up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله منظومه شمسي PDF
QR code - منظومه شمسي

منظومه شمسي

جهان در بردارنده تمام چيزهايي است که وجود دارد، نه فقط زمين و چيزهايي که در آن قرار دارد بلکه شامل تمام سيارات و ستارگان و کهکشانها و فضايي که بين آنها قرار دارد مي شود. خورشيد در مرکز منظومه شمسي يکي از حدود ۱۰۰ بيليون ستاره اي است که در کهکشان ما و يا مجموعه ستارگاني است که راه شيري ناميده مي شود.
● مقدمه
شکل گيري منظومه شمسي حدود ۵ ميليارد سال پيش ، از ابري متشکل از گاز و غبار بين ستاره اي ، آغاز گرديد. جاذبه باعث انقباض ابر شده و کره متراکمي از گاز در مرکز ابر بوجود آورد. جاذبه همچنين باعث دوران هر چه سريعتر ابر شد. هنگام دوران، مواد موجود در ابر، پهن شده و حلقه اي به وجود آمد که نواحي متراکم مرکزي را در بر مي گرفت. سرانجام در اين ناحيه متراکم ، گرماي لازم براي وقوع واکنشهاي هسته اي فراهم گشت و بدين ترتيب ، ستاره خورشيد بوجود آمد. اعضاي کوچکتر منظومه شمسي از مواد موجود در اين حلقه بوجود آمدند. اين اعضاء عبارتند از سيارات ، سيارکها و ستاره دنباله دار.
● خانواده منظومه شمسي
تمام اجرام آسماني که در يک منظومه مداري قرار دارند، تحت تأثير جاذبه اي دو جانبه به دور يک جرم مشترک مرکزي مي چرخند. در منظومه زمين _ ماه مرکز جرم مشترک در فاصله ۴۷۴۸ کيلومتري (۲۹۵۰مايلي) هسته زمين قرار داشته و از سطح زمين خارج نشده است. در مورد منظومه شمسي ، مرکز جرم مشترک همواره با تغيير موقعيت نسبي سياره ها ، در حال تغيير است. اين مرکز در فاصله اي حدود ۳۰۰۰۰۰ کيلومتر (۱۸۶۰۰۰ مايل) خارج از سطح خورشيد قرار دارد
● خورشيد
خورشيد يا خور يا هور يکي از ستارگان کهکشان ماست. و تنها ستاره سامانه خورشيدي مي باشد. منبع اصلي نوروگرماودر يک کلام زندگي بر روي زمين اين ستاره است که با فاصله اي حدود ۱۵۰ ميليون کيلومتري از زمين قرار گرفته و قطري تقريباً معادل ۱ميليون ۳۹۰ هزار کيلومتر و وزني معادل ۳۳۰ هزار بار سنگين تر از زمين دارد.
خورشيدتنها ستاره منظومه شمسي است و حدودا شامل ۸۶ ۹۹٪ درصد جرم کل منظومه شمسي را تشکيل مي دهد. خورشيد به دليل جرم عظيمش داراي نيروي گرانش بسيارقوي است، طوري که سيارات را وادار کرده در مدارشان بر گردش حرکت کنند.
● مشخصات فيزيکي خورشيد :
۱) قطر خورشيد درحدود ۱٬۳۹۲٬۰۰۰ کيلومتر يا ۱۰۹ برابر قطر زمين است.
۲) جرم خورشيد ۳۳۳٬۰۰۰ برابر جرم زمين است (جرم زمين ۱۰۲۷×۶) و مقدار جرمي که خورشيد از دست مي دهد درحدود ۴ ۲ ميليون تن در ثانيه است.
۳) قطر خورشيد حدود ۱۳۹۲۰۰۰ کيلومترکه معادل ۱۰۹ برابر قطر زمين است.
۴) وزن مخصوص خورشيد ۴۱ ۱ گرم بر سانتي متر مکعب است.
۵) حجم خورشيد ۱۰۳۳× ۴ ۱ سانتي متر مکعب که حدودا معدل ۱٬۴۰۰٬۰۰۰ برابر حجم زمين است.
۶) دماي مرکز خورشيد ۰۰۰ ۰۰۰ ۱۵درجه کلوين(۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ درجه سانتي گراد) است.
۷) مدت چرخش وضعي: ۲۵ روزدر استوا که درحوالي قطب ها به ۳۴ روز مي رسد.
۸) يک سال کيهاني زماني است که خورشيد يک بار به دور کهکشان مي چرخد ودر حدود ۲۲۵ ميليون سال است.
۹) قطر زاويه اي خورشيد درآسمان ۳۲ دقيقه است. قدر ظاهري خورشيد ۷ ۲۶- است.
● ترکيب شيميائي خورشيد :
در حدود ۹۹٪ وزن خورشيد را گازهاي هيدروژن(H۲) و هليوم (He) تشکيل داده اند، که از مقدار نيز حدود ۷۰٪ هيدروژن۳۹٪ هليوم و يک درصد مابقي، شامل ساير گازها مي شود. در خورشيد هرثانيه ۵۰۰ ميليون تن هيدروژن به هليوم تبديل مي شود که فقط حدود ۵٪ آن به شکل انرژِي از خورشيد خارج مي گردد.
● عطارد يا تير
تير تندروترين سيارهٔ سامانه خورشيدي است که با سرعتي حدود ۴۸ کيلومتر در ثانيه،هر۸۸ روز يک بار خورشيد را دور مي زند.از اين رو سياره اي گريزپاست که ديدنش آسان نيست و به همين دليل است که شايد، ايرانيان باستان آنرا «تير» ناميده و در يونان «مرکوري» يا «پيک خدايان» لقبش داده بودند.
سياره عطارد (سياره تير) با فاصلهٔ ۵۷ ميليون و ۹۲۴ هزار کيلومتري، نزديکترين سياره منظومه شمسي به خورشيد است و کم ترين مسافتي که با زمين پيدا مي کند،به ۸۰ ميليون کيلومتر مي رسد. به خاطر نزديکي اين سياره به خورشيد اگر در طرف رو به خورشيد آن (بخشي که روز است) قرار بگيريد به راحتي در دماي ۴۶۵ سانتيگراد پخته خواهيد شد و به علت حرکتي وضعي آرامش اگر در طرف شب آن قرار بگيريد آن قدر سرد خواهد شد که در دماي ۱۴۸- سانتيگراد به راحتي مرگ را بر اثر يخ بستن تجربه ميکنيد. گردش وضعي اين سياره،حدود دو ماه طول مي کشد و از اين رو،گرم شدن آن در روز و سرد شدنش در شب ديرپاست.
حفره هاي کوچک ويا بزرگ بسياري در سطح سيارهٔ تير ديده مي شود که حکايت از برخورد شهاب سنگ هاي کوچک و بزرگ دارد البته قطر برخي از دهانه ها به ده ها کيلومتر مي رسد. برخي از اين دهانه ها محل خروج مواد مذاب است که امروزه با سنگهاي مذاب پر شده اند و مانند کوه هاي آتشفشاني هستند.به خاطر دهانه هاي آتشفشاني و آبگيرها خيلي شبيه کره ماه است. دانشمندان تصور مي کردند که فعاليتهاي آن مانند کره ماه است. اما اکنون مي دانيم که سياره عطارد با کره ماه بسيار متفاوت است. تير همچون ناهيد و ماه، حالت هاي گوناگوني از هلال تا قرص کامل را به خود مي گيرد. قرص کامل، چون در آن سوي خورشيد است ديده نمي شود. اما اشکال هلال و نيمهٔ آن به هنگام جلوه هاي شرقي و غربي، مشاهده مي گردند.
سياره عطارد قمر ندارد. عطارد، کوچک ترين سياره منظومه خورشيدي است. نيروي گرانش اين سياره کم و داراي جو ناچيزي است که ۹۸٪ آن از هليم و بقيه از هيدروژن،اکسيژن و سديم ساخته شده است.بادهاي خورشيدي به شدت به عطارد مي دمند و اين مي رساند که تقريباً هيچ هوايي در آن وجود ندارد.
اين سياره نيز، مانند سياره زهره بين زمين و خورشيد قرار گرفته و به خاطر اين ويژگي،حالاتي را که «گذر»، «جلوه هاي شرقي و غربي» و... ناميده مي شوند، به وجود مي آورد.
● اساطير
«عطارد» در ادبيات فارسي و عربي،«دبير فلک» نيز خوانده شده است. نام اروپايي اين سياره Mercury از واژه اي لاتين گرفته شده که در مقابل نام يوناني هرمس است. خدائي که پيغام برنده براي خدايان ديگر بوده و به همين دليل هرمس در اغلب تصاوير با صندلهاي بالدار کشيده مي شود. علاوه بر پيغام رساني، او نگهدار بازرگانان و مسافران بود. مرکوري در ادبيات افسانه اي يونان و روم، خداي سخن وري و نويسندگي است.
● مشخصات سياره عطارد
▪ اندازه تير در مقياس با زمين
▪ قطر به کيلومتر : ۴۸۷۸
▪ فاصله از خورشيد به کيلومتر : ۷۵۹۱۰۰۰۰
▪ جرم بر حسب سانتيمتر بر گرم : ۴ ۵
▪ مدت زمان گردش به دور خود : ۵۹ روز
▪ مدت زمان گردش به دور خورشيد : ۸۸ روز
▪ اتمسفر : ندارد
▪ ميانگين دما : روز:۴۲۷ شب:۱۸۰- (سانتيگراد)
▪ قمر يا حلقه : ندارد
▪ حالت (غالب) : جامد
اين سياره هيچگونه فعاليت ندارد و بنابراين هيچگونه زمين لرزه اي ندارد.
● سياره تير و عصر فضا
در سال هاي ۵-۱۹۷۴ ميلادي ، سفينهٔ مارينر ۱۰ آمريکا،از نزديکي سيارهٔ تير گذشت و توانست ۶۴۸ عکس خوب،از حدود ۵۰٪ سطح سياره،که در آن هنگام در برابر خورشيد واقع شده بود،گرفته و مخابره کند.عکس ها نشان مي دهند که سطح تير نيز چون ماه ،داراي کوه ها و نيز دره هاي فراواني است که به نظر مي آيد به علت بمباران مداوم صدهاهزار سنگ آسماني صورت گرفته باشد.زمان اين بمباران ها شايد بلافاصله پس از پيدايش و تکوين دستگاه خورشيدي بوده است.
عکس هايي که فضاپيماي «مسنجر» ناسا از عطارد برداشته است شواهد فعاليت «گسترده» آتشفشاني بر سطح اين سياره را آشکار مي کند.[۱]
در تير،درهٔ بزرگي به قطر تقريبي ۱٬۳۰۰ کيلومتر وجود دارد که اطراف آن را کوه هاي به نسبت بلندي که ارتفاع برخي از آن ها به يک و نيم کيلومتر نيز مي رسد،احاطه کرده اند.برخي از اين گودي ها،شايد به علت جريان مواد مذاب آتشفشاني قديمي،صاف و تيز شيار شيار شده اند.
ارتباط با مارينر ۱۰ در ۲۴ مارس ۱۹۷۵ قطع شد.اين سفينه اولين و تنها سفينه اي بوده است که تا امروز به مقصد تير روانه شده است.
در بررسي هايي که در سال ۱۹۹۰م از روي زمين در مورد سيارهٔ تير به عمل آمد،ديده شد که دو ناحيه بر روي سطج اين سياره از نقاط ديگر بسيار داغ ترند ، علت آن را تأثيِر توأم گردش هاي وضعي و انتقالي تير در حفظ گرماي گرفته شده از خورشيد دانستند. زيرا مدت يک شبانه روز در تير دو سوم مدت يک سال آن است .
تير بر خلاف اندازهٔ کوچکي که دارد،بسيار سنگين است و از اين جهت ستاره شناسان معتقدند، در زير پوستهٔ سنگي نازک اين سياره،هستهٔ مرکزي بزرگي ساخته شده از آهن،وجود داشته باشد.
● زهره يا ناهيد
ناهيد (همچنين زهره يا ونوس) به ترتيب فاصله از خورشيد، دومين سياره منظومه شمسي است و بين زمين و تير قرار دارد. اين سياره نزديک ترين سياره به زمين مي باشد و بعد از ماه، درخشان ترين جرم آسماني طبيعي است که به هنگام شب از زمين رويت ميشود.
سياره ناهيد، فاقد قمر است و از بسياري جهات چون اندازه، جرم، جاذبه و ترکيبات ساختاري، به زمين شباهت دارد و به همين دليل به آن لقب خواهر زمين را داده اند. اين سياره را جزء کرات خاکي و متراکم طبقه بندي کرده اند که داراي آتشفشانهاي فعال، «ناهيدلرزه» و کوهواره است. ناهيد در مداري تقريباً دايره وار به فاصله ميانگين ۱۰۸ ميليون کيلومتر از خورشيد، به دور آن ميگردد و کمترين فاصله آن با زمين ۴۲ ميليون کيلومتر است. زمان لازم براي يکبار گردش اين سياره به دور خورشيد ۲۲۵ روز زميني مي باشد. تفاوت بزرگ ناهيد با زمين، جو آن است که بيشتر آنرا دي اکسيد کربن تشکيل داده و در ابرهاي فوقاني آن قطرات ريز اسيد سولفوريک وجود دارد. وجود دي اکسيد کربن در جو اين سياره دماي آنرا به مقدار بسيار قابل توجهي افزايش داده است. (۴۶۴ درجه سانتيگراد نزديک سطح سياره). نور آفتاب پس از نفوذ در جو اين سياره و جذب شدن توسط سطح آن، به صورت حرارت ساتع ميشود که اين گرما را انبوه دي اکسيد کربن جو ناهيد، جذب کرده و از رها شدن آن در فضا جلوگيري ميکند. اين جذب اضافي گرما، که به پديده گلخانه اي معروف است، گرماي متوسط ناهيد را بيشتر از هر سياره ديگري در سامانه خورشيدي بالا برده است به طوريکه اين حرارت براي ذوب کردن فلز سرب کافيست. از اينرو پيدايش زندگي در اين سياره، غير ممکن است. «چنگ زن» نام ادبي ناهيد است.
در اوايل سال ۱۹۶۰ راداري را بسوي ناهيد نشانه روي کردند که سيگنالهاي آن از ابرهاي اين سياره عبور کرده و پس از برخورد با سطح جامد سياره، منعکس گرديد. براي اولين بار دانشمندان اطلاع جالبي را درباره سطح ناهيد به دست آوردند، که نشان ميداد ناهيد داراي حرکت چرخشي در جهت معکوس است. چرخش آن از شرق به غرب است و آفتاب از مغرب طلوع و در مشرق غروب ميکند.
● زمين
زمين سومين سياره ي منظومهٔ شمسي است که در فاصله ي حدود ۱۵۰ ميليون کيلومتري از ستاره ي خورشيد قرار گرفته است. فاصله ي زمين تا خورشيد به گونه اي است که شرايط محيطي ي آن قابليت زيستن را به موجودات زنده ي کربني مي دهد. تاکنون زمين تنها سياره اي بوده است که وجود حيات در آن ثابت شده است. زمين سياره اي است سنگي با مقدار قابل توجه اي آب سطحي. جو زمين ترکيبي است از نيتروژن (حدود هشتاد درصد)، اکسيژن (حدود بيست درصد) و چندين گاز ديگر.
در منظومه ي خورشيدي، فاصلهٔ زمين تا خورشيد بين فاصلهٔ زهره (يا ناهيد) تا خورشيد و فاصلهٔ مريخ (يا بهرام) تا خورشيد است. زمين جزو سيارات داخلي منظومهٔ خورشيدي محسوب مي شود.
مرتفع ترين نقطه بر روي خشکي هاي زمين کوه اورست نام دارد که نزديک به نه کيلومتر از سطح دريا بالاتر است. عميق ترين قسمت درياها نيز در نزديکي جزاير فيليپين در اقيانوس آرام قرار دارد. عمق اين ناحيه حدود ۱۱ کيلومتر پايين تر از سطح دريا است و به آن گودال يا درازگودال ماريانا گفته ميشود.
● حرکات چندگانه زمين
۱) حرکت انتقالي زمين به دور خورشيد
سرعت اين حرکت زمين در مدار خود به دور خورشيد يکسان نيست ودر نزديکي خورشيد بيشتر مي شود.از اثرات اين حرکت ايجاد يک سال شمسي شکل گرفتن فصول مختلف و تغيير ظاهري چهرهٔ آسمان شب در طول سال است مدت اين چرخش ۳۶۵٫۲۵ روز است و سرعت زمين در اين مدار ۳۰کيلومتر بر ثانيه است.
۲) حرکت وضعي
حرکت زمين به دور محور شمالي و جنوبي آن مدت اين چرخش ۲۳ساعت و۵
۳) حرکت رقص محور
اين حرکت درواقع که ارزش سينوسي در مدار زمين است که بواسطه چرخش ماه (قمر زمين) بدور اين کره ايجاد مي شود. ماه تقريباً هر ۲۷ روز يک دور به دور زمين مي چرخد. با توجه به اينکه جرم ماه بسيار کمتر است بنابراين تنها يک لرزش سينوسي در مدار زمين ايجاد مي کند.
۳) حرکت تقديمي
حرکتي است که به موجب خم بودن محور زمين نسبت مدار خود ايجاد مي شود و باعث مي شود که قطب شمال سماوي جابجا شود(در دوره هاي ۲۶ هزار ساله)

منظومه به مجموعه اي از اجرام سنگين و سياراتي گفته ميشود که همگي به دور يک ستاره در حال گردشند. ما با منظومه شمسي به خوبي آشناييم. منظومه اي مشتمل از ز ...

منظومه به مجموعه اي از اجرام سنگين و سياراتي گفته ميشود که همگي به دور يک ستاره در حال گردشند.ما با منظومه شمسي به خوبي آشناييم. منظومه اي مشتمل از زم ...

به جز خورشيد، زمين و ماه اجرام بسيار ديگري نيز وجود دارند که با چشم غير مسلح قابل رصدند از جمله سيارات عطارد، زهره، مريخ، مشتري و زحل همينطور شهاب سنگ ...

تاملي برنظريه انفجار بزرگ، فرضيه کانت - لاپلاس و نظريه جديد ابرغبار ● نظريه انفجار بزرگ بيگ بنگ يکي از نظريات خلقت عالم است که اوايل قرن بيستم ميلادي ...

ستاره شناسان ناسا، ابر پر انرژي از الكترون ها را كه يك خوشه جوان را احاطه كرده است كشف كرده اند. اين ذرات كه داراي انرژي بسيار بسيار زيادي هستند مي تو ...

هر ستاره دنباله دار، هسته اي متشکل از يخ و غبار (موسوم به گلوله برفي کثيف) دارد که پهناي آن حدود ۲۰ کيلومتر (۱۲ مايل) است. هنگاميکه اين ستاره به خورشي ...

براي دومين بار، پژوهشگران موفق شدند مولکول هاي آلي را در اطراف سياره اي مشتري مانند و داغ در خارج از منظومه شمسي کشف کنند. اين بدان معني است که فراوان ...

اخترشناسي که در زبان يوناني از ترکيب اجزاي astronomia = astron + nomos (به معناي قانون ستارگان) تشکيل شده است علم اشياء سماوي (مانند ستارگان، سيارات، ...

دانلود نسخه PDF - منظومه شمسي