up
Search      menu
ستاره شناسی :: مقاله منظومه خورشيدي PDF
QR code - منظومه خورشيدي

منظومه خورشيدي

گذر نامه زمينيان از مرز منظومه خورشيدي

دنياي نجوم و فضا در سال گذشته ميلادي تحولات بي شماري را در عرصه علم نجوم و فضا به همراه داشت. سال ۲۰۰۸ ادامه ساخت ايستگاه فضايي بين المللي، ادامه ماموريت موفقيت آميز مريخ با نشستن مريخ پيماي فونيکس بر سطح سياره سرخ و سالگرد وقايع مهمي چون برخورد شديد جسم آسماني در منطقه تونگاسکا بود. اما از دستاوردهاي شگفت انگيز چين و هند در عرصه فضا نيز نمي توان به راحتي گذشت. يک فضانورد چيني براي نخستين بار به راهپيمايي در فضا پرداخت. همچنين هندي ها توانستند چندين ماهواره کشورهاي ديگر را از پايگاه موشکي خود پرتاب کنند و کاوشگر چاندرايان-۱ را به سوي ماه بفرستند. پس از ژاپن و چين، هند ديگر کشور آسيايي است که به فناوري پرتاب سفينه هاي دوربرد فضايي دست يافته است. اکنون که چند روزي است از آغاز سال ۲۰۰۹ ميلادي مي گذرد، گذري داريم به رخدادهاي مهم نجومي و فضايي سال ۲۰۰۸ ميلادي.
● ۳۰سالگي ويجر
فضاپيماهاي ويجر ۱ و ۲ سي ساله شدند. ويجر ۱ و ۲ در ۲۰ آگوست و ۵ سپتامبر سال ۱۹۷۷ توسط ناسا به فضا پرتاب شدند. ويجر ۱ و ۲ حاوي يک لوح طلايي است که داراي نوشتارها، تصاوير و صداهايي از زمين است. ويجرها براي نخستين بار تصاويري دقيق و زيبا و اطلاعاتي کامل از مشتري و زحل و اقمار آن و همچنين نخستين تصاوير از حلقه زحل و ديگر سياره هاي بيروني منظومه خورشيدي را به زمين ارسال کردند. در دسامبر سال ۲۰۰۴ ويجر ۱ از مرزهاي منظومه خورشيدي خارج و وارد فضاي ميان ستاره يي منظومه خورشيدي شد. ويجرها هم اکنون تنها داراي ۳۰۰ وات توان هستند و انرژي آنها به وسيله ژنراتورهاي ترموالکتريکي تامين مي شود.
● ۱۰ سالگي ايستگاه فضايي بين المللي
۱۰ سال پيش، اولين بخش از ايستگاه بين المللي فضايي توسط يک موشک از قزاقستان به فضا پرتاب شد. بعد از آن ده ها ماموريت فضايي ديگر انجام شد تا بقيه قطعات اين آزمايشگاه علمي-پژوهشي را به فضا ببرند. چند سال پيش «دن گلدين» رئيس پيشين ناسا گفته بود؛ «ظرف چند سال، درخشان ترين ستاره در آسمان پديدار خواهد شد. اين اقدامي نويدبخش است، زيرا همه ملت ها گرد هم مي آيند تا از فناوري سودمند شوند، آن هم نه براي نابودي نسل بشر، بلکه براي آنکه دنيا به جاي بهتري تبديل شود.» در اين پروژه ۱۷ کشور باهم کار مي کردند که بزرگ ترين همکاري فضايي بين کشورهاي جهان است. اگر همه چيز طبق برنامه پيش رود پايگاه فضايي تا سال ۲۰۱۰ تکميل مي شود، اما ناسا از پيش اعلام کرده است در بلند مدت نيروي خود را از اين ايستگاه به سوي ماموريت هاي ديگر از جمله کره ماه، مريخ و حتي فراتر از آن معطوف خواهد کرد.
● دستاوردهاي برتر ناسا
ناسا برترين دستاوردهاي تحقيقاتي فضايي اش را در سال ۲۰۰۸ ( در اين سال ناسا ۵۰ ساله شد) اعلام کرد؛
۱) تکميل قريب الوقوع ايستگاه بين المللي فضايي
۲) ماموريت موفقيت آميز فونيکس
۳) تکميل طرح راکت فضايي آرس
۴) کشف کاهش سطح يخ هاي قطبي
۵) کشف دليل روشنايي هاي ناگهاني آسمان
۶) کشف سياره يي جديد در مدار ستاره يي دوردست توسط هابل
۷) تکميل اولين آزمايش هاي نسل جديدي از موتورهاي راکت هاي فضايي
۸) شرکت در ماموريت کاوشگر ماه کشور هند
۹) مشارکت در موفقيت شناگر امريکايي در المپيک ۲۰۰۸ پکن.
● ادامه ماموريت مريخ
دو مريخ نورد «روح» و «فرصت» که در ژانويه سال ۲۰۰۴ ميلادي در دو سوي سياره سرخ فرود آمدند، سال ۲۰۰۸ وارد پنجمين سال فعاليت خود شدند. اما پيش از آن در ۴ آگوست ۲۰۰۷ (۱۳ مرداد ۱۳۸۶) کاوشگر مريخ پيماي «فونيکس» براي پژوهش در مورد وجود آب و محيط قابل زيست براي ميکروارگانيسم ها روي سياره مريخ به فضا پرتاب شد و در بهار ۲۰۰۸ در منطقه قطب شمال سياره مريخ فرود آمد. هزينه ماموريت اکتشافي «فونيکس» بالغ بر ۳۸۶ ميليون دلار بود. سازمان فضايي فدرال روسيه، سازمان فضايي کانادا، وزارت علوم و تحقيقات اسپانيا و موسسه ماکس پلانک آلمان از جمله مراکزي بودند که در اين پروژه با ناسا همکاري داشتند. «فونيکس» در اين ماموريت با حفاري به عمق سنگ ها و يخ هاي قطب شمال مريخ نفوذ کرد تا به طور مستقيم آنها را بررسي کند. اين بررسي به دانشمندان کمک خواهد کرد تا تاريخچه آب در اين سياره را بهتر بشناسند. هم اکنون علاوه بر «فونيکس» و مريخ نورد هاي «فرصت» و «روح» مدارگرد مريخ (MRO) بر فراز سياره سرخ در گردش است و فضاپيماي «وايکينگ» که در دهه ۱۹۷۰ به اين سياره فرستاده شد، در سطح مريخ حضور دارد.
● برنامه هاي فضايي چين
فضاپيماي «شن جو۵» شامگاه ۲۵ سپتامبر به فضا پرتاب شد و سه روز بعد سالم به زمين بازگشت. در جريان اين پرواز، يکي از سه فضانورد فضاپيما به نام «چاي جي گان» به عنوان نخستين فضانورد چيني به راهپيمايي در فضا پرداخت. اين راهپيمايي در فضا زنده از تلويزيون چين پخش شد. بذرهاي گياهاني که با خطر انقراض مواجهند، نقشه جغرافيايي ابريشمي و پرچم کشور چين اشيايي بود که فضانورد چيني هنگام راهپيمايي فضايي در دست داشت. چين پس از امريکا و روسيه، سومين کشوري است که توانسته به تنهايي فضانوردي را به فضا بفرستد. برنامه فضايي چين پس از اعزام نخستين فضانورد اين کشور به مدار زمين در سال ۲۰۰۳ به شکل ناگهاني شتاب گرفت. چين از آن زمان يک سفينه سرنشين دار ديگر را نيز به مدار زمين ارسال کرد و در سال ۲۰۰۸ نيز سومين سفينه سرنشين دار خود را به مدار زمين فرستاد. کميسيون علوم، فناوري و صنعت در دفاع ملي کشور چين در گزارش جديد خود اعلام کرده است کشور چين از نوآوري در علوم فضايي براي خدمت بهتر به اقتصاد و امنيت خود و همچنين تبديل شدن به يک کشور نوآور و پيشرفته استفاده خواهد کرد.
● ادامه فعاليت شاتل ها
در اين سال چند پرواز مهم نيز توسط شاتل ها و سفينه سايوز به ايستگاه فضايي بين المللي انجام شد. شاتل آتلانتيس پس از دو ماه تاخير براي انجام ماموريت شماره STS-۱۲۲، ۷ فوريه از پايگاه فضايي کندي به فضا فرستاده شد و پس از انجام موفقيت آميز مأموريت خود ۲۰ فوريه به زمين نشست. آزمايشگاه جديد سازمان فضايي اروپا به نام «کلمبوس» که ۱۰ تن وزن داشت و طي ۱۰ سال و با بودجه ۳ ۱ ميليارد دلاري ساخته شده بود، به همراه خدمه آتلانتيس به ايستگاه فضايي برده شد. در اين ماموريت راهپيمايي ۶ ساعت و ۴۵ دقيقه يي براي تعمير و تکميل بخش هايي از ايستگاه و اتصال و الحاق آزمايشگاه «کلمبوس» انجام شد. همچنين دو فضانورد اروپايي حاضر در آتلانتيس جانشين فضانوردان امريکايي و روسي حاضر در ايستگاه فضايي بين المللي شدند. در ماموريت STS-۱۲۳ شاتل اينديور به ايستگاه فضايي رفت. «دومينيک گوري» فرماندهي ماموريت STS-۱۲۳ و «گرگوري جانسون» هدايت شاتل فضايي را بر عهده داشت. «رابرت بنکن»، «مايک فورمن» و «ريک لينهن»، «گرت رايزمن» و فضانورد ژاپني «تاکائو دوي» ديگر خدمه شاتل فضايي اينديور بودند. «رايزمن» در ايستگاه فضايي ماند. او جانشين «ايهارتس» (STS-۱۲۲) مامور شد که پس از اقامتي نسبتاً کوتاه در ايستگاه فضايي براي حصول اطمينان از کارکرد درست دستگاه هاي «کلمبوس» و اينکه دانشمندان روي زمين مي توانند اطلاعات آزمايشگاه را دريافت کنند، با شاتل فضايي اينديور به زمين بازگشت.
اما شاتل ديسکاوري هم در بامداد ۱۲ خرداد براي انجام ماموريت شمار STS-۱۲۴ از پايگاه فضايي کندي پرتاب شد و پس از دو روز به ايستگاه بين المللي فضايي متصل شد. اين فضاپيما با هفت سرنشين، حامل آزمايشگاه يک ميليارد دلاري کيبو (اميد) متعلق به ژاپن بود. در سي و پنجمين ماموريت ديسکاوري، فضانوردان براي نصب آزمايشگاه کيبو در چند نوبت به راهپيمايي در خارج از ايستگاه پرداختند. پيش از آن بخش نخست آزمايشگاه کيبو در ماه مارس در ايستگاه بين المللي فضايي نصب شده بود.
همچنين در مهرماه فضاپيماي سايوز با هجدهمين گروه فضانوردان به ايستگاه بين المللي فضايي متصل شد. در پرواز فضاپيماي سرنشين دار سايوز تي ام آ-۱۳ «يوري لونچاکوف» (روسيه) و «مايکل فينک» (امريکا) و همچنين «ريچارد گريوت» ششمين توريست فضايي حضور داشتند. اتصال سايوز به ايستگاه بين المللي فضايي بر اساس زمان محاسبه شده در حضور کارمندان، مهمانان و بستگان فضانوردان و خبرنگاران در مرکز هدايت پروازها که از طريق تلويزيون شاهد اتصال فضاپيما با ايستگاه بين المللي فضايي بودند، انجام شد.
● اجرام پلوتوئيد
تقريباً دو سال پس از آنکه اتحاديه بين المللي ستاره شناسي (IAU) در اجلاس عمومي، پلوتون را در رده جديد سياره هاي کوتوله تنزل داد، در نشست خردادماه در اسلو، اين رده از سياره هاي کوتوله را «پلوتوئيد» نامگذاري کردند. «پلوتوئيد» به اجرامي در منظومه خورشيدي گفته مي شود که در مداري بزرگ تر از مدار نپتون در حال گردش به دور خورشيد هستند و جرم آنها به اندازه يي است که گرانش ناشي از آن مانع از غلبه نيروهاي جسم صلب بر آن مي شود. «پلوتو» و «اريس» (قمر پلوتون) دو «پلوتوئيد» شناخته شده هستند. در سال ۲۰۱۵ که فضاپيماي افق هاي نو به ناحيه کمربند کوئي پر مي ر سد مي توان پلوتوئيد هاي ديگري را نيز کشف کرد. IAU که از سال ۱۹۰۰ مسووليت نامگذاري اجسام سياره يي و اقمار آنها را بر عهده دارد، بر نامگذاري سطوح ظاهري اجسام موجود در منظومه خورشيدي نيز نظارت دارد.
● کاوشگر ماه پيماي هند
در سال گذشته چاندرايان-۱ نخستين تصاوير سه بعدي را از فاصله صد کيلومتري کره ماه گرفت. در اکتبر ۲۰۰۸ کاوشگر ماه پيماي يک و نيم تني هند به نام «چاندرايان -۱» که در هند ساخته شد، توسط يک موشک ساخت هند با موفقيت از پايگاه فضايي ساتيش داوان در جنوب اين کشور به سوي مدار کره ماه پرتاب شد. مهم ترين ماموريت فضاپيماي چاندرايان-۱ تحقيق در مورد وجود احتمالي ذرات يخ در زير سطح ماه به خصوص در دو قطب اين کره است. برنامه فضايي هند از سال ۱۹۶۳ آغاز شد و در سال هاي اخير، اين کشور درصدد است با تکميل فناوري ساخت و پرتاب ماهواره هاي مخابراتي از وابستگي خود به کشورهاي ديگر بکاهد و وارد بازار پرسود ارتباطات ماهواره يي شود.
● کشف هاي تازه هابل
در بين کشفيات و تصاوير بسيار شگفت انگيز تلسکوپ فضايي هابل از دورترين اجرام کيهان، تصوير سياره يي جديد بيشتر از همه جلب توجه کرد. ستاره شناسان در سال ۲۰۰۸ اعلام کردند تلسکوپ فضايي هابل موفق به ثبت اولين تصاوير از سياره يي شده که در حال چرخش در مدار ستاره يي دوردست است.
● بزرگ ترين دوربين ديجيتالي
دوربين ۴ ۱ ميليارد پيکسلي براي تصويربرداري از سيارک ها ساخته شد. اين دوربين که از ۶۰ تراشه جداگانه ساخته شده است، روي يکي از چهار تلسکوپ طرح Pan-STARS در هاوايي نصب شده است. در سال ۲۰۱۰ با نصب و راه اندازي کامل سي سي دي هاي چهار تلسکوپ، رصدهاي اين رصدخانه آغاز مي شود. با آغاز رصد اين تلسکوپ عظيم تمامي سيارک هاي بالاي ۳۰۰ متر نزديک به مدار زمين قابل شناسايي و تصوير برداري خواهند بود.
● صدمين سالگرد انفجار تونگاسکا
دانشمندان در صدمين سالگرد برخورد شديد جسم آسماني در منطقه تونگاسکا، اين رخداد را نتيجه برخورد يک سيارک از کمربند سيارک ها (بين مشتري و مريخ) مي دانند. بررسي بقاياي يافت شده در محل وقوع اين برخورد در دو دهه گذشته از عناصري خبر مي هد که بيش از هر چيز نزديک به ساختار سيارک ها است. صد سال پيش در ۳۰ ژوئن سال ۱۹۰۸ ساعت ۱۴ ۷ صبح به وقت محلي، جرم بسيار پرنوري بر فراز آسمان سيبري ديده شد که به سرعت در حال برخورد با زمين بود. اين جرم آتشين در بالاي جنگلي که پوشيده از درختان سوزني برگ بود، منفجر شد. آن زمان احتمال دادند اين سنگ آسماني ده ها متر قطر داشته و پيش از آنکه با زمين برخورد کند، در فاصله پنج تا ۱۰ کيلومتري بر فراز سطح زمين منفجر شده است. در اثر اين انفجار، حدود ۸۰ ميليون اصله درخت جنگل منطقه تونگاسکا در محدوده يي به وسعت ۲۱۵۰ کيلومتر مربع سوختند. قدرت انفجار اين رخداد را معادل ۱۰ تا ۱۵ مگاتن TNT (معادل امروزي ۵ ريشتر) برآورد کرده اند که حدود هزار بار قوي تر از انفجار بمب هسته يي در هيروشيما است.
● کشف اقمار جديد
با کشف قمر جديد مشتري، تعداد قمر هاي شناخته شده منظومه خورشيدي به ۱۲۸ افزايش يافت. انجمن نجوم کانادا در نشست سالانه خود که خردادماه برگزار شد، خبر کشف شصت و يکمين قمر سياره مشتري را منتشر کرد. قمر جديد که با نام موقت S ۲۰۰۳ J۲۱ شناخته مي شود، بيست ويکمين قمر جديد غول منظومه خورشيدي است که از آغاز سال جديد ميلادي تاکنون شناسايي شده است. قمر جديد با کمک تلسکوپ ۶ ۳ متري کانادا، فرانسه، هاوايي که در قله موناکي هاوايي نصب شده است، کشف شد. اين قمرهاي کوچک که در اطراف سياره هاي غول يافت مي شوند، ناشي از برخورد يک شهاب سنگ بزرگ يا يک سيارک با يکي از اقمار بزرگ اين سياره ها است. پس از مشتري، سياره هاي زحل با ۳۱ و اورانوس با ۲۱ قمر شناخته شده، بيشترين اقمار منظومه خورشيدي را دارند.
● سياره فراخورشيدي WASP-۱۲b
در آخرين ماه سال ۲۰۰۸ گروهي از ستاره شناسان به سرپرستي «لسلس هب» از دانشگاه سنت اندروز در اسکاتلند، سياره يي فراخورشيدي را کشف کردند که بيشترين دماي سطح و کوتاه ترين دوره تناوب را دارد. سياره فراخورشيدي WASP-۱۲b که به دور ستاره همدم خود در حال گردش است، بسيار داغ و جرم آن ۴ ۱ برابر جرم مشتري است. البته سياره هاي فراخورشيدي به جرم مشتري در فضا بسيار فراوانند و آنچه اين سياره را از بقيه متمايز کرده اين است که در فاصله يي بسيار نزديک (۰۲۳ ۰ واحد نجومي يا سه ميليون کيلومتر) نسبت به ستاره خود به دور مداري در حال حرکت است و گردش آن تنها ۲۶ ساعت طول مي کشد. همچنين اين سياره ۷۹ ۱ برابر مشتري است و چگالي آن تنها ۳ ۰ گرم بر سانتيمتر مکعب است. ستاره شناسان تقريباً مطمئن هستند که WASP-۱۲b کره يي جامد نيست، اما نمي دانند علت بزرگ بودن اندازه آن چيست.

منظومه به مجموعه اي از اجرام سنگين و سياراتي گفته ميشود که همگي به دور يک ستاره در حال گردشند. ما با منظومه شمسي به خوبي آشناييم. منظومه اي مشتمل از ز ...

منظومه به مجموعه اي از اجرام سنگين و سياراتي گفته ميشود که همگي به دور يک ستاره در حال گردشند.ما با منظومه شمسي به خوبي آشناييم. منظومه اي مشتمل از زم ...

جهان در بردارنده تمام چيزهايي است که وجود دارد، نه فقط زمين و چيزهايي که در آن قرار دارد بلکه شامل تمام سيارات و ستارگان و کهکشانها و فضايي که بين آنه ...

به جز خورشيد، زمين و ماه اجرام بسيار ديگري نيز وجود دارند که با چشم غير مسلح قابل رصدند از جمله سيارات عطارد، زهره، مريخ، مشتري و زحل همينطور شهاب سنگ ...

تاملي برنظريه انفجار بزرگ، فرضيه کانت - لاپلاس و نظريه جديد ابرغبار ● نظريه انفجار بزرگ بيگ بنگ يکي از نظريات خلقت عالم است که اوايل قرن بيستم ميلادي ...

ستاره شناسان ناسا، ابر پر انرژي از الكترون ها را كه يك خوشه جوان را احاطه كرده است كشف كرده اند. اين ذرات كه داراي انرژي بسيار بسيار زيادي هستند مي تو ...

هر ستاره دنباله دار، هسته اي متشکل از يخ و غبار (موسوم به گلوله برفي کثيف) دارد که پهناي آن حدود ۲۰ کيلومتر (۱۲ مايل) است. هنگاميکه اين ستاره به خورشي ...

براي دومين بار، پژوهشگران موفق شدند مولکول هاي آلي را در اطراف سياره اي مشتري مانند و داغ در خارج از منظومه شمسي کشف کنند. اين بدان معني است که فراوان ...

دانلود نسخه PDF - منظومه خورشيدي