up
Search      menu
اجتماعی,سیاسی :: مقاله مهاجرت PDF
QR code - مهاجرت

مهاجرت

پيرامون مهاجرت نخبگان (3)

● داده ها و سنجه هاي آماري موجود از مهاجران ايراني در خارج از كشور
▪ نگاهي به وضع متخصصين ايراني مقيم كشورهاي خارجي
برابر گزارش ها، در حال حاضر بيش از ۱۵۰۰۰۰ نفر مهندس و پزشك ايراني در آمريكا زندگي مي كنند. همچنين براساس اطلاعات موجود، همهٔ ورودي هاي دانشگاهها و مراكز آموزش عالي با رتبهٔ دو رقمي (۹۹ ۱)، در سال دوم تحصيلي براي ادامهٔ تحصيل پس از دورهٔ ليسانس، نامه اي از بهترين دانشگاههاي دنيا با بهترين امكانات دريافت مي كنند. قريب ۹۰ نفر از ۱۲۵ دانش آموزي كه طي سه سال گذشته در المپيادهاي مختلف علمي صاحب مقام شده اند در يكي از بهترين دانشگاههاي آمريكا تحصيل مي كنند (ذاكر صالحي، ۱۳۷۹).
همچنين به گفته رئيس باشگاه پژوهشگران جوان از بين ۳۷۶ جوان برگزيده المپيادهاي علمي كشور ۱۰۹ نفر مهاجرت كرده اند. (دكتر ميرزايي، مصاحبه تلويزيوني، ۱۳۸۲).
بانك جهاني نيز در تازه ترين گزارش خود(۲۰۰۵) اعلام كرد: سالانه ۳۰۰ هزار نفر كه عمدتا شامل افراد تحصيل كرده و كارگران ماهر مي باشند از ايران به خارج مهاجرت مي كنند.
بر اساس اطلاعات موجود، ۸۰% از برگزيدگان المپيادهاي علمي در بهترين دانشگاه هاي خارج از كشور جذب شده اند و به تعبير ديگر پس از پيروزي انقلاب اسلامي از تعداد ۱۷۶ مدال آور المپيادهاي علمي جهان تعداد ۱۶۳ نفر از آنان در كشور حضور ندارند .
بر اساس آمار صندوق بين المللي پول(۱۹۹۹)، ايران بيشترين مهاجرت تحصيلكرده هاي علمي را در ميان ۶۱ كشور جهان داشته است و طي چند سال اخير ۱۰۵ هزار ايراني با تحصيلات عاليه به امريكا و ۷۵۰۰ نفر به كانادا مهاجرت كرده و پيش بيني مي شود حداقل ۷۰ هزار دانشجوي ايراني در دوره هاي دكتري در كشورهاي غربي مشغول به تحصيل هستند.
طبق آمار اداره خدمات تابعيت جويي و توطن آمريكا اكثر اعضاي هيأت علمي تمام وقت رتبه علمي دانشيار و استاد دارند جالب اينكه تعداد اعضاي هيأت علمي تمام وقت در كل مراكز آموزش عالي ايران (با رتبه دانشيار و استاد در سال ۷۶ ۱۳۷۵ حدود ۱۹۰۰ نفر بود. طبق آمار مربوط به بانك اطلاعات علمي متخصصان دفتر خدمات مهاجرتي آمريكا، تا سال ۱۹۹۷ تعداد ۳۷۴۶۲ ايراني با تحصيلات ليسانس و بالاتر در اين بانك به ثبت رسيده است. از اين تعداد ۲۹% در سطح دكتري، ۳۳% فوق ليسانس و بقيه در سطح ليسانس بوده اند.
آمار ايرانيان تحصيل كرده در آمريكا در سال ۱۹۹۳
رديف ايرانيان تحصيل كرده فراواني درصد
۱ عضو هيأت علمي تمام وق ۱۸۶۲ ۷۷%
۲عضو هيأت علمي نيمه وقت ۳۲۰۰ ۳۳ ۱
۳ سايرين ۲۰۶.۱۳۸ ۹ ۸۵
جمع ۲۴۰.۰۰۰ ۱۰۰%
آمار ثبت شده در دفتر خدمات مهاجرتي امريكا در سال ۱۹۹۷
رديف متخصصان فراواني درصد
۱ دكتري ۱۰۸۶۳ ۲۹%
۲ فوق ليسانس ۱۲۳۶۲ ۳۳%
۳ ليسانس ۱۴۲۳۵ ۳۸%
جمع ۳۷۴۶۲ ۱۰۰%
طبق برآورد حدود ۲۰۰ هزار ايراني در آلمان و فرانسه زندگي مي كنند كه تخمين زده شده حدود ۶۰% آنان تحصيلات عالي دارند .
همچنين از مجموع ۳۴ هزار نفر دانشجوي بورسيه كه به طور عمده از سال ۱۳۷۴ ۱۳۶۴ از كشور خارج شده اند، پس از اتمام دوران تحصيل در سال ۱۳۷۷ بالغ بر ۱۲% آنان به كشور مراجعت ننموده اند.
بر اساس آمارهاي وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري طي سالهاي ۱۳۶۹ تا اوايل ۱۳۷۸ از تعداد ۲۸ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالي تعداد ۱۵۱ عضو هيأت علمي با عنوان مأموريت تحصيلي ۶۳%، فرصت مطالعاتي ۸% و مرخصي بدون حقوق ۲۹% به خارج از كشور مهاجرت و بازنگشته اند كه متوسط تأخير اين افراد در حال حاضر ۲۰ تا ۴۳ ماه مي باشد.
مهاجرت اعضاي هيأت علمي كشور از ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۸ (از ۲۸ دانشگاه)
درصد فراواني مهاجرت تحت عنوان رديف
۶۳% ۹۵ مأموريت تحصيلي ۱
۸% ۱۳ فرصت مطالعاتي ۲
۲۹% ۴۳ مرخصي بدون حقوق ۳
۱۰۰%
۱۵۱
جمع
همچنين بر اساس آمار خروجي اداره كل گذرنامه كشور طي سالهاي گذشته هر روز به طور متوسط ۱۵ كارشناسي ارشد و ۳ ۲ نفر داراي مدرك دكتري و ۵۶۷ نفر ليسانسيه از كشور خارج شده اند و در مجموع ۵۴۷۵ نفر از نخبگان دانشگاهي ايران در سال ۱۳۷۸ به كشورهاي مختلف جهان مهاجرت كرده اند و بنا بر گفته مسؤولين اين آمارها شامل افرادي كه از مجاري غير رسمي و به صورت قاچاق از كشور مهاجرت كرده اند نمي شود .
در آمار اعلامي اداره كل امور دانش آموختگان وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي نيز آمده است، در طي ۶ ماه اول سال ۱۳۷۸ تعداد ۱۶۶۴ نفر از افراد داراي تحصيلات دانشگاهي در رشته هاي علوم پزشكي در كشور جهت اخذ مدرك خود، ترجمه و تسجيل آنها به منظور خروج از كشور اقدام نموده اند. حدود ۳۴% اين افراد را پزشكان عمومي، ۹% را پزشكان متخصص، ۱ ۱% پزشكان فوق تخصص، ۷ ۸% را داندانپزشكان و ۳ ۷% را داروسازان تشكيل مي دهند.
▪ آمار برخي پزشكان متقاضي خروج از كشور در شش ماهه اول سال ۱۳۷۸
درصد نوع پزش رديف
۳۴% پزشك عمومي ۱
۹% پزشكان متخصص ۲
۷ ۸% دندانپزشكان ۳
۳ ۷% داروسازان ۴
۱ ۱% پزشك فوق تخصص ۵
بر اساس همين گزارش تعداد افراد داراي مدارك دانشگاهي در رشته هاي علوم پزشكي از دانشگاههاي خارج از كشور كه طي ۶ ماه اول ۱۳۷۸ جهت ارزشيابي مدارك خود مراجعه نموده اند (به كشور بازگشته اند) ۲۶۹ نفر بوده است. به عبارت ديگر در مقابل هر ۷ نفر كه متقاضي خروج هستند تنها يك نفر به كشور بازگشته است.
بر اساس اعلام وزارت علوم و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي حدود ۱۰% كل دانشجويان بورسيه اي كه جهت ادامه تحصيل در مقاطع تخصصي به خارج از كشور مي روند پس از پايان تحصيلات خود به كشور باز نمي گردند.
همچنين بر اساس اعلام سفارت كانادا در ايران حدود ۱۸۰۰۰۰ پرونده از متقاضيان مهاجرت به كانادا در سفارت آن كشور در تهران تشكيل شده است.
● سنخ شناسي برجستگان علمي و تخصصي مهاجران ايراني
نتايج يك بررسي كه به منظور شناسايي خاستگاه مهاجران متخصص ايراني به عمل آمده نشان مي دهد كه تركيب عمدهٔ مهاجران متخصص از افراد زير تشكيل شده است:
۱) دانشجويان داراي سهميهٔ ارزي كه پس از اتمام تحصيل در كشورهاي مقصد، به وطن مراجعه نكرده اند؛
۲) دانشجويان آزاد، غير از برگزيدگان المپيادها و كنكورها، كه با هزينهٔ شخصي از كشور خارج شده و ديگر مراجعت نكرده اند؛
۳) نخبگان المپيادها و رتبه هاي اول كنكورهاي سراسري كه با هزينهٔ شخصي و يا با دريافت بورس از دانشگاه و مراكز تحقيقاتي خارج، كشور را ترك كرده اند؛
۴)دانشجويان بورسيهٔ اعزامي به خارج از كشور كه بعد از فراغت تحصيل باز نگشته اند؛
۵) متخصصان، استادان و محققاني كه به طور عمده به خاطر مسائل سياسي و احساس ناامني، به ويژه در سال هاي دوران انقلاب كشور را ترك كرده اند؛
۶) متخصصان، استادان و محققاني كه به طور عمده به دلايل علمي، تخصصي، فرهنگي و اقتصادي كشور را ترك كرده اند.
مطالعه در خصوص مهاجران، سرمايه گذار نشان مي دهد كه ايران رتبهٔ پنجم را در بين كشورهاي مهاجرفرست به كانادا به دست آورده است. كشورهاي كره و تايوان در رده هاي اول و دوم قرار گرفته اند. (مزرعتي؛ ۱۳۷۹).
● چرايي مهاجرت نخبگان
در آغاز به بررسي دو الگو كه دربارهٔ مهاجرت بين المللي افراد متخصص ارائه شده است، مي پردازيم:
▪الگوي جهان گرا
در اين الگو كه به وسيله جانسون مطرح شد، فرار مغزها تنها منعكس كننده عملكرد بازار بين المللي براي يك عامل توليد خاص، يعني سرمايه انساني (نيروي انساني متخصص) است. طرفداران اين الگو، معتقدند كه مهاجرت بين المللي نيروي انساني ماهر از ديدگاه بين المللي موجب افزايش منافع توليد جهاني خواهد شد. اگرچه در اين الگو ممكن است مهاجرت بين المللي نيروي انساني ماهر به زيان كشور مادر باشد؛ ولي تا زماني كه مجموع منافعي كه عايد كشور ميزبان و شخص مهاجر مي شود از زيان كشور مادر بيشتر باشد، مهاجرت بين المللي نيروي انساني ماهر موجب افزايش منافع جهاني خواهد شد.
▪ الگوي ملي گرا
اين الگو كه نقطه مقابل الگوي جهان گراست، معتقد است كه سرمايه انساني ماهر جزء جدايي ناپذير توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور است و مهاجرت سرمايهٔ انساني ماهر موجب مي شود كه اقتصاد كشورهاي در حال توسعه به پايين تر از سطح حداقل مورد نياز سرمايه انساني ماهر تنزل نموده و با ايجاد خلأ نيروي انساني ماهر در كشور، موجب كاهش توليد در كشور مادر خواهد شد و در نهايت، برنامه هاي توسعه را به مخاطره مي افكند.
مي توان گفت الگوي بين المللي اهميت بيشتري به تقاضاي مؤثر اقتصاد مي دهد، در حالي كه، الگوي ملي گرا اهميت بيشتري براي نيازهاي انساني جامعه قايل است.
● عوامل فرار مغزها در ايران
اكثر تحقيقاتي كه در زمينه عوامل مشترك فرار مغزها در كشورهاي در حال توسعه انجام شده، تفاوت كلي ميزان حقوق و دستمزد را يكي از عوامل مهم و اصلي مهاجرت ذكر مي كنند. اما علل مادي را نمي توان به خودي خود به عنوان يكي از عوامل مهاجرت تلقي كرد؛ زيرا، اين علت آشكار، علل نهان بسياري را با خود يدك مي كشد. پژوهشگر به جايي مي رود كه بتواند در علم خود پيشرفت كند و اين پيشرفت نيز در جايي به دست مي آيد كه آزادي و آرامش خاطر باشد.
هر چه دانشجويان از شرايط موجود و آينده خود رضايت بيشتري داشته باشند احتمال اينكه تن به مهاجرت ندهند بسيار بيشتر است. در اين زمينه روزنامه ايران يك نظرسنجي دربارهٔ عوامل اميدواري دانشجويان به متغيرهاي اقتصادي، سياسي و فرهنگي جامعه انجام داده است.
▪ عوامل مؤثر در اميدواري: ۳۲ درصد نقش خانواده را مهم مي دانند. ۲۸ درصد اقتصاد و توسعه اقتصادي، ۲۳ درصد عنصر پول، و ۱۷ درصد شرايط سياسي را انگيزه و عوامل ضروري در آينده و اميدواري به آن مي دانند.
▪ مسائل اقتصادي: ۴۸ درصد از دانشجويان به ميزان كمي نسبت به آينده اقتصادي اميدوارند، ۲۶ درصد تا حدودي و ۲۴ درصد به هيچ وجه اميدوار نيستند. تنها ۲ درصد دانشجويان ميزان خوشبيني خود را زياد ذكر كرده اند.
▪مسائل اجتماعي و اميد به آينده: دانشجويان در ارتباط با ميزان اميدواري خود در مسائل اجتماعي، ۴۰ درصد كم،۴۰ درصد تا حدودي، ۱۴ درصد اصلاً و ۶ درصد گزينه زياد را انتخاب كرده اند.
▪ مسائل سياسي: ۳۹ درصد پاسخگويان دانشجو به ميزان كمي نسبت به آينده مسائل سياسي خوشبين هستند، ۲۸ درصد اصلاً اميدوار نيستند، ۲۷ درصد تا حدودي و ۶ درصد به ميزان زيادي به اين مسائل اميدوارانه مي نگرند.
▪ شغل مناسب: در ارتباط با اميدواري براي پيدا كردن شغل مناسب، ۳۶ درصد كم، ۳۲ درصد تا حدودي، ۱۹ درصد اصلاً و ۱۳ درصد نيز گزينهٔ زياد را انتخاب كرده اند.
▪ اميدوار يا نااميد: از دانشجويان پرسيده شد كه جداي از مسائل جامعه و امور روزمره، افرادي اميدوار هستند يا نااميد؟ پاسخگويان در برابر اين سؤال اين گزينه ها را ذكر كرده اند: ۳۶ درصد تا حدودي اميدوار، ۳۳ درصد اميدوار و ۱۹ درصد نيز نااميد هستند. البته ۱۲ درصد ديگر پاسخگويان به گزينهٔ نمي دانم اشاره كرده اند.

شواهدي داير بر انتقال نفت به محلي که در آن تجمع يافته وجود دارد. به عبارت ديگر نفت و گاز متمرکز در مخزن ، از سنگي ديگر منشا گرفته و به محلي مناسب جهت ...

شواهدي داير بر انتقال نفت به محلي که در آن تجمع يافته وجود دارد. به عبارت ديگر نفت و گاز متمرکز در مخزن ، از سنگي ديگر منشا گرفته و به محلي مناسب جهت ...

● مقدمه نيروي انساني به ويژه نيروي متخصص، در توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي هر جامعه نقش اساسي ايفا مي كند. در تقسيم بندي بانك جهاني نيز يكي از منابع ...

● پيامد اقتصادي مهاجرت نخبگان براساس آمارهاي موجود سالانه هزاران دانش آموخته دانشگاهي از كشور خارج مي شوند كه بنابر اعلام صندوق بين المللي پول، خروج ا ...

● نظرات بعضي از اساتيد و كارشناسان به غير از زمينه نامساعد براي حضور نخبگان در كشورهاي جهان سوم كشورهاي صنعتي و پيشرفته نيز براي جذب نخبگان كشورهاي عق ...

پديده فرار مغزها موضوعي كهنه در جوامع مختلف است و اين موضوع براي نخستين بار در اوايل دهه ۱۹۶۰ ميلا دي در جهان مطرح شد و اين واقعيت اجتماعي به عنوان يك ...

به تازگي اتحاديه محافظت از حقوق مانکن هاي برزيلي قانوني تصويب کرده که کشورها و گردانندگان مراسم مد و لباس را مجبور مي کند دست از فشار آوردن به مانکن ه ...

در نتيجه اين سياست ها، روسيه خودش را در موقعيتي قرار داده که هم مي تواند باعث تضعيف تلاش هاي مشترک شود و هم به اجرايي شدن يک بسته ديپلماتيک مؤثر عليه ...

دانلود نسخه PDF - مهاجرت