up
Search      menu
مدیریت و اقتصاد :: مقاله مهندسي اقتصاد کشاورزي PDF
QR code - مهندسي اقتصاد کشاورزي

مهندسي اقتصاد کشاورزي

اقتصاد کشاورزي

اقتصاد کشاورزي ، در جهان امروز يکي از مشکلات اساسي بشر تأمين نياز هاي غذايي است ، به گونه ‌اي که امنيت غذايي به عنوان يکي از اهداف مهم سرلوحه برنامه ‌هاي دولتها قرار گرفته ‌است . بدون شک به منظور نيل به امنيت غذايي علاوه بر اتخاذ سياست هاي مطلوب و برخورداري از منابع کافي بايد توليد کشاورزي به گونه ‌اي باشد که تمامي نيازهاي جامعه را برآورده کند .
از سوي ديگر توليد کشاورزي خود نيازمند دو گروه عوامل توليدي مي‌ باشد:
1. عوامل فيزيکي توليد از قبيل : زمين ، بذر ، آب ، نيروي کار و غيره که وجود آنها از نظر کمي و کيفي شرط لازم توليد است
2. عوامل غير فيزيکي توليد که ريشه در مديريت و اقتصاد کشاورزي دارند .
با توجه به اهميت و ضرورت مديريت و اقتصاد کشاورزي ، اين عامل به عنوان شرط کافي توليد تلقي مي‌ گردد . بنابراين به منظور توليد کشاورزي مطلوب و بهينه ، وجود عوامل فيزيکي و غيرفيزيکي توليد در کنار يکديگر لازم و ملزوم هم مي ‌باشند .
مهندسي اقتصاد کشاورزي
تعريف و هدف
اقتصاد کشاورزي به مجموعه ‌اي از علوم و روش ها اطلاق مي‌ شود که عوامل اقتصادي موثر در امور کشاورزي ، روابط اقتصادي موجود بين عوامل توليد کشاورزي و کاربرد اصول اقتصادي را در توليد و توسعه کشاورزي مورد بحث و بررسي قرار مي‌ دهد و اين امکان را به کشاورز مي ‌دهد که با مقدار زمين ساير لوازمي که در اختيار دارد سود بيشتري بدست اورد .
به بيان ديگر اقتصاد کشاورزي عبارت از کاربرد اصول و نظريه‌ هاي اقتصاد عمومي در فرآيند توليد ، مبادله ، توزيع و مصرف مواد غذايي و مواد خام اوليه مورد نياز ساير بخش هاست .
بر اين اساس مي‌ توان نتيجه گرفت که اقتصاد کشاورزي ، روش ‌هاي چگونگي استفاده مطلوب و بهينه از منابع طبيعي در بخش کشاورزي را از طريق شيوه‌ ها و ابزار کارآمد خود مورد مطالعه قرار مي‌ دهد .
هدف از ايجاد اين رشته ، تربيت نيرو هاي متخصص و کارآمدي است که بتوانند با تکيه بر دانش و اندوخته ‌هاي علمي و تجارب عملي خود به عنوان کارشناس اقتصاد کشاورزي به تهيه و تدوين طرح ‌هاي توسعه کشاورزي و ارزيابي اقتصادي آنها در سطوح مختلف منطقه‌ اي و يا ملي بپردازند و همچنين از طريق بکارگيري روش ‌هاي تجزيه و تحليل کمي و ارائه مدل‌ هاي رياضي در حل مسائل و مشکلات توليد ، توزيع و يا مصرف مواد غذايي و مواد خام ، راهکار هاي مناسبي را ارائه مي‌ نمايند . متخصصان اقتصاد کشاورزي در فعاليت‌ هاي آموزشي و تحقيقاتي مرتبط با مسائل اقتصادي بخش کشاورزي نيز مي ‌توانند همکاري نمايند .
اهميت و جايگاه در جامعه
با عنايت به اهميت توليد کشاورزي در امنيت غذايي جامعه و نيز ضرورت توجه به ابعاد اقتصادي توليد و با توجه به اين که کشاورزان در اين زمينه اطلاع کمي دارند ( به خصوص کشاورزان ايران ) اقتصاد کشاورزي به عنوان يکي از شاخه ‌هاي علوم کشاورزي از حدود يک قرن پيش در کنار ساير رشته ‌هاي کشاورزي به تدريج مطرح شد و با سير تکاملي ‌اش امروزه به شکل يک دانش منسجم و مدرن در مراکز آموزش عالي و تحقيقاتي در اختيار مشتاقان علم و جامعه کشاورزي قرار گرفته‌ است . در عرصه فعاليت ‌هاي زراعي ، حضور متخصصاني که علاوه بر دانش کشاورزي ، اصول علم اقتصاد را نيز فراگرفته باشند و بتوانند با استفاده از تجربيات و دانش خود ، در زمينه برنامه ‌ريزي و تهيه طرح‌ هاي توليدي محصولات کشاورزي بطور اقتصادي فعاليت کنند ، از ضروريات تحول کشاورزي کشور است و اين امر ، جايگاه و اهميت رشته مهندسي اقتصاد کشاورزي را به خوبي مشخص مي‌ کند . و با توجه به اين که امروزه يکي از راه هاي تحت سلطه در آوردن کشورها وابسته کردن از طريق مواد غذايي است .
بخش هاي اقتصاد کشاورزي
اهميت کشاورزي در دنيا چه به‌ لحاظ آباداني و عمران ( از عهد باستان تا کنون ) و چه به لحاظ تامين مهم‌ ترين نياز مادي جوامع بشري يعني غذا بر کسي پوشيده نيست . از سوي ديگر توليد مواد غذايي مختلف و متنوع ، هم به لحاظ اقتصادي و هم به لحاظ سياسي ، تاثيرات مستقيم و محسوس يا غير مستقيم و نامحسوس بر جامعه مي‌ گذارد .
به‌ طور کلي کشاورزي را مي ‌توان به پنج بخش اصلي تقسيم نمود :
1- بخش توليدات محصولات کشاورزي که شامل امور زراعي ، امور باغي و امور دامي مي‌ شود .
2- بخش تبديلات محصولات کشاورزي که شامل صنايع غذايي تبديلي و تکميلي مي‌ شود .
3- بخش امکانات ، ابزار و مکانيزاسيون که شامل ماشين‌ آلات و ابزار و ... مي‌ شود .
4- بخش آب و خاک
5- بخش حفظ و نگهداري منابع طبيعي از جنگلداري و جنگل‌ کاري تا بيابان ‌زدايي و بخش توسعه و عمران روستايي
1- بخش توليدات کشاورزي
1-1- زراعت :
بخش زراعت به عنوان مهم‌ ترين ، اصلي‌ ترين و قديمي ‌ترين زيرشاخه‌ هاي کشاورزي مي‌ باشد که موارد ذيل را شامل مي‌ شود :
1-1-1- غلات : شامل گندم ، جو ، برنج ، چاودار ، يولاف ، تريتيکاله و ... مي‌ باشد .
- گندم : به‌ عنوان استراتژيک ‌ترين محصول کشاورزي به لحاظ اقتصادي ، سياسي و امنيت غذايي در دنيا اهميت خاصي دارد . گندم و نان به‌ عنوان قوت غالب در کشور محسوب مي‌ شود و نياز جدي به آن و لزوم خودکفايي امروز کشور در آن بر کسي پوشيده نيست . گندم ، بيشترين سطح زير کشت در بين تمام غلات را دارد و همه محصولات کشاورزي به نوعي به آن تعلق دارند .
- جو : غير از استفاده محدود در برخي غذاها و نان ‌ها به ‌عنوان مهم ‌ترين غذاي پرانرژي در خوراک و جيره دام ‌ها اعم از طيور ، گاو و گوسفند و شيلات مي‌ باشد ، که نشان از اهميت خاص آن در دامپروري دارد .
- برنج : به‌ عنوان يکي از غذا هاي اصلي پس از گندم در ايران به‌ شمار مي ‌رود . سطح قابل توجهي از بهترين زمين ‌هاي کشاورزي در استان ‌هاي گيلان ، مازندران ، گلستان ، اصفهان و فارس به آن اختصاص داده شده و با وجود توليد بالا در کشور ، باز هم شاهد واردات قابل توجه برنج پاکستان ، بنگلادش و هند به کشور از مبادي رسمي و قاچاق مي ‌باشيم.
1-1-2- نباتات صنعتي :
نباتات صنعتي آن دسته از گياهان زراعي هستند که به‌ دليل اهميت خاصي که دارند ، کارخانجات صنعتي ويژه‌ اي براي استفاده از مواد توليدي آن‌ ها ايجاد شده اند . چغندر قند و دانه ‌هاي روغني دو نوع عمده از نباتات صنعتي را تشکيل مي ‌دهند .
- چغندر قند : که ماده اصلي کارخانجات قند است و يکي از محصولات مورد توجه کشاورزان در نواحي قطب کشاورزي مي ‌باشد .
- دانه‌ هاي روغني : همچون آفتاب‌ گردان ، سويا ، گلرنگ و کلزا که کارخانجات روغن ‌کشي و بعضا رنگ‌ گيري را فعال مي ‌کنند و در تامين روغن خوراکي کشور از اهميت ويژه‌ اي برخوردارند و با توجه به کم شدن نياز واردات کشور به اين محصولات ، نمود بيشتري پيدا کرده است .
1-1-3- حبوبات :
شامل انواع لوبيا ، نخود ، باقلا و سويا که به‌دليل وجود پروتئين ‌هاي گياهي از جايگزينان جدي گوشت در جيره‌ هاي غذايي اقشار کم ‌درآمد مي‌ باشد .
1-1-4- نباتات علوفه‌ اي :
نباتات علوفه‌ اي پس از غلات ، بخش عمده زراعت را شامل مي‌ شود که به‌ عنوان علوفه خشک و تر دام و طيور مورد استفاده قرار مي‌ گيرد و اهميت خاصي در دامپروري بالاخص گاوداري و صنايع پايين ‌دستي آن مانند کارخانجات شير لبنيات دارد .
- يونجه : اصلي ‌ترين خوراک گاو مي‌ باشد و سطح زيادي از مزارع کشور پس از گندم ، جو و چغندر را به خود اختصاص داده است .
- ذرت علوفه‌ اي : پس از يونجه نقش خاصي در جيره غذايي دام دارد و سطح زير کشت آن نيز در اکثر نقاط بالا مي‌ باشد .
1-1-5- گياهان دارويي :
اين گياهان که به ‌صورت سنتي در عطاري‌ ها و به ‌صورت طبيعي ( خودرو ) در مناطق غير کشاورزي همچون دامنه کوه‌ ها و يا بيابان ‌ها و صحرا هاي کشور مي‌ رويند . امروزه شاهد رشد اين نوع محصولات در کشور به ‌صورت مکانيزه هستيم که هم ‌امکان بهره ‌برداري صنعتي در داخل و هم صادرات به خارج را دارا مي ‌باشند .
1-1-6- کشت ديم :
کشت ديم ، به کشت گياهان بدون آبياري با آب روان يا چاه و به کمک رطوبت ناشي از نزولات آسماني و نگهداري اين رطوب در خاک مزرعه در طول دوره رشد گفته مي‌ شود . اهميت آن وقتي بيشتر آشکار مي‌ گردد که بدانيم اين کشت در حدود 60 درصد گندم کشور را تامين مي ‌کند . اين نوع از زراعت به‌دليل وابستگي به‌ ميزان نزولات جوي ، از آسيب پذيرترين بخش‌هاي کشاورزي به لحاظ اقتصادي محسوب مي‌ شود .
علاوه ‌بر موارد ذکر شده در بالا ، زراعت زعفران و زيره سبز نيز جزو محصولات مهم اما پراکنده مي‌ باشند . زعفران به‌ دليل قيمت بالا براي کشاورزي کشور ارزش بالايي دارد و زيره سبز که جزو ادويه جات و دارو هاي گياهي است ، به‌دليل موقعيت آب و هوايي و اقليمي مناسب ايران براي کشت آن ، از اهميت اقتصادي برخوردارند .
1-2- باغباني
باغباني از چند بخش فرعي تشکيل مي‌ شود که از محصولات صيفي همچون هندوانه ، خربزه ، خيار ، بادمجان ، گوجه‌ فرنگي و سيب ‌زميني تا انواع درخت ‌ها و درختچه‌ هاي ميوه را شامل مي‌ شود .
1-2-1- باغات ميوه
اين باغات شامل ميوه‌ هاي نادر و بومي ويژه ايران و ميوه‌ هاي درختي عمومي بومي و غيره بومي ذيل مي‌ گردد :
- پسته :
مناطق بزرگي از کرمان ، سمنان ، يزد و خراسان جنوبي به زير کشت اين محصول پرقيمت رفته است و انواع واريته‌ هاي گوناگون آن در حال توليد مي‌ باشد . اما به‌دليل عدم بسته‌ بندي مناسب اين محصول در ايران ، کشور اسپانيا با نام خود ، محصول ايران را بسته ‌بندي کرده و مي ‌فروشد . با اين وجود ، طبق آمار جهاني ، ايران بيش از 60 درصد پسته دنيا را توليد مي‌ کند .
- انار :
يکي ديگر از محصولات ويژه و بومي ايران که در دنيا کم ‌نظير و تقريبا منحصر به ايران است و متقاضيان زيادي در دنيا دارد ، ميوه انار مي‌ باشد . باغات پر محصول و با کيفيت اين ميوه در يزد و بخش ‌هايي از خراسان رضوي و جنوبي و استان مرکزي از شهرت جهاني برخوردارند .
- خرما :
در دنيا ، ايران به ‌عنوان تنها کشوري که بيش از ۶۰۰ نوع خرما توليد مي ‌کند ، مقام اول تنوع اين محصول را دارا مي ‌باشد ؛ اما به ‌لحاظ صادرات خرما ايران در رتبه ‌هايي غير از رتبه اول قرار دارد . اين محصول از جنوب غربي تا جنوب شرقي کشور مهم ‌ترين محصول باغي محسوب مي‌ شود و بيشرين سطح زيرکشت در جنوب کشور را شامل مي ‌شود و در صورت بسته‌ بندي شکيل ، مناسب و رعايت استاندارد هاي جهاني مي ‌‌تواند به يکي از صادرات مهم کشاورزي تبديل شود . دليل سطح زيرکشت بالا را علاوه‌ بر تنوع گونه‌ ها و واريته‌ ها ، بايد در گستردگي اقليم‌ هاي گرم و خشک ايران و نياز آبي کم و مقاومت به شوري و خشکي آن دانست .
- مرکبات :
اين خانواده از تنوع گونه‌ اي زيادي در کشور برخوردار مي‌ باشد . سطح زيرکشت آن در استان ‌هاي شمالي ، فارس و استان ‌هاي جنوبي به‌ صورت انواع مختلف و واريته‌ هاي گوناگون وجود دارد . پرتغال ، ليمو شيرين ، نارنگي ، نارنج و گريپ فرويت به ترتيب از پرمحصول ‌ترين مرکبات مي‌ باشند .
- انگور : يکي از ميوه‌ هاي متنوع و پرمحصول کشور مي‌ باشد که علاوه ‌بر استفاده در صنايع آبميوه ، فرآورده مهم آن يعني کشمش در صادرات خشکبار ايران جايگاه به‌خصوصي دارد .
- سيب ، گلابي و به :
در بين اين ميوه‌ ها سيب پرطرفدارترين محصول به‌حساب مي آيد .
- آلوها : ايران دومين توليدکننده زردآلو و هفتمين توليدکننده هلو در دنيا مي‌ باشد .
- زرشک : از ديگر محصولات تقريباً خاص ايران مي‌ باشد .
1-2-2- محصولات صيفي :
شامل انواع هندوانه ، خربزه ، طالبي که تنوع هندوانه‌ هاي بومي و برخي از کشت‌ هاي ارقام خارجي مي‌تواند اهميت صادراتي داشته باشد . کيفيت خربزه‌ هاي ايراني بالاخص محصولي که از خراسان رضوي به‌دست مي‌ آيد جنبه صادراتي دارد که متاسفانه به‌دليل استفاده بيش از اندازه از سموم ، صادرات آن را با مشکل مواجه کرده است . انواع بادمجان ، سيب‌ زميني ، فلفل ، کاهو و کلم نيز داراي اهميت مي‌ باشند . گوجه‌ فرنگي به‌دليل عدم اتخاذ يک سياست بلندمدت با وجودي که از مهم‌ترين محصولات جاليزي است و ماده اوليه کارخانجات رب ‌سازي مي‌ باشد ، اما داراي نوسان شديد بازار در سال‌ هاي متوالي مي‌ باشد و در اکثر مناطق ، کشاورزان با ريسک بالا به کشت آن مي‌پردازند . کمبود کارخانجات رب ‌سازي و از دست دادن بازار هاي خارجي بالاخص در خاورميانه از جمهوري ‌هاي همسايه شمالي کشور گرفته تا عراق ، افغانستان ، سوريه و ترکيه را مي‌توان از ديگر موارد عدم توجه به محصول گوجه ‌فرنگي دانست .
1-2-3- پرورش گل و گياه :
امروزه ايران پس از هلند ، سوئيس ، هند ، مالزي و اندونزي به‌ عنوان يکي از صادرکنندگان گل در دنيا به ‌شمار مي‌رود . اما بخش قابل توجهي از اين صادرات از طريق هلند به نقاط مختلف دنيا صادر مي‌ شود .
1-2-4- کشت گلخانه‌ اي :
يکي از جديدترين روش‌ هاي کشت در ايران براي محصولاتي همچون خيار ، گوجه‌ فرنگي و بادمجان ، کشت گلخانه‌ اي مي‌ باشد که در بين آن‌ها خيار داربستي ( درختي ) از اهميت ويژه‌ اي برخوردار است . اين کشت عليرغم نياز به تجهيزات مفصل اعم از گلخانه ، هيتر ( وسيله گرمايي ) ، سيستم آبياري خاص داراي بازده نسبي بالايي است که با توجه به سطح زير کشت نسبتاً کم آن و وام‌هاي بانک کشاورزي و جهاد کشاورزي مي‌ توان آن‌را از پرطرفدارترين کشت ‌هاي سال‌ هاي اخير دانست .
1-2-5- پرورش قارچ :
قارچ با وجود جديد بودن محصول و نبود بازار بزرگ مصرف در جامعه ايراني در چند سال اخير در دو نوع دکمه‌ اي و صدفي ، رشد توليد بسيار بالايي داشته است . اين رشد توليد به‌ سبب عدم نياز به تجهيزات و امکانات زياد بالاخص در توليد نوع صدفي آن است . البته نوع دکمه‌ اي که از قيمت بالاتر و بازارپسندي بيشتري برخوردار است تا حدودي نياز به صرف هزينه دارد . اما نوع صدفي يکي از ساده‌ ترين و سهل ‌الوصول ‌ترين و سريع‌ ترين و کم خرج ‌ترين کشت يک محصول کشاورزي مي‌ باشد .

هدف: يكي از بهترين تعريف هايي كه از مهندسي برق شده است، اين است كه محور اصلي فعاليت هاي مهندسي برق، تبديل يك سيگنال به سيگنال ديگر است. كه البته اين س ...

* هدف: يكي از بهترين تعريف هايي كه از مهندسي برق شده است، اين است كه محور اصلي فعاليت هاي مهندسي برق، تبديل يك سيگنال به سيگنال ديگر است. كه البته اين ...

* هدف: يكي از بهترين تعريف هايي كه از مهندسي برق شده است، اين است كه محور اصلي فعاليت هاي مهندسي برق، تبديل يك سيگنال به سيگنال ديگر است. كه البته اين ...

مقدمه: معادن سرشار منيزيم، زغال سنگ،‌ مس و آهن هند يکي از دلايل اصلي سيطره انگلستان بر کشور هند بود. دليل هجوم مهاجر نشينان فرانسوي، اسپانيايي،‌ پرتغا ...

فساد و مبارزه با آن امروزه در بسياري از كشورهاي مختلف جهان به عنوان يك مسئله اساسي موردنظر است. مهم‌ترين علل فساد اقتصادي در بخش عمومي به تصدي‌هاي دول ...

تعريف رشد اقتصادي رشد اقتصادي به تعبير ساده عبارت است از افزايش توليد يک کشور در يک سال خاص در مقايسه با مقدار آن در سال پايه. در سطح کلان، افزايش تول ...

سياست اقتصادي ايده آل، چه براي امروز چه براي روزگار آتي، در واقع خيلي ساده است. دولت بايد از زندگي و مالکيت کساني که تحت حاکميتش زندگي مي کنند در براب ...

رکود اقتصادي که درد مشترک بنگاه هاي اقتصادي کشور است، مشکلاتي را در مسير توسعه بخش صنعت در ايران فراهم کرده است. البته اگر بخواهيم منصفانه قضاوت کنيم، ...

دانلود نسخه PDF - مهندسي اقتصاد کشاورزي