up
Search      menu
اجتماعی,سیاسی :: مقاله مهاجرت PDF
QR code - مهاجرت

مهاجرت

پيرامون مهاجرت نخبگان (2)

● پيامد اقتصادي مهاجرت نخبگان
براساس آمارهاي موجود سالانه هزاران دانش آموخته دانشگاهي از كشور خارج مي شوند كه بنابر اعلام صندوق بين المللي پول، خروج اين حجم كلان از سرمايه هاي انساني معادل خروج ۱۱ ميليارد دلار سرمايه از كشور است. بر اين اساس، كشور ايران همراه با سه كشور كره جنوبي، فيليپين و چين تايپه در صدر كشورهاي نخبه گريز جهان قرار دارد.
كشورها با مهاجرت نخبگان و نيروي كار ماهر و متخصص، به تدريج شاهد كاهش توليد سرانه، رفاه اقتصادي و رشد اقتصادي خواهند بود. مهاجرت نخبگان همچنين باعث مي شود در آينده كشور از نيروي فعال بالقوه بي بهره باشد. اين در حاليست كه كشورها هزينه زيادي را براي تربيت نيروهاي متخصص صرف مي كنند و از دست دادن اين نيروها به منزله از دست دادن ميلياردها دلاري است كه سال ها در زمينه انباشت سرمايه انساني و دانش هزينه شده است.
هزينه هايي كه جامعه بايد براي پر كردن خلاء ناشي از خروج سرمايه انساني بپردازد، تعداد واحدهاي زماني بسيار بالايي كه از دست رفته اند و قابل بازيافت نيستند ضرباتي هستند كه بر پيكره اقتصاد آن مملكت وارد مي شود.
دامنه پيامدهاي منفي مهاجرت نخبگان از كشور بر اقتصاد به قدري است كه اخيرا نظرياتي مبني بر جبران زيان كشورهاي مهاجرفرست(نيروهاي متخصص و تحصيل كرده) از طريق ماليات شكل گرفته اند به اين مفهوم كه مهاجران بايد مبلغي را علاوه بر ماليات بر درآمد، در كشور ميزبان بپردازند و مسئولان مالياتي كشور ميزبان نيز بايد اين مبلغ را هرساله به كشور مهاجرفرست مسترد دارند. تا بدين وسيله بخشي از زيان رفاهي ناشي از از دست دادن سرمايه انساني كارآمد تأمين شود.
در تازه ترين گزارش منتشر شده از سوي بانك جهاني با عنوان مهاجرت بين المللي و فرار مغزها تعداد افرادي كه در طي سال هاي اخير از ايران خارج شده اند بالغ بر ۳۰۰ هزار نفر در سال عنوان شده است.
بد نيست بدانيم كه بر اساس آمار منتشر شده از سوي اداره آمار آلمان، از مجموع صد هزار ايراني مهاجر در آلمان در سال هاي گذشته، ۲۰۰۰ جلد كتاب منتشر شده در حالي كه از ميان ۲ميليون مهاجرترك تنها ۱۰۰جلد كتاب منتشر شده است. اين امر حاكي از پتانسيل هاي ارزنده فكري است كه در رديف گران بهاترين سرمايه هاي ملي محسوب مي شود ولي متاسفانه به دليل عدم تدبير و چاره انديشي مسوولان و تصميم گيران كشور به راحتي از دست مي روند، بدون اين كه حتي هزينه هايي كه از اين طريق بر اقتصاد كشور تحميل مي شود، محاسبه شود. بي ترديد، خروج متخصصان كه مي توانند پشتوانه فكري، اجرايي، كارآمدي و بقاي نظام اقتصادي سياسي كشور باشند، در بلندمدت منجر به ايجاد بحران سياسي و اجتماعي فراگير در كشورمان خواهد شد كه در آن هنگام حتي مجال انديشيدن براي حل اين مسائل وجود ندارد.
مهاجرت ژن ها
پديده مهاجرت نخبگان و متخصصان به خارج از مرزها به دليل آثار و تبعات سوء فرهنگي، رواني، سياسي و نقش منفي آن در فرايند توسعه و تخريب اعتبار ملي و تغيير نسل هاي آينده به عنوان تهديدي جدي براي حال و آينده كشور نگراني هايي در سطوح مختلف مديريتي و اجتماعي كشور ايجاد كرده است.
بر اساس يك نظريه(نظريه مهاجرت ژن ها) در فرايند مهاجرت نخبگان و متخصصان، نه تنها نخبگان كه ثروت ملي كشور به شمار مي آيند از دست مي روند بلكه پس از گذشت قرن ها از نظر ژنتيكي كشورهاي نخبه پذير (مقصد) به جوامع نخبه تبديل خواهند شد و درصد ژن هاي هوشمند آنها به شكل گسترده اي افزايش مي يابد. لذا در زمينه توليد علم، فن و فن آوري همچنان پيشتاز خواهند بود. در مقابل كشورهاي نخبه گريز (مبداء) روز به روز فقيرتر شده و به دليل همين فقر وابسته تر مي شوند و تعادل جهاني با شدت بيشتري به هم مي خورد.
بر اين اساس بايستي اصطلاحات و مفاهيم مهاجرت نخبگان (Brain Drain و Elites Migration) را با مهاجرت ژن هاي هوشمند يا مهاجرت ژن هاي بالقوه دانايي و توانايي (Brainy Genes Migration) جايگزين كرد و از اين پس به جاي اين لغات و عبارات مهاجرت ژن ها را به كار برد، زيرا ژن ها هستند كه اطلاعات وراثتي را از نسلي به نسل ديگر منتقل مي كنند و هوش و استعداد نيز با ژن ها ارتباط لاينفك داشته و اين يك اصل علمي اثبات شده است.
نبوغ و نخبگي در اثر دو عامل مهم يعني وراثت(كه همان ويژگي هاي ژنتيكي افراد است) و محيط (كه شرايط و بستر لازم جهت رشد علمي و عقلي است) حاصل مي شود. بر اين اساس مي توان نتيجه گرفت كه هر نخبه اي كه از كشور خارج مي شود، يك ژنوم هوشمند از كشور خارج شده و با زندگي در كشوري ديگر و ازدواج و توليد نسل در آنجا به تكثير ژن هاي هوشمند آن كشور كمك مي كند. لذا به تدريج درصد ژن هاي هوشمند جوامع نخبه پذير افزايش يافته و در طولاني مدت و پس از گذشت سال ها، اختلاف فاحش ژنتيكي بين كشورهاي نخبه پذير و نخبه گريز ايجاد خواهد شد، به گونه اي كه كشورهاي نخبه پذير به جوامعي نخبه تبديل مي شوند و جوامع نخبه گريز با كاهش ژن هاي هوشمند خويش، به تبعيت بي چون و چرا از جوامع نخبه پذير، تن داده و اداره امور جامعه با اتكاء به افرادي انجام خواهد شد كه از ضريب هوشي كمتري برخوردار هستند كه اين امر به عقب ماندگي كشور خواهد انجاميد.
نخبگان قادرند علم، فن، فناوري و صنعت جديد و به تبع آن فرصت هاي شغلي جديد براي جامعه خويش ايجاد كنند، بنابراين درصد بيكاري در كشورهاي پيشرفته در همه سطوح بسيار كم مي شود، اين در حالي است كه مهمترين مشكل كشورهاي در حال توسعه و نابرخوردار از جمله كشور ما بيكاري و باز هم مهاجرت ژن ها است.
كشورهاي نخبه پذير، نخبگان ديگر كشورها را با هر دين و آييني مي پذيرند و نه تنها از هوش و استعداد و توان ايشان در توسعه علمي، فني و صنعتي خويش استفاده مي كنند بلكه ذخاير ژن هاي هوشمند خويش را براي نسل هاي آتي افزايش داده و آينده روشني را براي ايشان ترسيم مي كنند. يعني به طور كاملا طبيعي اصلاح ژنتيكي انجام مي دهند. لذا نسل هاي آينده در كشورهاي نخبه پذير براي بر آوردن نيازهاي خويش نه تنها مشكلي ندارند بلكه با سهولت بيشتري توسعه پايدار كشور خود را دنبال خواهند كرد. به عبارت ديگر سياستمداران كشورهاي نخبه پذير مهمترين ثروت ملي خود، يعني نخبگان را چند برابر افزايش مي دهند.
چنين حفظ منابع و ذخاير ژنتيكي هوشمند، كافي، مناسب و همچنين حفظ منابع و ذخاير مادي خود از يك طرف و استفاده از ذخاير و منابع مادي كشورهاي در حال توسعه و نابرخوردار از طرف ديگر، اختلاف طبقاتي، و سرانه ثروت ملي بين كشورهاي نخبه پذير و نخبه گريز را افزايش مي دهند.
تجربه نشان داده است نخبگان غير بومي به دليل داشتن امكانات مادي و معنوي در حد شأن خويش و همچنين فرهنگ بالا، از لحاظ امنيتي براي كشورهاي نخبه پذير مشكلي ايجاد نمي كنند. براي فرزندگان نخبگان هم امكان بالقوه براي بلوغ علمي از نظر ژنتيكي و شرايط مناسب محيطي براي اين افراد وجود دارد به طوري كه بهره گيري از نهايت ظرفيت نخبگان و دانشمندان در اين كشورها به سادگي ميسر است.
علاوه بر اين، اكثريت قابل توجهي از نخبگان به دليل هوش و استعداد سرشار، از نظر معنوي و اخلاقي هم تفاوت قابل توجهي با ديگر افراد جامعه داشته و الگوي عملي براي اقشار مختلف مي باشند و معمولا ارتباط و اعتقاد عميق تري با ماوراء الطبيعه و خداوند دارند. لذا افزايش شمار نخبگان در هر جامعه، تقويت باورهاي ديني را نيز در پي دارد.
● فرار مغزها در ايران
مهاجرت نخبگان در ايران تا پايان جنگ جهاني دوم سرنوشت و ماجرايي مشابه ديگر كشورهاي جهان سوم دارد. اما پس از جنگ جهاني دوم، اين جريان در مسيري تازه قرار گرفت. فرار مغزها از ايران با تأخير نه چندان زياد نسبت به كشورهاي كم توسعه آغاز شد. اعزام محصل به كشورهاي خارجي و آمريكا به طور منظم و جدي آغاز شد و رشد اقتصادي يكي از هدف هاي خود را متوجه تربيت متخصصان نمود تا دوام و رشد برنامه هاي توسعه تضمين شود. حدود ۱۵ ماه قبل از انقلاب اسلامي جريان تازه اي از مهاجرت صاحبان سرمايه و نخبگان سياسي، اقتصادي و علمي به خارج از كشور پديد آمد. برخي كارشناسان دولتي كه اوضاع را وخيم تشخيص مي دادند به دليل وابستگي شديد به نظام قبلي، كشور را ترك كردند.
با پيروزي انقلاب اسلامي، با درون مايه هاي عميق فرهنگي، اين روند تا پس از پايان جنگ تحميلي كاهش محسوسي پيدا كرد، اما در سال هاي اخير مجدداً شاهد شكل جديد و در عين حال وسيعي از پديده هاي مهاجرت نخبگان هستيم.
بدين ترتيب، روند تاريخي اين پديده در كشور ما شامل سه دورهٔ مشخص است:
۱) دههٔ چهل و پنجاه تا پيروزي انقلاب اسلامي كه محصول باز شدن باب ارتباط با غرب، سياست هاي اقتصادي و فرهنگي رژيم گذشته و… بود.
۲) مقطع سال هاي ۵۷ و ۵۸ و ابتداي جنگ تحميلي كه به طور عمده، طيف ناراضيان از انقلاب اسلامي را شامل مي شد و با تعطيل شدن دانشگاهها در دوران انقلاب فرهنگي تشديد شد.
۳) دورهٔ جديد مهاجرت كه از سال ۶۷ آغاز و در سال هاي اخير شتاب بيشتري گرفته است.
● نگرش مردم ايران دربارهٔ مهاجرت
تمايل به مهاجرت مي تواند به عنوان يك متغير مرتبط با شرايط داخلي كشورها مورد سنجش قرار گيرد. در يك تحقيق كه به منظور بررسي آگاهي ها، نگرش ها و رفتارهاي اجتماعي و فرهنگي صورت گرفت، يكي از پرسش هايي كه به طور مشخص با پاسخگويان مطرح شد اين بود كه اگر امكانات فراهم باشد، آيا حاضريد براي هميشه در كشور ديگري كه دلخواه شما باشد ساكن شويد؟ در پاسخ، ۵ ۷۵ درصد از افراد جواب منفي به اين سوال دادند. نتيجهٔ ديگري كه از اين تحقيق گرفته شد اين بود كه: آنهايي كه كشور را در شرايط پايين تري ارزشيابي مي كنند گرايش بيشتري هم به ترك كشور دارند.
● تمايل به مهاجرت و…
جنسيت تمايل به مهاجرت در ميان مردان اندكي بيش از زنان اظهار شده است، اما تفاوت ها در حدي نيست كه رابطهٔ آماري معني دار باشد.
سن از تمايل به مهاجرت به موازات افزايش سن كاسته مي شود.
سواد تمايل به مهاجرت همسو با ارتقاي سطح سواد فزوني مي گيرد.
وضع تأهل تمايل به مهاجرت در ميان افراد طلاق گرفته از همه شديدتر است. و پس از اين گروه افراد ازدواج نكرده قرار دارند. ضعيف ترين تمايل را نزد افراد همسر فوت شده مشاهده مي كنيم كه در گروه هاي سني بالاتر قرار دارند.
طبقهٔ اجتماعي تمايل به مهاجرت در افرادي كه امكانات بهتري دارند قوي تر است.
درآمد با افزايش سطح درآمد به طور كلي روند موافقت با مهاجرت نيز فزوني مي گيرد. تمايل به مهاجرت در سطح خاصي از افزايش درآمد قدرت مي گيرد و وقتي موقعيت اقتصادي در شرايط برتر قرار مي گيرد از نسبت تمايل اندكي كاسته مي شود. به نظر مي رسد تمايل به مهاجرت براي كساني كه از درآمد متوسطي برخوردارند، شدت بيشتري دارد.
نتيجه گيري از گرايش به مهاجرت اكثريت پاسخگويان با توجه به اظهاراتشان متمايل به مهاجرت از كشور نيستند. نسبت كساني كه متمايل به مهاجرت هستند در تهران بيش از شهرستانهاست. بيشترين تمايل به مهاجرت را در ميان مردان به ويژه جوانان، ديپلمه ها، طلاق گرفته ها، افراد وابسته به طبقات متوسط و بالا، و متوسط درآمد مشاهده مي كنيم. جنسيت پاسخگويان از نظر آماري رابطه اي را با تمايل نشان نمي دهد. كساني كه در شرايط متوسط از نظر رفاهي قرار دارند و نيز جوانان گرايش بيشتري به مهاجرت از خود نشان مي دهند.

شواهدي داير بر انتقال نفت به محلي که در آن تجمع يافته وجود دارد. به عبارت ديگر نفت و گاز متمرکز در مخزن ، از سنگي ديگر منشا گرفته و به محلي مناسب جهت ...

شواهدي داير بر انتقال نفت به محلي که در آن تجمع يافته وجود دارد. به عبارت ديگر نفت و گاز متمرکز در مخزن ، از سنگي ديگر منشا گرفته و به محلي مناسب جهت ...

● مقدمه نيروي انساني به ويژه نيروي متخصص، در توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي هر جامعه نقش اساسي ايفا مي كند. در تقسيم بندي بانك جهاني نيز يكي از منابع ...

● داده ها و سنجه هاي آماري موجود از مهاجران ايراني در خارج از كشور ▪ نگاهي به وضع متخصصين ايراني مقيم كشورهاي خارجي برابر گزارش ها، در حال حاضر بيش از ...

● نظرات بعضي از اساتيد و كارشناسان به غير از زمينه نامساعد براي حضور نخبگان در كشورهاي جهان سوم كشورهاي صنعتي و پيشرفته نيز براي جذب نخبگان كشورهاي عق ...

پديده فرار مغزها موضوعي كهنه در جوامع مختلف است و اين موضوع براي نخستين بار در اوايل دهه ۱۹۶۰ ميلا دي در جهان مطرح شد و اين واقعيت اجتماعي به عنوان يك ...

به تازگي اتحاديه محافظت از حقوق مانکن هاي برزيلي قانوني تصويب کرده که کشورها و گردانندگان مراسم مد و لباس را مجبور مي کند دست از فشار آوردن به مانکن ه ...

در نتيجه اين سياست ها، روسيه خودش را در موقعيتي قرار داده که هم مي تواند باعث تضعيف تلاش هاي مشترک شود و هم به اجرايي شدن يک بسته ديپلماتيک مؤثر عليه ...

دانلود نسخه PDF - مهاجرت