريت علمي شناخته شد.
کار اين افراد توسط انجمن مهندسين مکانيک آمريکا ارج نهاده شد و عرصه براي فعاليت تيلور و همفکرانش توسط اين انجمن ايجاد شد. در سال ۱۹۱۲ انجمني براي ارتقا و رشد مديريت بنا نهاده شد که در سال ۱۹۱۵ انجمن تيلور نام گرفت. اين انجمن از سال ۱۹۳۴ با عنوان انجمن مهندسي صنايع فعاليت خود را ادامه داد. در اين دوران مديران علمي داراي تحصيلات مهندسي بودند و بسياري خود را مهندس صنايع قلمداد ميکردند و گروهي نيز در حيطه مديريت به عنوان مشاوران مديريت مطرح بودند. بتدريج مواد درسي و مدرک مهندسي صنايع و برنامههاي مربوطه مورد توجه قرار گرفت و در نهايت دانشکدههاي مهندسي صنايع ايجاد و توسعه يافتند.
● اهميت مهندسي صنايع
مرور توانمنديها و خدمات مهندسي صنايع نقش و اهميت مهندسي صنايع را بوضوح بيان ميکند. امروزه حيات اقتصادي سازمانها و موسسات توليدي و خدمات در بازار رقابتي شديد جهاني به استفاده بهينه از منابع در دسترس وابسته است. عموماً منابع در دسترس شامل مواد، منابع انساني، ماشينآلات (شامل تجهيزات، لوازم جانبي، امکانات مورد نياز شامل فضا و انرژي و ...)، منابع اطلاعاتي و منابع مالي طبقهبندي ميشوند. ايجاد و نگهداري منابع ياد شده هزينههايي را براي سازمان بهدنبال دارد. هزينه تمام شده واحد محصول هر موسسه متأثر از نحوه به کارگيري اين منابع است. هر شرکت توليدي يا خدماتي که بتواند هزينههاي خود را به حداقل ممکن برساند و به بياني ديگر توانايي استفاده بهينه از منابع را در تمام ارکان سازماني خود ايجاد نمايد يا حاشيه سود بيشتري به دست خواهد آورد و يا قادر خواهد بود که قيمتهاي فروش خود را با حفظ حاشيه سود قبلي، کاهش دهد. اين بدان معني است که قدرت رقابتي موسسه مذکور در بازار افزايش مييابد. با توجه به تحولات اقتصاد جهاني قدرت رقابتي شرط اساسي موفقيت در کسب و کار نوين محسوب ميشود. در کنار اين مسائل، توجه به نوآوريها و ارتقا کيفي محصولات و خدمات که از طريق تلاش براي يافتن طرحهاي بهبود يافته و همچنين تحول در فرآيند کسب و کار نيز بقا و رشد موسسات را در پي خواهد داشت. با توجه به مراتب فوق اگر ضرورتها و نيازمنديهاي رسيدن به امور مذکور را با تکنيکهاي مهندسي صنايع تطبيق دهيم مشاهده ميشود که مهندسي صنايع ابزار لازم براي حصول اهداف سازماني را بطور فراگير و سيستماتيک فراهم ميآورد و اين نشانگر نقش و اهميت بالاي مهندسي صنايع بعنوان موتور محرک حرکت سازمانهاي امروزي است.
● اصول فکري و ديدگاهها در مهندسي صنايع
اساس مهندسي در هر گرايشي طراحي مبني بر اندازهگيري، محاسبه و تحليل با استفاده از علوم رياضي و تجربي شکل ميگيرد. در نتيجه حرفه مهندسي کاملاً ديد فني و ماشيني دارد که موجب محدوديت ديدگاه در ابعاد خاص شده و برخي موضوعات مانند يافتن بهترين روشهاي مديريتي و ارتباطات انساني در ديدگاه محض مهندسي ناديده گرفته ميشود. مهندسي صنايع با در برداشتن نگرش سيستماتيک و فراگير ارتباط تخصصهاي مختلف و نهاد مديريت سازمان را ايجاد نموده و امور برنامهريزي، سازماندهي، هدايت و نظارت بر امور اجرايي با هماهنگي بيشتري دنبال ميگردد. اين نگرش استمرار همان سير تفکر تيلور و هم عصران وي ميباشد که با تلاش تک تک آنان مجموعه اصول و نگرشهاي مديريت علمي موجوديت يافت. مديريت علمي همان نگرش سنتي مهندسي صنايع است. با پيشرفت مديريت علمي، مهندسي صنايع با تفکري بر مبناي علوم رياضي، فيزيکي، اجتماعي و اقتصادي در عرصه صنعت و خدمات ظهور کرد که به معني ايجاد يک تفکر فراگير و سيستماتيک بود. نگاه مهندسي صنايع به مسائل از زوايا و ديدگاههاي مختلف همانند توجه به خروجي و محصول سيستم، توجه به مشتري ويا نگرش به بهرهوري سازمان قابل طرح و پيگيري ميباشد که بر مبناي اصول فکري تقريباً يکساني دنبال ميگردد. اکنون بايد ديد که اصول فکري مهندسي صنايع بر چه عواملي استوار است. در اين راستا بطور خلاصه اصول فکري مهندسي صنايع ذيلاً ارائه شده است.
۱) خلاقيت
فعاليت اصلي هر مهندس صنايع ارائه طرح براي بهبود سيستمهاي جاري و يا ارائه طرح جديد ميباشد که به همين منظور قوياً نياز به خلاقيت و نوعآوري جهت ارائه طرحهاي نو و بديع ميباشد. در واقع با توجه به گستردگي مسائل، مهندسي صنايع همانند اقيانوسي از فنون و علوم مختلف به عمق نيم متر با برخورداري از زمينه خلاقيت و ابتکار به مهندسين صنايع اين امکان را ميدهد که در جهت حرفه کاربردي مورد نظر به تعميق دانش خود پرداخته و فرصتي فراهم ميشود تا ايدههاي جديد و خلاق در زمينههاي مربوطه مطرح گردد.
۲) تفکر فراگير
نگرش سيستماتيک و فراگير برجستهترين خصوصيت مهندسي صنايع است و اطلاق مهندسي صنايع و سيستمها به اين رشته بي ارتباط با اين نگرش نيست. نگرش فراگير موجب ميشود مسائل از کل به جز و تعامل اجزا با هم مورد بررسي دقيق قرار گرفته و مدل کاملي از سيستمهاي مورد نظر تهيه و مسائل مورد نظر آن به بهترين شکل طرح و بررسي ميگردد.
۳) رهبري گروه
هر سيستمي که طرح ميشود اگر بدرستي اجرا نشود منتج به نتيجه نخواهد شد بلکه حسن اجرا سيستم طراحي شده يک ضرورت مهم تلقي ميشود. لذا آشنايي با کليت سيستم مورد نظر و نقش اجزا در کارکرد صحيح آن اين امکان را فراهم ميآورد که هدايت و رهبري گروه کاري مجري سيستم با انگيزه بيشتري دنبال گردد و در واقع علاوه بر طراحي سيستم مورد نظر، مهندسي صنايع سيستمهاي پيادهسازي و اجرا را نيز پيريزي نموده و نقش رهبري گروههاي کاري را موثرتر دنبال مينمايد.
۴) مديريت زمان
انجام کار بدون توجه به ظرف زماني و تحويل به موقع خروجي مورد نظر سيستم، ارزش زيادي نميتواند داشته باشد. امروزه اهميت زمان و فرصتهاي آن با توجه به عرصه تنگاتنگ رقابت اقتصادي براي همگان واضح و بديهي است. در اين خصوص مهندسي صنايع با درک موضوع تکنيکهايي را بکار ميگيرد که عامل زمان اجراي اجزاي کاري را در تمامي فرايندها مورد توجه و مديريت قرار ميدهد.
۵) ارتباط بهرهوري و بهبود مستمر
اعتقاد به ارتقا بهرهوري و بهبود مستمر يک اصل با ارزش در مهندسي صنايع است. اکتفا به وضعيت فعلي جز در جا زدن نتيجه ديگري نخواهد داشت. لذا مهندسي صنايع با پذيرش اين مطلب که سطح دانش و مهارتها يک مقوله نسبي همواره سعي در افزايش بهرهوري و بهبود وضعيت کاري نموده و سعي ميشود همواره امور اثر بخشتر و کاراتر شود. نگرش بهبود مستمر اين امکان را ميدهد که هر روز به فکر ارتقا هر چند به اندازه کوچک باشيم.
۶) ذهن کنجکاو و يادگيري
يادگيري فرايندي است که نميتوان بر آن حد و مرز تعيين کرد. مهندسي صنايع به منظور مطالعه و پيگيري مسائل همواره به اين نکته توجه دارد که هر مورد را ، منحصر به فرد بررسي نمايد و جهت شناخت آن فرض بر اين است که از تصورات ذهني دوري نموده و سعي بر تعيين کشف واقعيتهاي حاکم بر اجزا و کل سيستم ميباشد. لذا عدم وجود تعصب خاص به ماهيت فني امور موجب ميشود ذهنيت کنجکاو براي کشف حقايق نهفته در پديدهها تقويت شود و مهندس صنايع با ذهن دژم کمتر ميتواند راهحلهاي ابتکاري و راهگشا براي مسائل مورد نظر ارائه نمايد.
● زمينه هاي فعاليت مهندسي صنايع
با پيشرفت و تحول سريع علوم و فنون و پيچيدگيهاي روز افزودن آن، بالطبع نظامهاي توليدي و خدماتي نيز گسترش يافتهاند که در اين ميان اداره صحيح و مناسب اين گونه واحدها مستلزم بکارگيري تکنيکهاي علمي و پيشرفته جهت پيشبيني مدلسازي، برنامهريزي، تأمين و تدارک، اجرا و نظارت و ارزيابي نتايج حاصله در راستاي وظايف مديريتي است. همانطوري که ميدانيم فعاليت هر نظام اعم از توليدي يا خدماتي با اتکا بر فناوري خاص آن امکان تداوم و استمرار دارد و صرفنظر از ماهيت فني و صنعتي امر، فناوري داراي چهار جز اصلي يعني شامل ۱) تجهيزات، امکانات توليدي و خدماتي ۲) مديريت و سازمان ۳) نيروي انساني ۴) دانش فني است. از آنجا که رشتههاي مهندسي مرسوم نظير مهندسي مکانيک، برق، ساختمان و ... بيشتر به ابعاد فني صنعت (مورد ۱ و ۴) توجه دارند. در فرايند کسب و کار رقابتي به تنهايي پاسخگوي مسائل پيچيده خدمات مهندسي و مديريتي مدرن امروزي که بصورت سيستماتيک تحولات سياسي، اجتماعي، اقتصادي و باورهاي انساني را در چرخه حيات سيستمهاي مورد توجه خود لحاظ نمينمايند نيستند. لذا براي رفع چنين کمبودهايي در قرن حاضر بويژه طي چند دهه اخير، رشته جديدي تحت عنوان مهندسي صنايع با بهرهگيري از علوم رياضي، فيزيکي، اجتماعي، اقتصادي و تکنيکها و فنون مهندسي بوجود آمده است. با توجه به مراتب فوق شايد مناسب بود اين رشته با عنوان مهندسي مديريت معرفي ميشد، چرا که کاربردهاي آن محدود به صنعت نيست و هر موسسه انتفاعي و غير انتفاعي با جنبه صنعتي يا خدماتي ميتواند از فنون و تکنيکهاي مهندسي صنايع بهرهگيرد. مبحث صرف منابع و حصول حد اکثر نتيجه از منابع مصروفي چيزي نيست که منحصر به صنعت يا بنگاه خاصي باشد و امروزه با توجه به کمبود ارتقاع سطح بهرهوري امري ضروري و حياتي محسوب ميشود که نشانگر بستر گسترده براي فعاليتهاي مهندسي صنايع نفتي ميشود . مهندسي صنايع در حرفهها و مشاغلي همچون، بانکداري، خدمات مشاورهاي، صنعت بيمه، شرکتهاي هواپيمايي، کشتيراني، بيمارستانها، کارخانجات، کشت و صنعت، خدمات شهري، استاديومهاي ورزشي و يا هر مکان ديگري که نياز به برنامهريزي، هدايت و مديريت و ارتقا بهرهوري ميباشد کاربرد دارد.
● برخي از زمينه هاي کاري مشخص مهندسي صنايع در بازار کسب و کار عبارتند از:
▪ برنامه ريزي استراتژيک و عملياتي سازمان
▪ مديريت توليد
▪ مديريت مهندسي
▪ مديريت پروژه
مهندسي لجستيک
▪ سيستمهاي توليدي
مهندسي سيستمهاي کيفيت
مهندسي سيستمهاي اطلاعاتي
مهندسي مالي
مهندسي ارزش
مهندسي سيستمهاي بهرهوري
▪ طراحي فرايندها و ساختارهاي سازماني

هدف: يكي از بهترين تعريف هايي كه از مهندسي برق شده است، اين است كه محور اصلي فعاليت هاي مهندسي برق، تبديل يك سيگنال به سيگنال ديگر است. كه البته اين س ...

* هدف: يكي از بهترين تعريف هايي كه از مهندسي برق شده است، اين است كه محور اصلي فعاليت هاي مهندسي برق، تبديل يك سيگنال به سيگنال ديگر است. كه البته اين ...

* هدف: يكي از بهترين تعريف هايي كه از مهندسي برق شده است، اين است كه محور اصلي فعاليت هاي مهندسي برق، تبديل يك سيگنال به سيگنال ديگر است. كه البته اين ...

مقدمه: معادن سرشار منيزيم، زغال سنگ،‌ مس و آهن هند يکي از دلايل اصلي سيطره انگلستان بر کشور هند بود. دليل هجوم مهاجر نشينان فرانسوي، اسپانيايي،‌ پرتغا ...

اقتصاد کشاورزي ، در جهان امروز يکي از مشکلات اساسي بشر تأمين نياز هاي غذايي است ، به گونه ‌اي که امنيت غذايي به عنوان يکي از اهداف مهم سرلوحه برنامه ‌ ...

مهندسي ارزش(Value Engineering)، تلاشي است سازمان يافته كه با هدف بررسي و تحليل تمام فعاليتهاي يك طرح، (از زمان شكلگيري تفكر اوليه تا مرحله طراحي و اجر ...

خداوند انسان را از خاک آفريد و براي عمران و آباداني زمين بر گماشت. (سوره هود) ● تاريخچه شهرسازي نخستين شهرساز ويا نخستين کسي که به بيان اصولي درزمينه ...

گستردگي، پيچيدگي و تنوع پروژههاي مطرح در صنايع نفت و گاز، اهميت مديريت اين پروژهها را دوچندان ساخته است. توجه محافل علمي و مهندسي (به خصوص در حوزه نفت ...

دانلود نسخه PDF - مهندسي صنايع